Be Inc. vừa cho ra mắt phiên bản hệ điều hành chạy trên máy Intel của họ, một thay thế hấp dẫn cho MacOS và Windows.
Giới thiệu
Tại sao chúng ta lại cần có một hệ điều hành (HĐH) mới trong thời điểm Windows của Microsoft đang thống trị thị trường và làm được mọi việc cần thiết như hiện nay? Lý do: các HĐH hiện thời đều phải chịu gánh nặng tương thích ngược với các phiên bản xưa cũ và chúng đều xuất phát từ những ý tưởng đã có từ hàng chục năm trước đây. Windows 9x dựa trên nền DOS, Windows NT xuất xứ từ hệ thống VAX thiết kế bởi DEC, Mac OS lấy ý tưởng từ Xerox Parc and Mach - tất cả đều bắt nguồn từ cuối thập niên 70. Be Inc. vì vậy đã quyết định tạo ra một HĐH hoàn toàn mới, không bị đè nặng bởi hàng chục năm quá khứ của nền công nghiệp máy tính. Lao động của họ đã kết tinh thành BeOS, một HĐH đa luồng phân tán, hỗ trợ đa nhiệm ưu tiên và đa xử lý đối xứng, mã nhỏ gọn, ổn định và hiệu quả cao, tự động phát hiện và tận dụng những ưu điểm của một số lượng n bất kỳ bộ vi xử lý, có thể chạy như nhau trên các hệ thống Pentium và PowerPC. BeOS đã hoạt đông trên PowerPC từ giữa năm 1997 nhưng phiên bản cho Intel thì vừa mới xuất hiện trong năm nay.
Xin bạn lưu ý rằng BeOS là một HĐH hoàn toàn mới nên nó tạm thời thiếu một số tính năng mà chúng ta thường mong đợi, ví dụ như hỗ trợ nhiều phần cứng và có các bộ ứng dụng hoàn chỉnh. Mặc dù chạy hoàn hảo trên phần cứng Intel, BeOS vẫn chưa được tối ưu hoá cho nền tảng này. Hiệu quả của nó vì thế chắc chắn sẽ tăng lên trong một tương lai gần. Và cho dù Be Inc. ban đầu muốn hướng nó trở thành một Media OS, song nó đã nhanh chóng chuyển thành một HĐH đa mục đích hoàn hảo: BeOS đã trở nên cực kỳ ổn định và có nhiều ứng dụng (trên 2000), đủ để giúp bạn làm mọi công việc hàng ngày. Hơn nữa, bạn không cần phải ngay lập tức chuyển hoàn toàn sang BeOS. Việc cài đặt đơn giản và khả năng lựa chọn HĐH lúc khởi động giúp bạn có thể dễ dàng dùng thử nó như dùng thử một trình ứng dụng vậy.
Hiện nay, do danh sách các phần cứng của máy Intel được hỗ trợ còn hạn chế nên nhóm thử nghiệm (NTN) đã thực hiện tất cả các thử nghiệm trên một máy tính duy nhất có cấu hình gồm 2 CPU Pentium II 300MHz cắm trên bo mạch Tyan S1692DL với 128MB RAM, đĩa cứng 6GB IDE, CD-ROM 24X ATAPI, card màn hình Matrox Mileennium, card âm thanh Sound Blaster AWE64. Xin bạn lưu ý, BeOS cũng hoạt động rất hiệu quả với những phần cứng yếu hơn như vậy nhiều.
Cài đặt và chạy thử
Việc cài đặt HĐH này thật dễ dàng. Be đã hợp tác với PowerQuest để bán kèm BeOS một phiên bản của PartitionMagic có khả năng thu hẹp một phân vùng (partition) ổ đĩa đang chạy FAT16 hoặc FAT32 rồi định dạng lại phần chênh lệch thành BFS (Be File System: một hệ thống FAT 64 bit). Sau khi phân vùng lại đĩa cứng và NTN khởi động lại từ đĩa mềm của Be, chương trình cài đặt đã tự nhận biết được CD và phân vùng đĩa BFS mới, rồi đề nghị lựa chọn giữa 2 mức cài đặt Basic và Full. NTN đã chọn Full, bao gồm toàn bộ mức Basic cộng thêm một số các file multimedia và mã nguồn của HĐH. Sau khi khởi động lại một lần nữa từ đĩa mềm, việc cài đặt BeOS đã hoàn tất và máy sẵn sàng làm việc. Card đồ họa và âm thanh được phát hiện dễ dàng và chạy hoàn hảo. Kết nối ISDN Motorola BitSurfr đã được tìm thấy trong mục Network và cũng làm việc trơn tru. NTN không hề phải đặt cấu hình. Toàn bộ thời gian kể từ lúc chạy PartitionMagic trong Windows đến khi có thể chạy được BeOS chỉ mất có 13 phút. Một kết quả thật đáng kể, nếu so sánh với 30 phút để cài Windows 98 trên một máy tính tương đương.
Bạn có thể hạn chế việc sử dụng đĩa mềm trong quá trình khởi động bằng cách chạy một trong hai script được cung cấp trên CD: một script sẽ thêm BeOS vào menu khởi động của Windows NT; script thứ hai sẽ thêm một file BAT vào ổ đĩa C: để dùng trên máy DOS và Windows 9x. Khi chúng ta đã có thể khởi động BeOS từ đĩa cứng, hệ thống sẽ sẵn sàng trong 8 giây kể từ lúc bật máy. Cũng hệ thống đó phải cần 86 giây để khởi động WinNT và 37 giây với Win95.
Hình 1: Màn hình làm việc tiêu biểu của BeOS
Trong quá trình chạy thử, NTN cũng nhận thấy những bằng chứng tương tự về hiệu quả của BeOS: không thể tìm thấy một ứng dụng đòi hỏi nhiều thời gian nạp. NetPositive (trình duyệt Web bán kèm), StyledEdit (trình soạn thảo) và các chương trình khác đều được nạp trong nháy mắt. Thậm chí, bạn có thể chọn nửa tá tệp phim rồi nhấn Enter để phát đồng thời mà không hề xảy ra hiện tượng nhảy hình (Hình 2). Một trong số hai CPU có thể được tắt bớt bằng chương trình CPU Monitor, nhằm kiểm tra hiệu quả với sức mạnh chỉ còn một nửa: 6 bộ phim của NTN chậm lại rõ rệt khi tắt bớt một CPU. Như vậy, hiệu quả trên bắt nguồn từ việc 2 CPU cùng chạy một lúc. Kết luận: rõ ràng BeOS có thể vắt kiệt sức mạnh đa xử lý hơn là Windows NT và các HĐH đa xử lý khác.
Hẳn bạn sẽ rất thích thú khi biết rằng với BeOS, việc thay đổi các thông số hệ thống, ví dụ như độ phân giải màn hình, và thiết lập mạng không đòi hỏi phải khởi động lại máy và sẽ hoạt động ngay lập tức. Vì các trình điểu khiển thiết bị (device driver) đều được thiết kế theo module động và có thể được nạp và gỡ ra ngay trong thời gian sử dụng nên chúng ta có thể tải chúng từ Internet xuống rồi nạp trình điều khiển, khiến phân vùng ổ đĩa FAT32 có thể được xem ngay trong Tracker (phiên bản dành cho BeOS của Windows Explorer). Sau khi cài đặt, chọn chức năng Remount Disks trong Tracker, phân vùng Windows 95 sẽ xuất hiện mà bạn không hề phải khởi động lại máy.
Hình 2: Sáu bộ phim có thể phát đồng thời rất trơn tru
BeOS bao hàm sẵn khả năng hỗ trợ hoàn toàn cho kết nối Internet, cũnng như Telnet và FTP. Chúng ta có thể thành lập kết nối Internet thông qua ISDN trong vòng 30 giây (nhanh hơn nhiều so với cũng những thiết bị đó chạy trên Windows NT). Với vài điều chỉnh nho nhỏ, NTN đã tạo được một mạng truyền file FTP giữa máy BeOS với các máy khác trong văn phòng. Phân hệ mạng của BeOS cũng có khả năng lưu trữ và quản lý nhiều cấu hình mạng khác nhau, vì thế có thể đăng ký nhiều modem và chuyển đổi qua lại giữa chúng một cách dễ dàng. NTN đã sử dụng PoorMan, phần mềm Web sever kèm sẵn và biến máy thử nghiệm thành một máy chủ Web. Việc cài đặt PoorMan cần chưa tới một phút.
Các nền tảng hệ thống
Hiệu quả của BeOS chủ yếu dựa trên hai tính năng căn bản: đa xử lý đối xứng và đa luồng phân tán.
Đa xử lý đối xứng (Symmetric Multiprocessor): Hầu hết các máy tính hiện nay được thiết kế cho đơn xử lý. Nghĩa là bạn sẽ gặp khó khăn nếu muốn có một máy tính chạy nhanh hơn CPU mạnh nhất hiện tại. BeOS cho phép chạy với nhiều (1,2 hoặc 4) CPU để tập hợp sức mạnh của chúng. Bản thân hệ điều hành không có giới hạn về số lượng CPU, đó chỉ là vấn đề của các nhà thiết kế phần cứng (bo mạch chính) của PC. Chương trình CPU Monitor của BeOS cho phép hiển thị trực quan số lượng CPU trong máy, kiểu và tốc độ của chúng cũng như tải (mức độ sử dụng) hiện thời chúng đang phải chịu. CPU Monitor còn cho phép bạn tắt bớt hoặc bật thêm các CPU. Khi đó, công việc sẽ tự động được phân phối lại cho các CPU đang hoạt động.
Hình 3: Khả năng đa nhiệm và đa luồng của BeOS: file được sao chép và xoá trong khi ứng dụng Benoit Mandelbrot đang vẽ.
Đa luồng phân tán (Pervasive Multithreading): Một máy tính với nhiều CPU không thể hoạt động hết công suất trừ khi cả ứng dụng cũng như HĐH đều được thiết kế để tận dụng sức mạnh của chúng. Cách thức để khai thác đa xử lý là đa luồng phân tán, đó là quá trình "bẻ gẫy" một tác vụ ra thành nhiều tác vụ nhỏ có thể được tiến hành song song. Trong một hệ thống đa xử lý và đa luồng, các luồng có thể tiến hành song song trên những CPU khác nhau, khiến công suất chung tăng lên đáng kể. Đồng thời, do cả HĐH lẫn ứng dụng của BeOS đều được thiết kế với tư tưởng đa xử lý ngay đầu nên việc phân luồng diễn ra rất trơn tru. Kết quả là sự kết hợp 2 CPU 300MHz sẽ tạo ra một máy với khả năng tính toán tương đương 1 CPU 500 đến 550Mhz trong khi sự kết hợp tương tự trong Windows NT chỉ đạt hiệu suất từ 400 đến 450MHz
Giao diện
BeOS có các công cụ để quản lý giao diện là Tracker và Trackbar. Tracker cung cấp phương thức làm việc với các file. Nó tương đương với Finder trong MacOS và Windows Explorer của Windows 9x. Còn Trackbar tương đương với Taskbar trong Windows 9x. Nó cho phép bạn truy cập đến cửa sổ của các chương trình đang chạy, tiến hành duyệt file và tìm kiếm. Giốnng như Taskbar, TrackBar có thể gắn vào bất cứ cạnh màn hình nào hoặc đặt giữa màn hình như một cửa sổ bình thường vậy. Ngoài ra, BeOS cũng có Desktop Icon và Softlink giúp bạn truy cập dễ dàng tới các file và ứng dụng ngay trên màn hình làm việc, giống như shortcut trong Windows 9x (Hình 4)
Hình 4: Màn hình làm việc của BeOS với Trackbar, một cửa sổ trò chơi, một cửa sổ cấu hình mạng và một cửa sổ Terminal
Một trong những tính năng nổi bật của BeOS là multi-workspace. Bạn có thể thiết lập tới 12 màn hình làm việc chạy cùng một lúc, mỗi cái có một độ phân giải và độ sâu màu riêng. Bạn sẽ dịch chuyển giữa các màn hình làm việc bằng các tổ hợp phím từ Alt-F1 tới Alt-F12 và có thể kéo các ứng dụng đang chạy từ màn hình làm việc này sang màn hình khác một cách dễ dàng.
Những người đã từng sử dụng Unix hẳn sẽ thích Terminal, chương trình cho phép những người sử dụng điều khiển hệ thống bằng dòng lệnh Unix. Chúng ta có thể chạy hàng loạt lệnh Unix ngay trong BeOS với chương trình này. (Hình 5)
Hình 5: Terminal - trình thực hiện các lệnh Unix
NTN rất ấn tượng trước hệ thống tìm file mạnh mẽ của BeOS, chắc chắn mạnh hơn nhiều so với hệ thống tương ứng của MacOS và Windows. Vì hệ thống file của Be có thể lưu bất cứ kiểu dữ liệu nào như là một thuộc tính của file nên chúng ta có thể tạo những mẫu truy vấn dữ liệu rất mạnh. Ví dụ, bạn có thể tìm kiếm bằng cách đặt câu hỏi: "Tìm tất cả các thư điện tử tôi nhận trong vòng một tuần trở lại đây mà tôi chưa đọc, được gửi từ Phong hoặc Đức và không có file gửi kèm" ố hoặc: "Tìm tất cả các bản nhạc trên 2 đĩa CD này, có chứa từ "xót xa" trong tên bài và không dài hơn 4 phút 25 giây". Các kết quả tìm kiếm có thể được lưu lại để dùng sau. Việc này giúp bạn có thể tạo những biểu tượng trên màn hình để gọi nhanh tất cả những thư điện tử chưa được đọc hoặc tìm doanh số bán hàng của tất cả các đại lý tại một địa phương nào đó... Vì việc tìm kiếm không cần phải đọc toàn bộ dữ liệu của file (mà chỉ đọc thuộc tính) nên kết quả tìm được xuất hiện hầu như ngay lập tức.
NetPositive, trình duyệt Web bán kèm, có đủ các chức năng thiết yếu nhưng chưa tinh vi bằng các trình duyệt hoàn chỉnh trên các HĐH khác. Hiện nó chưa hỗ trợ cho CSS, Java và JavaScript. Nhưng cũng vì vậy mà nó đọc các trang Web nhanh khủng khiếp.
Hình 6: Hình lập phương với 6 bộ phim phát đồng thời trên 6 mặt
Phần đồ họa của BeOS là OpenGL (chuẩn công nghiệp về đồ hoạ 3D), hiệu quả được thể hiện trong các demo của nó rất ấn tượng. NTN đã phải trầm trồ thán phục trước một demo cho phép người sử dụng "thả" 6 bộ phim lên 6 mặt của một hình lập phương, và bạn có thể xoay hình lập phương đó bằng chuột trong lúc cả 6 phim đều đang chạy.
Các ứng dụng
Vì BeOS được xây dựng mới hoàn toàn từ mức nền móng nên các ứng dụng cần phải được viết riêng cho nó. BeOS sẽ không chạy các ứng dụng Mac hoặc Win có sẵn (mặc dù một chương trình giả lập Macintosh có tên SheepShaver sẽ ra mắt trong nay mai và có tin đồn là một chương trình giả lập Windows đang được phát triển). Các API (Application Programming Interface: giao diện lập trình ứng dụng) của BeOS được thiết kế tối ưu và dễ lập trình nên thư viện phần mềm của HĐH này đang phát triển nhanh chóng. Gần như tất cả các ứng dụng đã có sẵn được viết cho BeOS chạy trên PowerPC chỉ cần điều chỉnh chút ít là có thể dịch lại để chạy trên máy Intel. Gói BeOS được bán kèm với bản rút gọn của môi trường lập trình CodeWarrior của Metrowerk (bản đầy đủ phải được mua riêng). Ngoài ra, BeOS cũng hỗ trợ hai ngôn ngữ lập trình phổ biến là C và Java nên bạn không cần phải học thêm một ngôn ngữ mới khi viết ứng dụng cho HĐH này. Muốn biết danh sách các phần mềm được viết cho BeOS, bạn hãy đến thăm trang chủ của Be Inc. trên World Wide Web: www.be.com - hoặc bạn cũng có thể tới trang chứa các phần mềm BeOS: www.bedepot.com.
BeOS dành cho những ai
Điểm yếu rõ ràng nhất của BeOS là lượng phần cứng hạn chế mà nó hỗ trợ và số lượng ít ỏi (dù đang phát triển nhanh) các ứng dụng thương mại. Vì thế, BeOS không phải dành cho tất cả mọi người. Hiện tại, BeOS chỉ là lựa chọn cho những người cảm thấy khó chịu với những giới hạn của HĐH hiện thời, những người sử dụng muốn chống đối Microsoft hay đã chán ngấy Apple, những người ưa thích những kỹ thuật mới và thích khám phá cái mới.
Vương Quang Khải
(Tổng hợp từ Internet)
22 ngõ 2 Lê Văn Hưu, Hà nội
PcLeHoan
1996 - 2002
Mirror :
http://www.pclehoan.com
Mirror :
http://www.lehoanpc.net
Mirror :
http://www.ktlehoan.com