Thời báo kinh tế Việt nam

    Thị trường phần mềm là một bộ phận quan trọng trong thị trường công nghệ thông tin (CNTT), nhưng hiện nay nó chỉ chiếm khoảng 5% trong cơ cấu thị trường CNTT ở Việt Nam. Thị trường phần mềm trong nước quá nhỏ bé, thế mà sự phát triển của nó còn bị cản trở bởi nạn ăn cắp bản quyền, sao chép lậu bừa bãi. Bên cạnh đó, năng lực sản phẩm và quy trình sản xuất phần mềm (PM) trong nước còn sơ khai, công tác tiếp thị chưa được chú ý đúng mức cũng đang là những vấn nạn lớn.

    Theo báo cáo của Bộ KHCN và MT mới trình lên Chính phủ, từ sau khi có Nghị quyết 49/CP về CNTT, số lượng công ty PM của Việt Nam đã tăng đáng kể. Tuy vậy, hầu hết các công ty PM này chỉ là những đơn vị quy mô nhỏ với số nhân viên phổ biến từ 5-10 người đến 30 người. Chỉ một số ít có số nhân viên 50-70 người. Cá biệt có công ty tới 400 người. Tổng cộng các công ty làm PM ở Việt Nam chưa đến 100 công ty.

    Các chuyên gia cho biết, hoạt động sản xuất PM ở nước ta chủ yếu được tổ chức ở các nhóm nhỏ, chưa có kinh nghiệm triển khai những dự án quy mô lớn. Trong hoạt động PM của các tổ chức CNTT ở Việt Nam, có đến 62,3% tổng số các công ty có hình thức hoạt động là cài đặt và hướng dẫn sử dụng, việc sản xuất các PM đóng gói chỉ chiếm 6,2%. Các sản phẩm về PM hiện có trên thị trường phần lớn xoay quanh việc giải quyết chữ tiếng Việt trong soạn thảo, nhận dạng... dùng trong quản lý tài chính, tài nguyên, kế toán, quản lý sản xuất. Trong khi đó, nhu cầu ngày càng lớn về PM trọn gói thì các tổ chức trong nước lại chưa đáp ứng được, mà chủ yếu dành cho các tổ chức nước ngoài đảm nhiệm. Nguyên nhân là vì các tổ chức nước ngoài có kinh nghiệm và trình độ về mặt hệ thống hơn các tổ chức trong nước và họ có nhiều sản phẩm PM quốc tế mới được cập nhật. Ngược lại, các tổ chức trong nước lại có hiểu biết về đặc thù Việt Nam nhiều hơn các tổ chức nước ngoài.

    Cũng theo các chuyên gia của Bộ KHCN và MT, những sản phẩm quan trọng khác của CNPM như dịch vụ đào tạo bao gồm cả huấn luyện, tư vấn, cung cấp giải pháp, tích hợp hệ thống, lắp đặt, cài đặt, hỗ trợ kỹ thuật, bảo trì kỹ thuật, nâng cấp sửa chữa... cũng chưa được coi là một phần quan trọng trong CNPM. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ dịch vụ chỉ chiếm 11,6% trong cơ cấu chung của CNTT. Hoạt động đào tạo cũng chưa được các công ty coi là một hoạt động kinh doanh.

    Một điều đáng nói nữa là hiện nay các công ty PM trong nước mới tham gia được khoảng 35% thị trường nội địa. Khi được hỏi về thị trường trong nước, ông Trần Hà Nam, Giám đốc Công ty tin học Scitec nói: "Thị trường trong nước làm không dễ chút nào vì phải "đánh nhau" với bọn sao chép lậu". Theo ông Nam, mặc dù các công ty xí nghiệp trong nước ngày càng phát triển và như vậy nhu cầu về các sản phẩm PM về kế toán, quản lý tài chính... ngày càng nhiều, nhưng "Ðợi đến lúc đó thì các công ty làm PM trong nước sẽ gặp phải một vấn nạn khác, đó là các công ty 100% vốn nước ngoài sẽ nhảy vào để làm PM xuất khẩu. Vốn có nhiều tiềm lực về tài chính hơn nên các công ty này sẽ thu hút mất "chất xám" - các kỹ sư, các lập trình viên giỏi - của các tổ chức làm PM trong nước. Ngay bây giờ, hiện tượng các chuyên gia PM chạy sang các công ty nước ngoài vì được trả lương cao hơn đã bắt đầu có rồi...".

    Ngay cả đối với các dự án lớn về CNTT trong nước, theo ông Nguyễn Hữu Anh - Chủ tịch HÐQT Công ty tin học Quantic -thì hiện nay phần lớn số dự án này đều được các công ty PM nước ngoài thực hiện. Lý do là các công ty PM trong nước không thắng thầu được vì hồ sơ khó khăn, mức giá khó khăn, nếu trúng thầu cũng không có lãi... Hơn nữa, trong các khách hàng sử dụng PM, Chính phủ là "khách hàng" quan trọng nhất thì hiện tại mới ở giai đoạn đầu xác định nhu cầu về PM của mình. Các cơ quan của Chính phủ vẫn chưa sử dụng PM một cách hữu hiệu để cung cấp thông tin và kịp thời điều hành đất nước cũng như cung cấp dịch vụ cho các DN, tổ chức, dân cư... Hàng năm các cơ quan của Chính phủ vẫn chưa có kế hoạch ngân sách xứng đáng cho công việc này.

    Theo các chuyên gia, tất cả những tồn tại trên đang là những thách thức lớn đối với ngành CNPM Việt Nam trên con đường vươn tới mục tiêu đạt tổng sản lượng trị giá 500 triệu USD vào năm 2005.