Thời của Internet và số hóa, việc tìm kiếm thông tin khoa học kỹ thuật là điều khá dễ dàng khi chúng ta lên mạng. Nhưng, đa phần các tài liệu viết bằng tiếng nước ngoài. Hơn nữa, khi có những thắc mắc, có nhu cầu cần được sự hướng dẫn của các nhà khoa học Việt Nam (trong nước và hải ngoại),bạn sẽ bắt đầu từ đâu? Vietsciences (http://vietsciences.free.fr; vietsciences.org - có thể là câu trả lời thỏa đáng.
Nhà giáo Võ Thị Diệu Hằng - hiện đang sống tại Pháp - đã lập nên Vietsciences vì nghĩ rằng "Dòng nước có chảy đi xa mấy, cũng trở về nguồn".

Năm 2002, trong một lần về thăm quê hương chị Võ Thị Diệu Hằng nhận thấy Internet đã phát triển rất mạnh tại Việt Nam. Khi trở lại Pháp chị nghĩ ngay đến việc sử dụng công cụ tin học này để phổ biến kiến thức khoa học nhằm hỗ trợ cho các thanh niên, sinh viên Việt Nam trong việc học tập, nghiên cứu. Tuy nhiên, để tập hợp được một lượng lớn thông tin, tư liệu ban đầu đòi hỏi tốn nhiều công sức, thời gian; lại còn phải liên lạc với các nhà khoa học trong và ngoài nước để mời cộng tác bài vở và giúp giải đáp các thắc mắc khi bạn đọc có nhu cầu. Vì vậy, mãi đến tháng 02-2004, Vietsciences mới chính thức ra đời.
Đến nay sau hai năm hoạt động, Vietsciences đã phát triển như một tạp chí khoa học phổ thông dưới dạng điện tử với hàng trăm học giả, nhà giáo có uy tín đóng góp nội dung. Tất nhiên, chiếm số lượng lớn và đa dạng về nội dung là các bài viết của chị Diệu Hằng, người sáng lập và điều hành Website này. Các học giả, giáo sư trong nước như Nguyễn Lân Dũng, Nguyễn Văn Đạo, Nguyễn Văn Hiệu, Trần Văn Khê, Chu Phạm Ngọc Sơn, Hoàng Tụy... Các vị hiện sống, làm việc ở hải ngoại như Lê Văn Cường, Nguyễn Quang Riệu, Trần Văn Thọ, Trịnh Xuân Thuận, Trương Nguyên Trân... Qua diễn đàn của Vietsciences, bạn đọc có thể trao đổi ý kiến hoặc nêu những thắc mắc và sẽ được các học giả, nhà khoa học hỗ trợ nhiệt tình.
Vietsciences là một kho tư liệu khá đồ sộ về khoa học tự nhiên và xã hội, văn hóa, lịch sử Việt Nam qua các mục: Lịch sử, văn học và văn hóa Việt Nam; Tiểu sử danh nhân Việt nam và danh nhân thế giới; Danh ngôn và các giai thoại khoa học; Lịch sử các phát kiến, phát minh khoa học; Lý thuyết của các ngành khoa học cơ bản như vật lý, vật lý thiên văn, hóa học, toán, sinh vật… Về các giải thưởng lớn khoa học các thực nghiệm khoa học…
Với chị Diệu Hằng thì việc chăm sóc Vietsciences tốn nhiều nhất không phải là tiền, mà là thời giờ. Chị Diệu Hằng cho biết, ngoài sự hỗ trợ về kiến thức chuyên môn, chị không nhận bất kỳ khoản tài trợ nào khác và cố gắng tiết kiệm tiền bạc, thời gian, dành sức nuôi dưỡng trang web này.

Những lời tâm huyết
Có lẽ những lời lẽ hơi đường đột trong bức thư gửi qua email của tôi bày tỏ mong muốn tìm hiểu về người sáng lập và điều hành Vietsciences đã khiến chị Hằng thận trọng (cũng có thể vì chị quá bận rộn công việc) nên phải đợi khá lâu tôi mới nhận được hồi âm của chị.
Thay vì viết ra những lời biểu lộ sự khâm phục, ngợi ca con người và việc làm của chị Hằng, với lòng trân trọng, tôi mạn phép chị trích ra những lời tâm huyết, chân tình của chị để bạn đọc cảm nhận rõ hơn về Vietsciences và về chị.
"Mỗi dịp đi hội thảo nước ngoài, anh Nguyễn Lân Dũng gặp điều gì hay thường đưa lên Vietsciences để phổ biến cho sinh viên; anh cho biết các sinh viên rất mừng được giáo trình có hình ảnh rõ ràng trên Vietsciences. anh Võ Hồng Thái đã gởi cho Vietsciences đăng những bài hóa học mà anh biên soạn thật tỉ mỉ, chỉ cách học, viết mấy trăm phản ứng hóa học để giúp các học sinh ôn thi vào đại học.
Mong ước của tôi là nhờ những giáo sư trong mọi ngành soạn giáo trình để đăng lên cho các sinh viên và nghiên cứu sinh tham khảo, nhưng không phải dễ vì giáo trình đại học ở hải ngoại chỉ là photocopy các bài tóm lược được phát cho sinh viên để họ chuẩn bị trước khi đi nghe giảng. Giáo sư chỉ giúp những viên gạch và hồ, sinh viên phải tự xây lấy. Mỗi trường đại học hay trung học đều có thư viện đầy ắp sách chuyên môn, có thể mượn về nhà. Các giáo sư tại chức thì phải vừa dạy vừa nghiên cứu, nên tôi chỉ có thể "ăn hiếp" các giáo sư về hưu một ít thôi vì họ cũng dành thời giờ để viết sách. Tôi cũng muốn giúp bằng cách scan sách và cho lên mạng, nhưng vấn đề bản quyền ở nước ngoài rất khắc khe. Tôi cũng đã xin dịch những bài thuyết trình của các nhà khoa học đoạt giải Nobel, nhưng bị Nobel Foundation từ chối. Ngoài ra, chúng tôi băn khoăn không biết giúp sinh viên bằng cách nào vì từ ngữ Việt chưa thống nhất, nhất là những ngành mới, nên không một giáo sư ở nước ngoài nào dám viết giáo trình bằng tiếng Việt. Do đó chúng tôi mong đợi Hàn lâm viện Việt Nam soạn thảo và thống nhất tiếng Việt càng sớm càng tốt.
Trước khi đưa lên mạng một bài, tôi đọc kỹ những gì tác giả viết, dò từng chữ bởi nếu tên một nhân vật hay một một địa danh bị đánh máy sai, sẽ gây khó khăn cho học sinh. Do đó theo tôi, những từ khoa học, tên nhân vật, tên địa danh hay tên khoa học nên viết theo tiếng Anh mà không phiên âm ra tiếng Việt, vì học sinh không chỉ ngừng lại cấp bậc trung học. Tiếp theo, phải tìm kiếm hình ảnh minh họa thích hợp, gọt dũa sao cho rõ mà nhẹ. Tải một bài nặng nề sẽ chậm trong lúc chúng ta ngày càng ít kiên nhẫn, vả chăng không phải ai cũng có khả năng trả tiền Internet vì đối tượng của tôi là sinh viên học sinh ở tại Việt Nam. Tôi như nhà nghèo cố sao biến chế cho có bữa cơm ngon mà ít hao tốn.
Một mình nuôi trang web, như một người mẹ đơn chiếc nuôi con mọn, ngày nào cũng phải chăm sóc kiếm thức ăn ngày càng có chất lượng cho "con" khỏi èo uột. Lại phải canh chừng kẻ dữ tấn công nó, phải học làm thầy thuốc chữa bệnh cho nó cho đến suốt cuộc đời nó. Nó càng lớn, trách nhiệm của tôi càng nặng, có khi tôi cảm thấy mình thấm mệt.
Mỗi lần tôi mời giáo sư bảo trợ hay cộng tác viên, mọi người đều vui vẻ nhận lời sau khi biết mục đích của Vietsciences. Tôi cảm động không phải vì được giúp đỡ mà chính vì cảm nhận được tình cảm của Người Việt đối với đất nước. Dòng nước có chảy đi xa mấy, cũng trở về nguồn. Và đền bù vào những nhọc nhằn không thể tránh được đó, tôi có thêm nhiều bạn mới khắp nơi. Khi nhận những câu khen tặng của độc giả, tôi nghĩ rằng mình đã làm điều có ích nên rất vui.
Trang Vietsciences chỉ mới hơn hai tuổi. Có khi bất chợt tưởng tượng rằng nhiều năm sau nữa, nếu Vietsciences được nuôi dưỡng bởi nhiều nhà trí thức Việt Nam, và nước Việt Nam mình có được một người lãnh giải Nobel khoa học, là lưng và mắt tôi bớt mỏi, tinh thần như có nắng ấm chiếu vào.
Cám ơn con người đã phát minh ra Internet!".

Khi chúng tôi hỏi thêm thông tin về chị Võ Thị Diệu Hằng, người sáng lập và là "đầu bếp chính" của Vietsciences, anh Tạ Xuân Quan ấp úng: "Chị Hằng không chịu nói gì về bản thân cả. Chỉ biết là trước đây chị ấy từng sống ở Nha Trang". Thông tin như thế thì chẳng khác nào… đánh đố nhau!
Thế nhưng, "quả đất tròn" - hay nói như chị Hằng thì "Dòng nước có chảy đi xa mấy, cũng trở về nguồn" - vào một ngày đầu tháng 5, chúng tôi đã được gặp chị tại một địa chỉ "quen thuộc" trên đường Hồng Bàng ở thành phố Nha Trang. Đó là tư thất của nhà văn, nhà giáo Võ Hồng, thân phụ của chị Hằng. Có lẽ cũng nhờ thầy Võ Hồng nhận ra tôi khi tôi chào thầy, nên câu chuyện của chúng tôi nhanh chóng trở nên thân thiện và khá cởi mở. Và 3 tiếng đồng hồ đã trôi qua thật nhanh trong cuộc gặp gỡ đầu tiên ấy.
Trước năm 1975, chị Diệu Hằng là giảng viên Đại học Vạn Hạnh và dạy môn toán, môn hóa tại một số trường trung học ở Sài Gòn. Năm 1988, chị cùng gia đình sang Pháp, sống ở vùng ngoại ô Paris. Từ vốn kiến thức toán học và thông thạo Anh, Pháp ngữ, chị Hằng nhanh chóng "bén duyên" với máy tính. Ở Pháp, ngoài việc dạy học, chị từng tham gia thiết kế… ô tô, máy bay! Kể cả chuyện lập trình, thiết kế và quản trị trang web… đều do những tháng ngày cặm cụi nghiên cứu không mệt mỏi của chị.
Câu chuyện rất dài và rất hấp dẫn. Và chị Diệu Hằng đã hứa sẽ kể lại cho bạn đọc e-CHÍP trong một ngày không xa.
ML