Tạp chí Tin học và đời sống tháng 7/1999
Charlie Morris
Văn bản là thứ mà mọi Web site đều có, tuy vậy chỉ có một số nhìn được, còn số khác thì lại không. Trên thực tế, có những điểm làm cho văn bản nhìn được tốt và giúp cho người đọc dễ đọc. Khi các thành phần văn bản gắn với những đối thoại thường dùng thì mắt của độc giả sẽ lướt từ phần này sang phần khác mà không bị mệt hay khó chịu.
Có thể nhiều người cho rằng sẽ là mất thú vị, nhưng nguyên tắc đầu tiên của một bản in tốt lại là không sử dụng quá nhiều phông chữ. Vậy thì bao nhiêu phông chữ thì được coi là nhiều? Những người soạn thảo bảo thủ cho rằng một văn bản chỉ nên sử dụng 1 phông chữ với những định dạng của nó như kích thước to, nhỏ, đậm hơn hay nghiêng mà thôi. Nhiều người khác, trong đó có các báo, lại sử dụng 2 loại phông chữ, thường là một loại phông sans-serif cho đầu đề và một loại phông serif cho nội dung văn bản. Còn nhóm người sử dụng tới 3 loại phông chữ (có thể đặc biệt, phá lối) để gây sự chú ý của người đọc đối với một số đoạn đặc biệt nào đó. Bất kể là thế nào, không nên sử dụng những phông chữ tương tự cùng với nhau - nếu phông chữ sử dụng cho nội dung của văn bản là serif, phông chữ cho đầu đề văn bản nên là chính phông chữ loại đó hoặc là loại phông chữ sans serif và ngược lại. Nếu ta sử dụng một loại phông chữ thứ 3 thì nó sẽ phải là một cái gì đó hoàn toàn khác.
Loại phông chữ nào nên sử dụng? và tại sao lại cứ phải là một loại phông serif? Phông serif là loại phông chữ có đuôi nhỏ và các đỉnh chữ nhọn của các ký tự như l, m và n. Về lý thuyết mà nói, nó tạo cho mắt của ta thoải mái và dễ chịu đối với ký tự tiếp theo. Hầu hết tất cả nhà in đều sử dụng một phông chữ loại serif cho nội dung văn bản, và chỉ sử dụng sans-serif cho đầu đề. Tuy nhiên, người ta có xu hướng dễ dàng hơn khi đọc các phông chữ sans-serif trên màn hình, và chính vì vậy mà thực tế có rất nhiều các Web sites sử dụng các phông chữ loại sans-serif cho nội dung văn bản của mình.
Ngày nay, có vô số và vô số các loại phông chữ rất quyến rũ, là serif hoặc không là serif, và để chọn lựa trong số chúng, vì thế phải chăng ta có thể phải vớ lấy một loại bất kỳ nào đó mà ta thấy ưng? Câu trả lời là không. Một trình duyệt chỉ có thể hiển thị một loại phông chữ mà người sử dụng chọn cho máy tính của mình bất kể người sử dụng đó là loại người nào. Nếu một người sử dụng không có loại phông chữ chỉ định nào đó, trình duyệt sẽ thay thế bằng một loại khác, có thể luôn là loại phông chữ mà ta không ưng. Có điều ta phải nhớ rằng có những loại phông chữ mà bất cứ ai cũng phải có là loại phông sans-serif Arial và loại phông serif Times. Đây chính là 2 loại phông chữ mà hầu hết các Web sites đều sử dụng. Vì sao lại hạn chế tới chán chường như vậy? May thay, còn có một số loại phông chữ khác mà hầu hết mọi người đều có, vì thế nếu ta cần có sự đột phá bởi những lệ thường buồn chán, hãy thử dùng loại phông chữ serif như Garamond hay loại phông chữ sans-serif như Verdana chẳng hạn.
Nếu ta thực sự muốn có một loại phông chữ đặc biệt cho đầu đề, ta luôn có thể làm ra nó bằng cách vẽ ra chúng. Nhưng ta phải nhớ rằng bằng cách này, các phông chữ sẽ được tải lên lâu hơn, nặng nề hơn và khó sửa hơn.
Còn một thứ nữa, các bảng sẵn có cho các kiểu (style sheets) có thể chỉ định cho ta những loại phông chữ mà thực sự ta mong muốn với một số lượng lớn các loại phông chữ khác theo một trật tự ưu tiên sử dụng.
Ví dụ:
BODY, TD {
font-family : "Franklin Gothic Book",
Arial, sans-serif;
font-size : 10pt;
}
Máy tính của người sử dụng có thể sẽ dùng loại phông chữ Franklin Gothic Book nếu nó có trong máy tính, nếu không có nó sẽ dùng loại Arial. Nếu cả 2 loại phông chữ này đều không có trên máy tính của người sử dụng thì một loại phông chữ sans-serif bất kỳ có trên máy tính này sẽ được đem ra sử dụng, vì vậy ta có thể ít nhất cũng yên tâm rằng loại phông chữ máy tính chọn sử dụng sẽ là hợp lý nhất với những gì ta mong muốn nếu trình duyệt hỗ trợ style sheets.
Việc đưa vào các thuộc tính như đậm, nghiêng hay gạch chân... tạo ra những hiệu ứng khác nhau. Các hiệu ứng này tạo nên những nét chấm phá cho các từ hay đoạn câu hoặc tạo cho chúng một nét đặc biệt nào đó cho một mục đích cụ thể nào đó. Những thuộc tính nào nên sử dụng cho những hiệu ứng nào lại phụ thuộc vào thứ ngôn ngữ nào ta đang sử dụng và loại chỉ dẫn nào ta chọn để tiến hành công việc. Hình thức bản in và nghệ thuật chấm ngắt câu có thể là khác nhau giữa tiếng Anh Anh và Anh Mỹ, và ngay cả nếu ta chọn một trong 2 thứ đó thì những chuyên gia cũng không hoàn toàn tán đồng về việc thế nào là đúng và thế nào là không đúng. Tuy nhiên, chỉ có 2 nguyên tắc phải được đảm bảo là: luôn luôn sử dụng các thuộc tính in ấn để lôi cuốn sự chú ý tới một từ hay một mệnh đề trong nội dung văn bản và không bao giờ sử dụng các phông chữ khác nhau đối với toàn bộ Web site.
Các chữ đậm được sử dụng cho đầu đề văn bản. Ngày nay, đôi khi nó được sử dụng thay cho cả các chữ nghiêng khi cần nhấn mạnh các mệnh đề của nội dung văn bản, mặc dù điều này dẫn tới việc làm cho nội dung văn bản giống như một bản chào hàng (có thể nó đúng là như vậy). Không bao giờ nên sử dụng Các Chữ In Hoa, hay tồi tệ hơn nữa, tất cả các chữ hoa cho mục đích nhấn mạnh.
Các chữ nghiêng theo truyền thống được sử dụng để nhấn mạnh. Hơn nữa, tên các cuốn sách (nhưng không phải là tên các tạp chí) thường được sử dụng bằng các chữ nghiêng, và những từ nước ngoài. Những chữ nghiêng đôi khi còn được sử dụng cho các trích dẫn mở rộng, hoặc để xác định một từ không quen thuộc mà tác giả muốn chỉ rõ cho độc giả của mình. Trong trường hợp sau, từ đó sẽ được xác định ngay khi nó được sử dụng lần đầu, và chỉ lần đầu này nó được in nghiêng.
Một chuẩn ai cũng rõ là các chữ gạch chân được dùng cho các siêu liên kết hyperlink, vì vậy bất cứ những gì không phải là siêu liên kết thì không bao giờ nên gạch chân đối với một trang Web.
Một sự khôn ngoan thông lệ là tất cả các chữ in hoa sẽ không bao giờ được sử dụng. Tuy nhiên, trong thời đại tự do như hiện nay, thỉnh thoảng một vài đầu đề phụ hay đại loại như vậy có thể sử dụng nó. Việc viết hoa chữ cái đầu tiên của mỗi từ trong các Tít Bài và các đầu đề phụ không kết thúc câu. Nếu ta chọn loại này, thì nó phải được sử dụng cho tất cả các đầu đề không đi kèm theo dấu chấm hết câu hay dấu ngắt hết câu hoặc đoạn. Nếu một đầu đề là một câu hoàn chỉnh thì nó phải là các ký tự bình thường và các dấu chấm câu. Nhiều nhà in không sử dụng loại này nhưng thường viết hoa ký tự đầu tiên đối với mỗi đầu đề (và tất nhiên là với các danh từ riêng như thường lệ)
Cả 2 đoạn dưới đây đều đúng:
Charlie Morris trả hậu nhất cho bài báo
Charlie Morris Trả Hậu Nhất Cho Bài Báo
Đoạn dưới đây là hoàn toàn sai:
Charlie Morris trả hậu nhất cho bài báo.
Tít bài có thể hoặc không cần phải canh giữa, nhưng nội dung văn bản thì không bao giờ nên canh giữa.
Các bản liệt kê thường được sử dụng để lôi cuốn sự chú ý đối với các mệnh đề ngắn độc lập. Một vài người thiết kế không thích điều này nhưng nó lại rất cần thiết đối với việc thiết kế trang Web vì nó giúp độc giả nhanh chóng duyệt qua các điểm chính của một trang. Các khoản được thể hiện trong bản liệt kê phải được tổ chức theo một trật tự có cấp bậc hẳn hoi, có nghĩa là chỉ những thành phần nào có cùng một thứ hạng mới được sắp cùng với nhau trong cùng hàng đó. Hơn nữa, một bản liệt kê chỉ có một khoản sẽ trở nên ngớ ngẩn.
Sai:
Software
Hardware
Sound Cards
Joysticks
Đúng:
Một thành phần khác mà một số nhà thiết kế hay cảm thấy khó chịu là các đường nằm ngang với thẻ HR. Trong thời kỳ đầu của ngôn ngữ siêu văn bản thì chỉ có các đường nằm ngang này và các dấu của các bản liệt kê, vì vậy nó thường bị lạm dụng một cách quá đáng. Đôi khi chỉ cần sử dụng những ký tự trống là đủ thay vì phải sử dụng các đường nằm ngang để phân cách. Trên thực tế, việc sử dụng các ký tự trống đúng lúc, đúng chỗ lại là một trong những thành phần sống còn để phân biệt tính chuyên nghiệp hay nghiệp dư của người thiết kế. Ký tự trống được sử dụng để tách biệt các thành phần và để gợi sự chú ý cho các thành phần đó giữa các thành phần khác.
Lấy bản liệt kê bên trên làm một ví dụ, cùng một hiệu quả như vậy có thể được tạo nên một cách dễ dàng mà không cần có các nốt đen đi kèm. Ký tự trống đặt ở bên trái có thể tạo nên được bản liệt kê như vậy và nó có lẽ sẽ trông lịch sự và khoáng đạt hơn nhiều. Ta còn có thể chỉnh được khoảng cách giữa các ký tự hoặc giữa các dòng chữ. Style sheet và khả năng xác định vị trí tuyệt đối có trong ngôn ngữ siêu văn bản HTML 4.0 đã tạo nên một tiền đề tươi sáng hơn, nơi các chấm đen thường thấy trong các bản liệt kê hay các đường nằm ngang có thể sẽ không còn mấy ai sử dụng nữa.
Ký tự trống không chỉ tách các phần tử giữa chúng với nhau mà nó còn lôi kéo sự chú ý tới một phần tử cụ thể nào đó. Đã có bao giờ bạn nhìn thấy một quảng cáo trên một tờ báo mà lại có 1 đoạn nhỏ bên góc phải phía dưới, trong khi những phần còn lại của trang lại trống không hay chưa? Vì sao ta lại phải trả tiền cho việc quảng cáo cả một trang giấy trong khi ta lại chỉ sử dụng có một diện tích nhỏ xíu? Và vì sao nó lại luôn luôn là góc phải phía dưới?
Có thể không có một sản phẩm in nào lại thái quá như vậy. Đối với một bản in, dòng đầu tiên của một đoạn sẽ được lùi vào bên trong và sẽ không có bất cứ một ngắt dòng thừa nào giữa các đoạn (một ngắt dòng thừa có thể được sử dụng để chỉ ra sự bắt đầu của một đoạn lớn khác). Trên trang Web, hầu hết người ta sử dụng một ngắt dòng thừa giữa các đoạn mà thường lại không có đoạn lùi vào trong nào. Điều này làm cho một vài người thiết kế cảm thấy khó chịu và nhiều lúc họ muốn có được đoạn lùi vào trong đó mà không biết cách làm thế nào. Trên thực tế, việc này là rất dễ. Chỉ cần chèn 3 hay 5 ký tự trống nơi mà ta muốn có đoạn lùi vào trong đó, ví dụ:
<BR>
thay vì phải sử dụng thẻ <P> để ngắt đoạn. Có lẽ, bạn cũng sẽ đồng ý với tôi rằng sử dụng ký tự trống sẽ thật thú vị.
PcLeHoan
1996 - 2002
Mirror :
http://www.pclehoan.com
Mirror :
http://www.lehoanpc.net
Mirror :
http://www.ktlehoan.com