Logo of Vovisoft

Bài 7

Những chức năng Đối Tượng mới của VB.NET (phần IV)

Dùng OO trong VB.NET

Shared class members ( Các thành viên để dùng chung của class)

Mặc dù Object rất hiệu năng và hữu ích, có khi ta chỉ muốn truy cập các variables hay methods của một class để làm việc mà không cần phải instantiate một Object nào cả. Tức là y như trong quá khứ, khi viết VB6, ta dùng các variables hay methods của một BAS Module. Đại khái giống như thay vì ký giao kèo với một thầu (Object) để thực hiện một công trình, ta chỉ muốn mướn thợ hay chuyên viên làm việc gia công ( gọi các methods) thôi.

Shared Methods

Trong VB.NET chẳng những một Class có các methods và properties thông thường như ta đã thấy - tức là những methods và properties của một Object ta có thể dùng ngay sau khi Object ấy thành hình qua quá trình instantiation - mà còn có các methods và properties ta có thể dùng mà không cần phải tạo ra một instance nào từ Class. Chúng được gọi là shared methods. ( Trong các ngôn ngữ lập trình khác các methods nầy còn được gọi là static methods hay class methods).

Ta không thể truy cập một shared method qua một Object như method bình thường, nhưng phải dùng trực tiếp tên của class. Thí dụ sau đây sẽ minh họa điều nầy:

 
Public Class Math 
   Shared Function Add( ByVal x As Single, ByVal y As Single) As Single 
      Return x + y 
   End Function 
End Class

Sau khi định nghĩa Class Math, ta có thể dùng Shared Function Add mà không cần instantiate một Object thuộc class Math như sau:

 
Dim Result As Single 
result = Math.Add(12.5, 36.8)

Để ý thay vì dùng một object variable ta dùng thẳng tên của class Math để truy cập method Add. Với một method bình thường thì làm như thế sẽ bị syntax error, nhưng trong trường hợp nầy thì không sao.

Ta cũng có thể overload shared methods, tức là có thể code nhiều shared methods với cùng một tên nhưng có những parameter lists khác nhau.

Phạm vi hoạt động bình thường (Default Scope) của shared methods là Public. Tuy nhiên ta có thể giới hạn việc truy cập chúng bằng cách dùng những Access Modifiers như Friend, Protected hay Private. Thật ra khi overloading một shared method ta có thể dùng những scopes khác nhau cho mỗi shared method.

Có một thí dụ về shared method từ .NET system class libraries. Để mở một text file theo mode input, điển hình ta dùng shared method trong File class như sau:

 
Dim inFile As StreamReader = File.OpenText("words.txt") 
Dim strIn As String 

strIn = inFile.ReadLine()

Ở đây không có object File nào được tạo ra. Method OpenText là một shared Function, nó mở input text file words.txt và cho ta một object loại StreamReader tên inFile để ta dùng sau đó.

Shared Variables

Đôi khi ta muốn tất cả objects của cùng một class đều dùng chung một variable. Ta có thể thực hiện việc ấy với shared variables.

Một shared variable được khai báo với keyword shared giống như shared method:

 
Public Class MyCounter 
   Private Shared mintCount As Integer 
End Class

Ta có thể cho shared variable một scope Public hay Private tùy ý, nhưng By Default, scope của shared variables là Private, khác với shared methods thì By Default là Public.

Điểm quan trọng của shared variables là chúng được dùng chung giữa mọi instances (objects) của cùng một class. Dưới đây là một thí dụ trong đó ta giữ cái counter có trị số tăng thêm 1 mỗi lần có một instance mới của class MyCounter. Bất cứ lúc nào ta cũng có thể biết có bao nhiêu objects đã được tạo ra bằng cách đọc property Count:

 
Public Class MyCounter 
   Private Shared mintCount As Integer 

   Public Sub New() 
      mintCount += 1 
   End Sub 

   Public ReadOnly Property Count() As Integer 
      Get 
         Return mintCount 
      End Get 
   End Property 
End Class

Như thế, nếu ta chạy client code dưới đây nó sẽ hiển thị kết quả là 3:

 
Protected Sub Button1_Click( ByVal sender As Object, ByVal e As System.EventArgs) Handles Button1.Click 
   Dim obj As MyCounter 

   obj = New MyCounter() 
   obj = New MyCounter() 
   obj = New MyCounter() 
   MsgBox(obj.Count, MsgBoxStyle.Information, "Counter") 

End Sub

Nếu ta chạy code thêm hai lần nữa, ta sẽ có 6 và 9. Hể ta còn chạy chương trình thì cái counter còn làm việc. Khi ta chấm dứt chương trình thì cái counter sẽ biến mất.

Bạn có thể Download source code của program nầy tại đây.

Global values

Một cách dùng rất thông dụng khác của shared variable là xem nó như một loại Global variable. Khi dùng scope Public ta sẽ có một dạng tương đương với VB6 Global variable trong một BAS Module. Thí dụ như:

 
Public Class GlobalData 
   Public Shared TotalCost As Single 
End Class

Sau đó ta có thể dùng variable nầy khắp nơi trong client code:

 
GlobalData.TotalCost += 45.60

Events

Raising Event để xử lý trong một Project khác

VB.NET không hổ trợ Events từ đời cha đến đời con theo đúng nguyên tắc thừa kế. Nếu một BaseClass định nghĩa một Public Event thì ta chỉ có thể raise event ấy trong code của BaseClass thôi chớ không thể raise event ấy trong SubClass nào của BaseClass ấy.

Khác với methods, ta không thể overload một Event, tức là không thể dùng một tên cho hai Events có parameter list khác nhau.

Ta có thể tạo một Class Library Project với một Class trong đó có raise một Event rồi tạo một project khác trong đó có code để đón nhận và xử lý Event ấy.

Để thử việc nầy bạn hãy tạo một Class Library Project mới với tên ClassLibrary1 về viết những dòng code định nghĩa Class Class1 với Event TheEvent và Sub LàmViệc để raise Event như sau:

 
Public Class Class1 
   Public Event TheEvent() 

   Public Sub LàmViệc() 
      RaiseEvent TheEvent() 
   End Sub 
End Class

Kế đó bạn dùng Menu command File | Add Project | New Project để thêm một project mới với tên EventClass. Để có thể dùng Class1, bạn cần phải reference nó với Menu command Project | Add Reference..., chọn Tab Projects và click Browse để chọn ClassLibrary1.DLL từ subfolder ClassLibrary1\bin của solution như trong hình dưới đây:

Một khi đã referenced ClassLibrary1 với Class1 trong ấy, bây giờ bạn có thể doubleclick lên Form1 để code như sau:

 
Private WithEvents obj As ClassLibrary1.Class1 

Private Sub Form1_Load( ByVal sender As System.Object,  _
                       ByVal e As System.EventArgs) Handles MyBase.Load 
   obj = New ClassLibrary1.Class1() 
End Sub

Nhớ là ta phải declare variable obj thuộc loại ClassLibrary1.Class1 với WithEvents. Đặt một Button tên BtnLàmViệc và doubleclick lên nó để code như sau:

 
Private Sub BtnLàmViệc_Click( ByVal sender As System.Object, _
                                ByVal e As System.EventArgs) Handles BtnLàmViệc.Click 
   obj.LàmViệc() 
End Sub

Để xử lý Event của obj bạn chọn tên từ combobox phía trên bên trái, rồi chọn TheEvent từ combobox bên phải như trong hình dưới đây:

Ở đây ta handle Event bằng cách hiển thị một message đơn giản: Đang xử lý một Event từ Class1. Bây giờ bạn có thể chạy program. Khi bạn click Button BtnLàmViệc program sẽ hiển thị message để chứng minh rằng từ một Application ta có thể handle event trong Class của một Project khác.

Bạn có thể Download source code của program nầy tại đây.

Ghi chú

Nếu sau khi Unzip source file và load project vào, bạn dùng IDE Menu command Build | Rebuild Solution để compile lại hết các modules nhưng gặp error về references thì hãy làm như sau:

  • Trong Solution Explorer click các tree nodes references để tìm các references có dấu chấm thang trong tam giác vàng và remove chúng.
  • Dùng Menu command Project | Add Reference... để chọn *.dll lại từ một \bin subfolder.
  • Rebuild Solution.

Nếu bạn dùng chữ Việt Unicode trong program thì nhớ set up Advanced Save Option với Menu command File như trong hình dưới đây:

Khi Dialog hiện ra, bạn chọn Unicode (UTF-8) cho Encoding:

Nếu bạn không thấy có menuItem Advanced Save Option trong Menu File thì cứ dùng menuItem Save As... rồi click lên combo box Save phía dưới, bên phải của Save File As Dialog rồi chọn Save with Encoding... như trong hình dưới đây:

Nếu bạn quên set up Advanced Save Option như trên, chữ Việt sẽ bị lưu trử dưới dạng ANSI nên một số sẽ mất dấu chữ Việt và thay vào đó bằng những dấu ?.

Shared Events

Events có thể được declared là Shared. Shared methods chỉ có thể raise shared events, chúng không thể raise non-shared events. Thí dụ như:

 
Public Class NguồnEvent 
   Shared Event EventDùngChoSharedMethods() 

   Public Shared Sub DùngChung() 
      RaiseEvent EventDùngChoSharedMethods() 
   End Sub 
End Class

Một shared event có thể được raised bởi cả shared methods lẫn non-shared methods:

 
Public Class NguồnEvent 
   Public Event TheEvent() 
   Shared Event EventDùngChoSharedMethods() 

   Public Shared Sub DùngChung() 
      RaiseEvent EventDùngChoSharedMethods() 
   End Sub 

   Public Sub LàmViệc() 
      RaiseEvent TheEvent() 
      RaiseEvent EventDùngChoSharedMethods() 
   End Sub 
End Class

Nếu bạn tìm cách raise một non-shared event từ một shared method thì sẽ bị syntax error.

Early Binding hay Late Binding (Hiệu lực Sớm hay Trể)

Early Binding có nghĩa là program biết rõ ngay từ đầu loại Object (thuộc Class nào) sẽ được dùng trong hoàn cảnh nào. Nó cho phép IntelliSense hiển thị cho ta thấy những class members nào ta có thể dùng và compiler kiểm xem những methods ta dùng có hiện hữu không. Early Binding code được compiled ra IL rất hiệu năng vì compiler biết rõ ràng data types của các parameters.

Ngược lại Late Binding có nghĩa là ta làm việc cách linh động với một Object lúc run-time, tức là program không biết trước Object ấy thuộc loại nào. Late Binding cho ta sự uyển chuyển chỉ làm sao Object cung cấp đúng method cần thiết là đủ. Do đó, ta không hưởng được sự sang trọng IntelliSense cung cấp và compiler không thể kiểm soát loại Object trước dùm cho ta được. Mặc dầu Late Binding code chạy chậm hơn nhưng nó cho ta sự tự do giống như khi làm việc ngoài đời, để đến giờ chót mới xác nhận.

By Default, mọi objects trong VB.NET đều là Late Bound. Visual Studio.NET IDE với Option Strict Off by default áp đặt luật đó. Nếu muốn áp đặt Early Binding ta cần phải nhét câu Option Strict On ở đầu một source file.

Dùng Object Type

Ta có Late Binding khi compiler không thể xác định loại Object ta đang gọi. Ta có thể thực hiện điều nầy bằng cách dùng Object Type để tuyên bố một cách mơ hồ rằng ta sẽ dùng một loại Object nào đó, vì một variable với Object type có thể hold-reference-to bất cứ một Object nào. Do đó, những dòng code sau đây có thể được dùng cho bất cứ Object nào mà Class của nó có implement Sub CôngTácTôi và không dùng parameter nào cả:

 
Option Strict Off 

Module LateBind 
   Public Sub LàmViệc( ByVal obj As Object) 
      obj.CôngTácTôi() 
   End Sub 
End Module

Nếu obj passed vào Sub LàmViệc không có một Sub CôngTácTôi chẳng dùng parameter nào hết thì program sẽ bị error lúc run-time. Do đó, ta nên luôn luôn dùng một Try Structure để bắt cái error đó. Thí dụ như:

 
Option Strict Off 

Module LateBind 
   Public Sub LàmViệc( ByVal obj As Object) 
      Try 
         obj.CôngTácTôi() 
      Catch e As Exception 
        ' Code để xử lý trường hợp Object không thích hợp
         Console.WriteLine("Invalid Object passed to LàmViệc") 
      End Try 
   End Sub 
End Module

Late Binding và Reflection

.NET framework hổ trợ một ý niệm gọi là reflection. Nó nói đến khả năng của program kiểm tra .NET code để biết trong code có những thứ gì. Ta dùng namespace System.Reflection để viết code làm chuyện ấy.

Với System.Reflection ta có thể viết code để khám phá những classes nằm trong một assembly, để biết mỗi class có những methods, properties và events nào. Tiếp theo đó, ta có thể dùng reflection để instantiate và dùng những objects từ các classes ấy. Cả quá trình nầy hoàn toàn linh động - giống hệt như Late Binding.

Thật ra, CLR (Common Language Runtime) dùng reflection để implement Late Binding dùm cho chúng ta. Thay vì bắt chúng ta phải tự dùng reflection để code Late Binding, .NET đã tử tế lo lắng chuyện ấy một cách tự động cho chúng ta.

Dùng Function CType

Dầu ta có dùng Late Binding hay không, nhiều khi rất tiện để ta pass reference đến một object nào đó, từ chỗ nầy đến chỗ khác, bằng cách dùng Data Type Object tổng quát - khi nào cần dùng nó thì ta đổi nó ra đúng loại Object trong hoàn cảnh. Ta thực hiện việc convert data type bằng cách dùng Function CType, điều đó cho phép ta nói trước Data Type Object sẽ được converted ra object của class nào để gọi một method theo cách Early Bound:

 
Module LateBind 
   Public Sub LàmViệc( ByVal obj As Object) 
       CType(obj, TheClass).CôngTácTôi() 
   End Sub 
End Module

Trong thí dụ trên dù rằng ta đang làm việc với variable thuộc type Object - trên nguyên tắc thì có vẽ là Late Bound - nhưng chúng ta đang dùng Function CType để convert obj ra một object thuộc class TheClass.

Kỹ thuật nầy được gọi là casting (đổ khuôn). Nếu ta xem TheClass như một cái khuôn, khi ta ép obj vào khuôn ấy thì giống như đổ khuôn để cho obj có dạng của TheClass.

Function CType rất hữu dụng khi ta làm việc với những objects có implement nhiều interfaces, vì ta có thể dùng cùng một object cho những interfaces khác nhau. Giả dụ như ta có một object thuộc loại TheClass và nó cũng có implement một interface tên MyInterface, ta có thể dùng interface ấy trong code sau đây:

 
Dim obj As TheClass 
obj = New TheClass 
CType(obj, MyInterface).DoSomething()

Theo cách trên ta có thể gọi methods theo cách Early Bound trong nhiều interfaces của một object mà không cần phải declare một variable mới.

Thừa kế từ một ngôn ngữ khác

VB.NET code được compile ra IL (Intermediate Language) managed code, tức là code sẽ được CLR (Common Language Runtime) chạy trong .NET Framework. Mọi managed code, không cần biết được compiled từ ngôn ngữ nào đều có thể làm việc chung nhau, tức là ta có thể tạo một class trong ngôn ngữ nầy và dùng nó trong một ngôn ngữ khác, kể cả việc thừa kế.

Thật ra hầu như ta luôn luôn làm việc ấy khi viết VB.NET. Đó là vì phần lớn .NET system library
được viết bằng C#, nhưng ta dùng hay thừa kế từ nó thường xuyên trong VB.NET.

Tạo một VB.NET BaseClass

Trong thí dụ về thừa kế từ một ngôn ngữ khác, trứớc hết ta thử tạo một Class Library Project trong VB.NET tên vblib và thêm vào đó một class đơn giản tên Parent giống như sau:

 
Public Class Parent 
   Public Sub SayHello() 
      MsgBox("Hello from Parent Class", MsgBoxStyle.Information, "Parent Class in VB.NET") 
   End Sub 
End Class

Ta sẽ dùng Parent làm BaseClass để thừa kế thành một SubClass trong C#.

Tạo một C# SubClass

Dùng File | Add Project để thêm một C# Class Library project mới và đặt tên nó là cslib. Reference vblib bằng cách dùng Menu command Project | Add Reference... và chọn Tab Projects, click Browse để tìm vblib.dll trong vblib\bin subfolder.

Lưu ý là ta vừa mới reference vblib.dll, cái assembly của Class Parent, chớ ta không đụng đến hay cần VB.NET source code của Class Parent. Trong C#, ta sẽ thừa kế Class Parent qua reference BaseClass trong vblib.dll assembly.

Bây giờ code C# như sau:

 
namespace cslib
{
  using System.Windows.Forms;
  using vblib;

  public class cSharpclass : Parent
  {
    public cSharpclass()
    {
       MessageBox.Show("Instantiating cSharpclass object, inheriting VB.NET Parent class", "CSharp Class");
    }
  }
}

Code C# bên trên có nhiều điểm tương đồng với VB.NET. Tuy nhiên vì C# đến từ ngôn ngữ lập trình C và C++ nên nó có syntax hơi khác một chút:

  • Mọi statement trong C# phải chấm dứt bằng dấu ; để đánh dấu cuối hàng
  • Cặp dấu ngoặc cong queo { .. } được dùng để đánh dấu đầu và cuối của một Statement Block thay vì dùng End Sub.
  • Keyword using được dùng thay vì keyword Imports trong VB.NET
  • C# thì case sensitive, tức là phân biệt chữ hoa, chữ thường - thí dụ obj thì khác với Obj.
  • Constructor method mang cùng tên với class thay vì tên New như trong VB.NET.

Ta hãy thử đi qua các dòng code. Câu thứ nhất định nghĩa namespace cho source file. Trong C#, mọi namespace phải được tuyên bố rõ ràng (explicitly declared) trong mỗi code module.

 
namespace cslib

Kế đó là hai câu tuyên bố ta nhập khẩu System.Windows.Forms và vblib:

 
  using System.Windows.Forms;
  using vblib;

Câu kế đó tuyên bố cSharpclass thừa kế từ class Parent, để ý cách dùng dấu : thay vì keyword Inherits:

 
  public class cSharpclass : Parent

Sau cùng là Constructor dùng chính tên của class:

 
    public cSharpclass()
    {
       MessageBox.Show("Instantiating cSharpclass object, inheriting VB.NET Parent class", "CSharp Class");
    }

Để ý cách dùng MessageBox.Show giống hệt như trong VB.NET để hiển thị một message.

Tạo một program Client

Dùng menu command File | Add Project để thêm một VB.NET Windows Application project mới cho solution. Trong project mới nầy ta dùng menu command Project | Add Reference... để thêm references cho cslib và vblib. Right-click lên project trong Solution Explorer và chọn nó làm Set As Startup Project để project nầy chạy khi ta bấm F5.

Bây giờ đặt một Button tên BtnStartDemo lên Form và viết code dưới đây để xử lý Event Click:

 
Private Sub BtnStartDemo_Click( ByVal sender As System.Object,  _
                                      ByVal e As System.EventArgs) Handles BtnStartDemo.Click 
   Dim objCS As New cslib.cSharpclass() 
   objCS.SayHello() 
End Sub

Khi ta chạy program và click button StartDemo ta sẽ thấy một dialog cho biết Constructor của cSharpclass đang được gọi để instantiate object objCS:

Tiếp theo đó một dialog thứ nhì hiển thị message từ Sub SayHello mà objCS thừa kế từ BaseClass Parent:

Bạn có thể Download source code của program nầy tại đây.

Thừa kế hình ảnh (Visual Inheritance)

Cho đến bây giờ ta đã bàn qua chức năng OO của ngôn ngữ VB.NET, phần lớn nhắm vào đặc tính thừa kế.

Vì các hình ảnh (Visual Components) trong VB.NET được implemented bằng ngôn ngữ lập trình chính quy chớ không phải dùng một cách thức khác biệt như trong VB6 (tin tức diễn tả các hình ảnh nằm ở phần đầu các *.frm files), nên VB.NET cũng hổ trợ Thừa kế hình ảnh (Visual Inheritance) cho Windows Forms một cách tự nhiên. Điều nầy có nghĩa là sau khi làm xong một Windows Form với những Textboxes, Labels, Listboxes ..v.v.. ta có thể thừa kế nó rồi để vô thêm các hình ảnh khác. Ta sẽ bàn vô chi tiết về chuyện nầy trong tương lai.

Ta cũng có thể thừa kế từ chính các hình ảnh. Thí dụ ta có thể thừa kế từ một Textbox để tạo ra một class Textbox mới, có thêm chức năng nhận keystrokes theo cách VNI và hiển thị chữ Việt Unicode.

Cùng một nguyên tắc thừa kế nầy của Windows Forms Controls cũng áp dụng cho Web Forms Controls, tức là ta có thể SubClass một Web Forms Control, cho thêm các chức năng mới và overriding một số chức năng có sẵn.

PcLeHoan 1996 - 2002
Mirror : http://www.pclehoan.com
Mirror : http://www.lehoanpc.net
Mirror : http://www.ktlehoan.com