Theo PC World VN

Hàng ngàn font chữ đẹp và mới lạ đang có mặt trên Web, chúng đều là loại cài đặt nhanh và sử dụng được cho nhiều người. 

Trước khi máy vi tính ra đời, chưa ai nghĩ đến việc sáng tạo kiểu chữ. Lúc đó chỉ thỉnh thoảng mới có người đưa ra một vài kiểu chữ mới. Ngay cả trường hợp bạn là người có "hoa tay" trong nghệ thuật này thì cũng chẳng có cách nào để bạn thực hiện ý đồ và phổ biến nó cho mọi người. 

Nhưng máy tính cá nhân đã làm thay đổi tình trạng này một cách mau lẹ và đầy kịch tính. Công nghệ này không những làm cho nghệ thuật thiết kế kiểu chữ đến với mọi người mà còn cho phép trí tưởng tượng của hàng ngàn nhà sáng tạo font tha hồ bay bổng. Và Internet đã trở thành phương tiện phổ biến "kiệt tác" của các nhà thiết kế đến những độc giả luôn tìm cách trang trí cho tài liệu và phần trình diễn của mình theo cách mới và hiện đại nhất. 

Nhưng chính xác "font" và "type" là gì? Máy tính của bạn sử dụng chúng như thế nào? Và làm cách nào để bạn có thể lấy về dùng? Dưới đây là phần trả lời cho những câu hỏi thường gặp nhất của ban đọc. 

Font là gì? 

Font là tập các ký tự có chung những thuộc tính như độ lớn (weight), kích cỡ (size), và kiểu thiết kế (design). Vì đa số font đều được dùng để tạo văn bản nên các ký tự này thường là các chữ cái, con số, và những ký hiệu liên quan. Tóm lại, đó là những gì bạn nhìn thấy trên bàn phím. Ví dụ, khi viết một bức thư trong Word, bạn có thể dùng font chữ Times New Roman, co 10, chữ nghiêng để nhấn mạnh một số từ trong thư, và font Ariel, co 20, chữ đậm cho logo ở đầu thư. Ðây là ba font chữ khác nhau. 

Các thuật ngữ phông (font) và họ chữ (type family) thường được dùng lẫn lộn nhưng thực ra chúng có ý nghĩa khác nhau. Type family là tập hợp một nhóm nhiều font tương thích và có liên hệ với nhau. Ví dụ, Times New Roman co 10 và Times New Roman co 10 chữ nghiêng là hai font thành viên của cùng một họ. ý nghĩa của khái niệm này là bạn có thể dùng lẫn nhiều font khác nhau thuộc cùng một type family, và như vậy tài liệu có được hình thức nhất quán từ đầu đến cuối. 

Các ký tự trong một font không nhất thiết chỉ là các con số và chữ cái. Chúng có thể là bất kỳ thứ gì mà người thiết kế muốn thể hiện: các dấu hiệu chiêm tinh, côn trùng, dấu chỉ đường, hoặc những dấu gây ấn tượng nào đó. Các ký tự lạ này thường gọi là dingbats. Win95 có kèm theo một font gọi là Wingdings bao gồm các loại ký hiệu trang trí kiểu này. Một ví dụ khác: font có tên Calligraphic Ornaments của Eselte Letraset là các hình lá cây, chim, cá, và nhiều ký tự khác được vẽ theo kiểu bút chì và bút mực. 

Máy tính lưu giữ font chữ như thế nào?

Mỗi font được lưu trong một tập tin riêng trên máy tính. Ban có thể để tập tin font tại bất cứ đâu trên đĩa cứng, nhưng Win95 thì giữ trong folder C:\WINDOWS\ FONTS. Kinh nghiệm cũng cho thấy nên giữ font chữ ở đây. 

Bạn có thể xem folder \FONTS từ Explorer hoặc My Computer như mọi folder khác. Cũng có thể truy cập từ Control Panel; chỉ cần nhấn đúp chuột lên Fonts là Windows sẽ mở folder này trong My Computer. 

Khi mở folder FONT, bạn có hai tùy chọn menu mà không có ở đâu khác trong Windows, đó là View/list Fonts by Similary và View/Hide Variations.Tùychọn thứ nhất cho phép bạn xem những font nào tương thích nhau. Ví dụ, Times New Roman hoàn toàn giống New Baskerville và Century Schoolbook nhưng không giống Arial và Century Gothic. Tính năng này giúp cho người không thạo về font có thể dùng phối hợp các font với nhau, nhưng họ sẽ phải tự quyết định nên tin cậy vào Windows ở mức độ nào khi để cho nó thực hiện công việc mang tính thẩm mỹ này. 

Tùy chọn thứ hai giấu đi tất cả các font, chỉ còn giữ lại mỗi type family một font đại diện. 

Làm cách nào để xem các font? 

Không có gì dễ hơn công việc này: chỉ cần nhấn đúp lên font mà bạn muốn xem. Windows sẽ mở một cửa sổ để "phô" ra cho bạn tất cả ký tự trong font và mẫu của từng ký tự ở nhiều kích cỡ khác nhau. Bạn có thể in màn hình này ra bằng cách nhấn nút print. 

Nếu cần nhiều font khác nhau, bạn sẽ phải cân nhắc để cùng đưa tất cả vào "sổ ghi kiểu chữ" - một loại sổ ghi chép hay thư mục chứa mẫu của các kiểu chữ có trên máy của bạn. 

Ða số font đều có phần mở rộng TTF, nhưng một số lại là FON. Chúng khác nhau ở điểm nào? 

Nếu bỏ qua chi tiết kỹ thuật thì font TTF, tức True Type, là loại có thể co dãn (scalable); nghĩa là bạn có thể thay đổi kích cỡ của ký tự mà nó vẫn giữ nguyên hình dáng và diện mạo. Còn FON là loại font ở dạng bitmap (còn gọi là font raster), và được thiết kế để chỉ sử dụng ở một kích thước. Khi thay đổi kích thước, chúng sẽ bị răng cưa trông thật xấu xí.

Bạn có thể dễ dàng nhận thấy sự khác nhau này. Cả hai dòng đều dùng kiểu chữ Courier co 40 nhưng dòng trên là Courier, font Bitmap, còn dòng dưới là courier New thuộc loại True Type.

Nói chung, tính linh động của các font có thể co dãn làm cho chúng được ưa thích hơn. Tuy nhiên, một font bitmap co 40 sẽ đẹp hơn font True Type được phóng to đến co 40. 

Việc phải mở cửa sổ mới cho từng font thật vô vị. Làm cách nào để có thể xem các mẫu font cùng một lúc? 

Nhiều phần mềm dùng chung có chức năng cho bạn xem các font một cách dễ dàng và linh hoạt hơn. Một trong những chương trình như vậy là Fontfinder 32. Fontfinder cho phép bạn xem và so sánh các mẫu của nhiều font chữ chỉ trong một cửa sổ.

Một tính năng nhỏ nhưng rất hay của Pontfinder là bạn có thể gõ vào một dòng văn bản riêng của mình. Bạn cũng có thể thay đổi kích cỡ font và màu sắc. Các tùy chọn này giúp bạn "mục sở thị" một font trước khi quyết định dùng nó cho văn bản của mình. 

Chương trình còn có một số tùy chọn để in mẫu. Bạn có thể tạo ra một báo cáo trong đó mỗi dòng là một font, hoặc in mỗi font vào một trang riêng. Ngoài ra, bạn cũng có thể tạo thành hồ sơ đối với các font đã được chọn, như vậy mỗi khi cài vào một font mới, nó sẽ được cập nhật vào "sổ font" của bạn.

Một số mẫu font trong bài báo này tôi chưa bao giờ được nhìn thấy. Tại sao trong máy tính của tôi không có chúng? 

Windows chỉ kèm theo vài ba font cơ bản. Tuy nhiên, nhiều chương trình tự bổ sung font vào máy khi cài đặt. Thực tế, có tới hàng ngàn font đang được lưu hành dưới dạng miễn phí và dùng chung. 

Nghe nói có nhiều font thì sẽ chiếm nhiều chỗ trên đĩa cứng và làm giảm tốc độ hệ thống. Có đúng như vậy không? 

Không hoàn toàn như vậy. Windows 3.1 thì có nhiều vấn đề khá nghiêm trọng khi quản lý một số lượng lớn font; chúng chiếm nhiều không gian đĩa (mà đĩa cứng hồi Win3.1 thì nhỏ hơn rất nhiều so với hiện nay), và tiêu tốn nhiều tài nguyên hệ thống ngay cả khi không dùng đến chúng. Còn Win95 và Win98 quản lý font tốt đến mức sự xuống cấp của không gian đĩa và tốc độ trở nên không đáng quan tâm. 

Tìm font chữ ở đâu? 

Internet là cửa hàng font chữ rất phong phú: Hàng ngàn font đang có mặt tại hàng trăm Web site. Một nơi để khởi đầu là True Type Resource ở địa chỉ http:// www.typerource.com./TTR.html. Nếu nhấn vào liên kết Font Archive, bạn sẽ tìm ra hơn 3000 font sắp theo thứ tự bảng chữ cái. Bạn sẽ có mẫu của từng font và một liên kết để hoặc là tải font đó xuống, hoặc kết nối bạn đến Web site của chủ nhân font đó. 

Một số Web site khác để tham khảo là: 1001 Free Fonts (http:// www.1001freefonts.com/), Kemosabe's Font Source (http:// www.fontaddict.com/), fontface.com ( http://www.fontface.com/), và fontfreaks ( http://www.fontfreaks.com). /

Hầu hết các site đều có rất nhiều liên kết dẫn đến các site khác, chỉ cần lần theo các "đường dây" này là bạn sẽ có vô khối font để tải xuống. Tuy nhiên cuộc tìm kiếm có thể không được thú vị cho lắm. Bạn sẽ phải chịu đựng sự "oanh tạc" của quảng cáo, nhiều hình ảnh đột nhiên hiện ra, rất bực mình, và kết quả là màn hình trông giống như "bãi chiến trường". Có điều cần nói thêm là không phải nhà thiết kế font nào cũng có kiến thức vững vàng về đồ họa, nên đừng ngạc nhiên nếu bạn thấy nhiều font thật "kinh dị"). 

Tôi đã chọn được font muốn dùng nhưng không thể tìm ra nó. Làm thế nào? 

Hãy thứ Fontfinder (http:// www.font.bc.ca/html/fontfinder.html). Trang này được thiết kế đặc biệt để giúp bạn tìm font. Chứa các liên kết dẫn đến một cơ sở dữ liệu gồm tên các kiểu chữ đã được đăng ký nhãn hiệu, site Fontfinder cho phép bạn tìm kiếm theo tên hoặc mô tả font, đồng thời có nhiều hướng dẫn tham khảo khác.

Các font đều miễn phí? 

Ðiều kiện để được sử dụng không giống nhau giữa các font. Nhiều font thuộc loại miễn phí và bạn có thể thoải mái sử dụng; nhiều font ở dạng dùng chung (shareware) đối với người dùng cá nhân nhưng lại thu phí nếu bạn sử dụng cho mục đích thương mại. Cũng có loại mà người giữ bản quyền cho phép bạn dùng miễn phí một thời gian, sau đó bạn phải trả tiền, nếu không, nó sẽ bị "vô hiệu hóa" trên máy tính của bạn. Web site của người giữ bản quyền hoặc tập tin README kèm theo font sẽ cho bạn biết thêm chi tiết.

Làm cách nào để tải xuống và cài đặt một font?

Tải font chữ cũng giống như tải xuống mọi phần mềm dùng chung khác. Hầu hết các font đều được nén trong một tập tin ZIP. Tải tập tin đó xuống folder INSTALL rồi giải nén. Di chuyển hoặc sao chép font (thường tập tin này có đuôi TTF) vào folder C:\WINDOWS\FONTS. Lần sau, khi mở máy tính, Windows sẽ tự động phát hiện và đăng ký font mới này.

Làm cách nào để font mới sẵn sàng sử dụng cho các ứng dụng Windows?

Trường hợp bạn có những chương trình ổn định được thiết kế cho windows, font mới sẽ "lẳng lặng" xuất hiện trong danh sách font của ứng dụng.

Ví dụ, sau khi cài đặt font Callgraphic Ornaments, bạn mở một tài liệu trong WordPad và tiếp theo là mở hộp thoại Font (chọn Format/Font từ menu chính). Bên dưới tiêu đề font, bạn đã thấy Callgraphic Ornament.

Làm cách nào để gỡ bỏ một font?

Không cần thủ tục gì đặc biệt; chỉ cần xoá nó khỏi folder C:\WINDOWS\FONT.

Có thể tự tạo font cho riêng mình?

Hoàn toàn có thể. Hiện có rất nhiều trình biên tập đồ hoạ đặc biệt bạn có thể cải biến các font đã có hoặc tạo font mới.

TypeTool là một chương trình như vậy. Nếu đã từng làm việc với một chương trình đồ hoạ như PaintShop Pro, bạn sẽ thấy các công cụ và tính năng của TypeTool rất quen thuộc; các bước vẽ và biên tập lại hình ảnh cũng đều tương tự. Tuy nhiên, bạn cần phải có một số kiến thức về các đặc tả font và thuật ngữ học.

Thời gian rảnh rỗi và đức kiên nhẫn cũng là những yếu tố quan trọng nếu bạn muốn có một font vào loại "kiệt tác". Luôn nhớ rằng bạn đang tạo ra từng ký tự riêng biệt, và mỗi ký tự phải tương thích với các ký tự khác trong font.

Phương pháp tốt nhất để học cách tạo font là cải biến một font hiện có. Cách này giúp bạn được thực hiện công việc theo một khuôn mẫu sẵn có, đồng thời cho phép bạn nắm vững những công cụ đặc biệt của chương trình tạo font.

Nếu quen làm việc với bút chì và giấy, bạn có thể sáng tác font bằng tay. Sau đó dùng một chương trình đặc biệt để quét tác phẩm của mình rồi chuyển nó thành font True Type. ScanFont là phần mềm chuyển đổi như vậy; bạn có thể tải xuống phiên bản demo từ địa chỉ http://www.font.bc.ca/html/scanfont.html. Chương trình này cũng cho phép bạn quét các font mà bạn thích trên sách báo.

Cần phải biết những gì về việc in font?

Không nhiều. Font loại True Type được thiết kế để bạn có thể in ra trên mọi máy in laser hoặc in phun.

Font bitmap thì khác. Nếu bạn cố in một font bitmap mà Windows không chấp nhận, Windows sẽ dùng thay nó bằng một font giống font bạn đang in nhất. Chúng tôi khuyên bạn nên sử dụng font True Type.