BắT ĐầU LÀM QUEN VớI LINUX

BẮT ĐẦU LÀM QUEN VỚI LINUX

Trương Mạnh Cường ( tmcuong@yahoo.com )

1. Mở đầu

Lý do để bạn sử dụng Linux rất nhiều. Là một sinh viên cần nghiên cứu và làm việc trên hệ thống Linux, hay một người muốn khám phá thử về Linux. Linux là một hệ điều hành mạnh về tính năng mạng, có sự ổn định cao, quản lý bộ nhớ và tài nguyên hệ thống rất tốt, ứng dụng chạy nhanh và điều tuyệt vời là bạn có thể chạy Linux trên một hệ thống có cấu hình rất thấp. Hơn thế nữa, nó lại hoàn toàn miễn phí.

Sự ổn định của Linux sẽ khiến bạn không còn bực mình vì việc hệ thống treo máy giữa chừng, hoặc chạy không ổn định khi vì nhiều lỗi phát sinh trong lúc làm việc khiến bạn chỉ còn nước nhấn nút reset.

RedHat 8.0 cung cấp cho bạn hai môi trường làm việc phổ biến là Gnome và KDE. Ở phiên bản RedHat 8.0, các nhà phát triển RedHat đã cố công xây dựng sao cho hai môi trường Gnome và KDE được đồng nhất với nhau về giao diện, (các icon, cửa sổ …) cho nên bạn khó mà phân biệt được là mình đang làm việc ở môi trường nào. Việc đồng nhất này nhắm vào việc các ứng dụng có thể chạy được trên cả hai môi trường này.

2. Đăng nhập

Sau khi khởi động, muốn sử dụng Linux, bạn phải đăng nhập vào tài khoản người dùng. Việc đăng nhập có thể ở chế độ đồ hoạ hoặc console (dòng lệnh).

Ở chế độ đồ hoạ, một hộp hội thoại xuất hiện để bạn nhập username và password. Ở chế độ console (text), một dấu nhắc login chờ bạn nhập user name và password..

Nếu đã đăng nhập ở chế độ console (giao diện dòng lệnh), khi muốn vào chế độ đồ hoạ, bạn dùng lệnh sau:

$ startx

Một thói quen tốt là bạn hãy đăng nhập vào tài khoản user bình thường để làm việc với Linux. Tài khoản root chỉ được đăng nhập khi thật cần thiết như cài đặt phần mềm,sửa chữa, phục hồi hệ thống hoặc cấu hình hệ thống.

3. Sử dụng shell prompt (Terminal):

Đây là một trình ứng dụng cho phép bạn nhập lệnh với giao diện dòng lệnh thay vì tương tác với hệ thống qua giao diện đồ họa. Chạy ứng dụng này bằng cách:

Chọn Main menu -> system Tools -> Terminal

Thoát khỏi terminal bằng cách nhập lệnh exit hoặc nhấn Ctrl_D từ dấu nhắc.

4. Tạo account mới

Để tạo một account mới, bạn sử dụng User Manager, có thể làm theo các cách sau:

§ Nhấn chuột chọn icon Start Here ( trên màn hình desktop) -> System Settings -> User & Groups

§ Chọn Main Menu -> System Setting -> Users & Groups

§ Gõ lệnh redhat-config-users tại dấu nhắc lệnh của shell

Với giao diện đồ họa và các icon chức năng đơn giản, dễ hiểu, bạn có thể tự thao tác công việc quản lý user của mình.

Lưu ý là với người dùng root, bạn có thể thay đổi password của bất kỳ user nào, điều này cần thiết khi bạn quên password của user đó. Khi bạn quên mật khẩu root, bạn phải khởi động máy ở chế độ single user để thay đổi password cho root.

Groups là thuộc tính nhóm của các user có chung những thuộc tính và quyền truy xuất hạn chế nào đó do người quản trị hệ thống cấp.

Mọi thay đổi về phân quyền, nhóm đều được thực hiện thông qua icon chức năng Properties.

5. Logout và Shutdown

Để logout, chọn

Main Menu ->Log Out

Trước khi tắt máy, bạn nhất thiết phải shutdown chứ không được tắt nguồn điện trước. Nếu không, hệ thống Linux có thể bị hỏng.

Nếu bạn đang ở chế độ console, dùng lệnh halt để shutdown hệ thống.

Lệnh reboot được dùng để khởi động lại hệ thống.

6. Nautilus- File Manager

Natilus là một file manager giống như Window explore trong MS Window. Đây là một môi trường tích hợp hầu hết các chức năng mà một hệ thống có thể làm được: duyệt hệ thống file, cấu hình desktop, cấu hình hệ thống, truy nhập tài nguyên mạng, v.v.

Để chạy Natilus như một file manager: double click vào biểu tượng Home directory.

Với Natilus, bạn có thể tạo thư mục, copy hay xoá, sửa đổi file và thư mục một cách dễ dàng giống y như đối với Window explore. Tuy nhiên Natilus còn mạnh hơn với khả năng thao tác với nhiều kiểu tài liệu khác nhau được tích hợp trong Natilus.

7. Start here

Start here được thiết kế để lưu trữ những công cụ và ứng dụng khi bạn sử dụng hệ thống. Start here là một trung tâm cung cấp cho bạn các công cụ để sử dụng và cấu hình hệ thống của bạn.

8. Truy cập đĩa:

Ổ cứng:

Với hệ điều hành Window, các phân vùng đĩa được gán tĩnh thành các ổ đĩa ngay khi khởi động, được gán cho các tên theo thứ tự A, C, D … và được truy xuất thông qua tên của các ổ đĩa này

Với Linux, bạn sẽ truy cập thông qua một thư mục trên hệ thống cây thư mục của Linux. Chẳng hạn thông thường là các thư mục trong /mnt. Ở đây không có khái niệm ổ đĩa trên hệ thống file như trong MS Window.

Để biết được trong hệ thống của mình, các phân vùng đĩa cứng được phân chia như thế nào, bạn sử dụng lệnh fdisk:

# fdisk /dev/hda

Với /dev/hda là ổ đĩa thứ nhất, tương tự /dev/hdb là ổ cứng thứ hai trong hệ thống.

Từ dấu nhắc, bạn nhấn phím p để hiển thị thông tin về ổ cứng. Nhấn q để thoát khỏi fdisk.

Mount ổ đĩa:

Trước hết, bạn có thể tạo một số thư mục trong thư mục /mnt

Ví dụ: /mnt/c , /mnt/d tương ứng với các ổ đĩa C, D .

Ví dụ phân vùng đầu tiên fat32 dành cho window là /dev/hda1 , tương ứng ổ C, bạn mount vào như sau:

# mount /dev/hda1 /mnt/c

Với RedHat 8.0, thường bạn không cần định nghĩa kiểu file hệ thống cho việc mount. Tuy nhiên trong một số trường hợp bạn phải khai báo cụ thể với tuỳ chọn –t <type> để Linux biết rõ đó là kiểu filesystem gì.

#mount –t vfat /dev/hda1 /mnt/c

Các kiểu file system thông dụng: Linux Native là ext2 hoặc ext3, fat32 là vfat

umount ổ đĩa:

Bạn dùng lệnh unmount để tháo gỡ việc kết phân vùng ổ cứng. Ví dụ:

# umount /mnt/c

Trừ khi bạn biên dịch lại kernel còn không thì RedHat 8.0 với kernel mặc định sẽ không làm việc được với NTFS. Và khi biên dịch kernel được rồi thì bạn cũng chỉ thao tác với NTFS theo cơ chế chỉ đọc chứ không ghi xoá gì được.

Floppy Disk:

Để sử dụng đĩa mềm, từ dấu nhắc lệnh của shell, bạn nhập:

# mount /dev/fd0 /mnt/floppy

Lưu ý là bạn phải có quyền root thì mới mount được.

Tương tự cho cdrom:

# mount /dev/cdrom

hoặc #mount /dev/cdrom /mnt/cdrom

Sau khi mount, bạn có thể truy xuất ổ mềm trong thư mục /mnt/floppy, cdrom trong thư mục /mnt/cdrom.

Hoặc một cách khác là nhấn đúp chuột vào biểu tượng CDRom hoặc Floppy trên màn hình desktop:

Để lấy ổ mềm ra khỏi hệ thống, bạn cần umount nó:

#umount /mnt/floppy

Tương tự cho cdrom:

#umount /mnt/cdrom

Nếu chưa có lệnh umount, bạn không thể lấy cdrom ra khỏi ổ CD được.

Một cái nhìn sơ qua về hệ thống Linux : đối với Linux, mọi thiết bị đều được kết nối động trong khi chạy và đều được đối xử như một file trong hệ thống cây thư mục phân cấp của Linux. Đối với CD-Rom là /dev/cdrom, với ổ mềm là /dev/fd0, và với ổ cứng là /dev/hda , /dev/hdb .v.v. Và các thiết bị này có thể gắn vào hoặc lấy ra bất kỳ lúc nào khi hệ thống đang chạy.

9. Format đĩa mềm:

- Dùng gfloppy:

Main Menu => System Tools => Floppy Formatter

Đưa đĩa mềm vào và thay đổi tùy chọn theo ý bạn (vd kiểu file hệ thống) và nhấn Format. Một hộp trạng thái xuất hiện cho bạn biết về tình trạng của quá trình format.

Hoặc bạn có thể sử dụng Kfloppy:từ dấu nhắc shell, gõ kfloppy

Để kiểm tra bad sector trong quá trình format, bạn chọn Verify Integrity.

10. Truy cập Internet

Cấu hình modem:

Nếu bạn có một modem gắn ngoài, hầu như là loại modem này có thể truy cập được internet ngay. Các modem gắn trong thường là loại winmodem, phần xử lý thường là bằng phần mềm chứ không phải là phần cứng như loại gắn ngoài. Do đó bạn cần cài driver thích hợp vào thì mới sử dụng được.

Với loại gắn ngoài, nếu bạn nối nó với cổng COM (COM1, COM2), Bạn có thể truy xuất modem thông qua /dev/stty1 (với COM1) hoặc /dev/stty2 (COM2).

Để cấu hình kết nối với Internet, bạn dùng KPPP để kết nối:

Main Menu => Extras => Internet => KPPP.

Trình duyệt Internet

Có các loại trình duyệt internet đi kèm trong bộ RedHat :

Mozila: Main Menu => Internet => Web Browser

Ngoài Mozila, bạn còn có thể duyệt web bằng các chương trình khác như Natilus, Galeon, Konqueror.

Để chạy Galeon: Main Menu => Extras => Internet => Galeon.

Email Applications

Bạn đã sử dụng email client như Outlook của Window, thì trong Linux, nhiều trình duyệt email có thể được sử dụng với tính năng còn nhiều hơn thế nữa:

Evolution: Main Menu => Internet =>

Mozila mail:

Main Menu => Extras Internet => Mozilla Mail.

11. Làm việc với các tài liệu:

Bộ OpenOffice 1.1 đi kèm trong RedHat 8.0 là một bộ gồm đầy đủ các ứng dụng văn phòng như soạn thảo văn bản, bẳng tính và trình chiếu

Trình xử lý văn bản OpenOffice.org Writer:

MainMenu => Office =>OpenOffice.org Writer

Trình bảng tính OpenOffice.org Calc là một chương trình tương tự Exel của Microsoft.

Main Menu => Office => OpenOffice.org Calc

Để mở chương trình trình diễn tương tự PowerPoint của Microsoft,ta dùng chương trình Impress:

Main Menu => Office => OpenOffice.org Impress

Với các trình ứng dụng đầy đủ chức năng và tốc độ thực thi nhanh, ta có thể thấy rằng bộ phần mềm OpenOffice.org là một sự thay thế tuyệt vời cho bộ Office của Microsoft.

Audio, Video, and General Amusement

Main Menu => Sound & Video =>…

Từ menu này, bạn có thể sử dụng các chương trình nghe nhạc như CD Player, XMMS. Chương trình XMMS tương tự như Winamp vậy, nhưng từ phiên bản RedHat 8.0, nó không còn chơi được các file có định dạng mp3. Lý do là các nhà phát triển Redhat muốn tránh những vướng mắc về bản quyền đối với định dạng mp3.

Tổng kết

Còn rất nhiều điều về Linux mà bạn có thể từ từ khám phá. Ứng dụng xây dựng cho Linux rất nhiều và được phân phối hầu hết là miển phí từ Internet. Bạn sẽ thấy rằng đây là một hệ điều hành mạnh và chứa đựng bao điều tuyệt vời. Hi vọng với những thao tác được đưa ra trên đây đã giúp bạn bước đầu làm quen và sử dụng được hệ điều hành tuyệt vời này

PcLeHoan 1996 - 2002
Mirror : http://www.lehoanpc.net
Mirror : http://www.ktlehoan.com