Kiết Hưng - Kim Ngọc

    "PopMap for Windows" là phần mềm do Viện công nghệ thông tin (CNTT) thuộc Trung tâm khoa học tự nhiên và công nghệ quốc gia (TTKHTN&CNQG) làm theo đơn đặt hàng của Liên hợp quốc (LHQ). Phần mềm này là một công cụ trợ giúp đắc lực cho những người làm công tác quản lý dân số, theo dõi quá trình tăng trưởng kinh tế. Năm nay, PopMap for Windows là một trong 4 công trình vừa được TTKHTN&CNQG tặng giải thưởng "Khoa học công nghệ năm 2000".

    Vào những năm đầu thập niên 90, các chuyên gia LHQ có nhu cầu sử dụng các công cụ tin học để trợ giúp việc lập kế hoạch, theo dõi hoạt động của các dự án tại các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Vào thời kỳ này, chỉ có một số phần mềm của Mỹ có thể làm được điều này nhưng chỉ chạy được trên các máy mạnh, giá rất đắt; các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam, đều không chịu nổi.

    Trước tình hình đó, Liên hợp quốc (LHQ) đã đặt hàng cho Viện CNTT nghiên cứu xây dựng phần mềm tích hợp hướng hệ thống thông tin địa lý (GIS) để cung cấp cho các nước đang phát triển. Cuối năm 1991, phiên bản đầu tiên ra đời có tên PopMap for DOS. Nhưng phiên bản này có nhiều hạn chế khi triển khai ứng dụng rộng rãi, do vậy từ năm 1992, LHQ đã tiếp tục đặt hàng với Viện CNTT thiết kế, xây dựng các phiên bản mới chạy trong môi trường Windows nhằm đáp ứng nhu cầu thực tế. Phần mềm này được gọi là PopMap for Windows.

    Theo các chuyên gia Viện CNTT, PopMap là tập các công cụ để tạo lập, sửa đổi, chuyển đổi và quản trị cơ sở dữ liệu địa lý bao gồm các dữ liệu thống kê, các đặc trưng bản đồ, các tiện ích của các đơn vị hành chính. PopMap còn là tập các chức năng khai thác và xử lý dữ liệu thống kê và tạo lập các loại biểu đồ thống kê, các biểu mẫu. PopMap có thể dải rộng các khả năng phân tích trên bản đồ, xây dựng các loại bản đồ chuyên đề, làm vùng đệm và phủ lớp bản đồ, in ấn, làm báo cáo...

    Hệ thống PopMap có khả năng biểu diễn bản đồ kinh tuyến, vĩ tuyến hay tuân thủ một trong nhiều phép chiếu khác nhau, thuận tiện cho quan sát và các công tác phân tích. Các thao tác vùng đệm, phủ đặc trưng bản đồ đã được cài đặt. Dữ liệu đầu vào của hệ thống GIS được thu thập từ nhiều nguồn gốc khác nhau. Ðể trợ giúp công việc này, PopMap đã có công cụ nắn chỉnh hình học để thu được dữ liệu bản đồ chính xác. Ngoài ra, PopMap còn cho khả năng nhập dữ liệu vị trí thông qua thiết bị định vị toàn cầu (GPS). PopMap là một trong các hệ GIS trợ giúp hữu hiệu nhất cho công tác điều tra dân số, nhà ở cho các quốc gia.

    PopMap được xem như hệ GIS chuyên dụng, được phát triển đầu tiên tại Việt Nam trong số ít các phần mềm GIS do người Việt Nam xây dựng. Sau khi ra đời, các chuyên gia Viện CNTT đã phối hợp với LHQ để tham gia giảng dạy, hướng dẫn sử dụng PopMap cho học viên của hơn 100 nước trên thế giới. Các tài liệu liên quan đến PopMap đều được tổ chức thành Web site và đặt trên các máy chủ tại Mỹ, Bắc Ai Len, Angeria, Slovakia. PopMap chính thức được đưa vào giảng dạy trong các khoá học ngắn hạn về GIS tại Viện công nghệ châu á (AIT- Thái Lan).