eChip - Hiep si CNTT

Từ nay, 5 dân tộc anh em có thể gõ ngôn ngữ của mình trên máy tính

Kích chuột vào một biểu tượng trên thanh công cụ (Toolbar) máy tính, một cửa sổ hiện ra, hướng dẫn cho bạn cách gõ vào Windows những font chữ của các thứ tiếng dân tộc: Ê-đê, Bana, Jarai, M-nông và Chăm với những cách bỏ dấu lạ kỳ chưa từng có: dấu nằm trên các phụ âm! Đó là công trình “Bộ gõ tiếng dân tộc thiểu số” của chàng kỹ sư tin học trẻ Trương Đình Tú, một trong 15 phần mềm lọt vào vòng chung khảo cuộc thi “Trí tuệ Việt Nam” năm 2003.

TÚ & TIN HỌC

“Lúc vừa lên trung học, xem các chương trình truyền hình giới thiệu những tiện ích của tin học, tôi bắt đầu thấy mê máy tính” - anh chàng 25 tuổi, giáo viên Trường Trung học Kỹ thuật công nghiệp Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên - nhớ lại. Đó là thời điểm năm 1995, tin học đã bắt đầu phát triển, nhưng ở quê Tú, xã Hòa Tân Tây (Tuy Hòa), chưa ai sờ được vào chiếc máy tính. Lúc đó, cả tỉnh Phú Yên chỉ thị xã Tuy Hòa mới có các trung tâm dạy tin học ứng dụng. Nhưng vì lỡ mê, Tú quyết tâm theo đuổi “người tình mặt vuông” này. Mỗi tuần ba buổi, vào chiều tối, cậu học trò nhỏ con phải đi, về hơn 60km bằng chiếc xe đạp cà tàng, bất kể mưa gió. “Nhưng lấy được chứng chỉ A rồi thì mọi việc bắt đầu gián đoạn. Gia đình khó khăn quá, trong khi học phí cho chương trình chứng chỉ B lại cao quá sức hỗ trợ của cha mẹ nên Tú đành phải tạm dừng bước đam mê. Hơn nữa, đó là thời điểm mà Tú dồn sức cho mục tiêu cao hơn: thi vào đại học chuyên ngành CNTT.” Năm 1998, ước mơ của cậu học trò làng đã thành hiện thực với tấm giấy báo trúng tuyển vào khoa CNTT, trường ĐH Bách khoa Đà Nẵng.

Với những ai “dính” đến CNTT, không có máy tính kể như... mù. Nhưng Tú buộc phải chấp nhận điều đó, bởi để lo được cho anh “tồn tại” 5 năm đại học đã là quá sức đối với cha mẹ vốn chỉ biết nghề làm nông. Tú kể: “Ban đầu tôi thường phải năn nỉ người trực phòng máy của trường để được thực hành “ké”. Nhưng “ké” mãi cũng ...kỳ, tôi bèn nghĩ cách “tự lập”. Tôi tìm lớp dạy kèm, đó là một công việc mà ở Đà Nẵng bạn không dễ kiếm như ở TP Hồ Chí Minh, và đi làm thêm để kiếm tiền đi dịch vụ vi tính”. Hiểu được tâm tư của con, đến năm thứ 3, cha mẹ Tú quyết định bán lúa, mua cho con trai một dàn máy tính. “Tám triệu đồng, tôi muốn phát khóc khi ba má cho tôi hay đã chuẩn bị số tiền đó cho tôi mua máy. Đối với người nhà quê, đó là một khối tài sản lớn, phải mất nhiều năm tằn tiện mới tích lũy được” - Tú nhớ lại.

TRƯƠNG ĐÌNH TÚ (BÌA TRÁI)

TÚ & “BỘ GÕ TIẾNG DÂN TỘC THIỂU SỐ”

Đó là một bộ gõ giống như bộ gõ tiếng Việt Vietkey, chỉ khác là nó được tạo ra để các dân tộc ít người ở Việt Nam đánh chữ của dân tộc mình lên máy tính, Tú cho biết: bộ gõ này hiện đã hoàn chỉnh 5 thứ tiếng: Ê-đê, Jarai, Bana, M-nông và Chăm. Nó chạy trong môi trường Microsoft Windows. Tất cả những thứ tiếng đánh được bằng ký tự La-tinh đều có thể áp dụng được nó. Bộ gõ cũng cho phép người sử dụng đánh cùng lúc cả tiếng Việt và một thứ tiếng dân tộc khác. Chỉ cần là người biết tiếng dân tộc ít người, bạn có thể xài ngay phần mềm này khi chỉ đọc sơ qua phần chỉ dẫn của tác giả. Toàn bộ phần mềm gói gọn trong một đĩa mềm dung lượng 1,4MB, cài đặt dễ dàng.

“Ý tưởng cho phần mềm này đến với tôi cũng tình cờ. Đó là cuối năm 2002, khi một người bạn ở chung phòng ký túc xá là người dân tộc Ê-đê đưa cho tôi xem cuốn “Sách học tiếng Ê-đê” do Sở Giáo dục và Đào tạo Đắk Lắk phối hợp với Viện Ngôn ngữ học - Ủy ban Khoa học Xã hội và Nhân văn quốc gia xuất bản. Thấy trong sách này có điều lạ là những con dấu lại bỏ trên phụ âm mà khi thử gõ trên các font chữ tiếng Việt thì không thể nào làm được. Tôi nghĩ: Đất nước này có đến 54 dân tộc chung sống, riêng Phú Yên cũng đã có hàng chục dân tộc thiểu số khác nhau, tại sao mình không tạo một bộ gõ cho chữ viết các dân tộc thiểu số, giúp họ tiếp cận với công nghệ thông tin?”

Nghĩ là làm. Tú bắt đầu lao đến các hiệu sách để “tuyển”, lên mạng Internet tải về các phần mềm thiết kế font chữ và mày mò viết lệnh. Không biết tiếng dân tộc là rào cản lớn nhất của Tú. Anh phải đi thực tế lên vùng cao của tỉnh Phú Yên và hai tỉnh Ninh Thuận, Đắk Lắk để tiếp xúc với người dân, tìm các nhà nghiên cứu ngôn ngữ và văn hóa dân gian các dân tộc ít người để xin tài liệu; Tú vào cả Xí nghiệp In của tỉnh Đắk Lắk để xem họ bỏ dấu khi in sách tiếng Ê-đê. Tú còn phát hiện ra rằng, tiếng dân tộc không phải như những “ngoại ngữ” khác - vốn rất phức tạp về ngữ pháp - mà khá giống với tiếng Việt, chỉ cần biết được chữ cái, xây dựng cho được bảng mã, rồi lập trình để hiển thị chúng lên màn hình, thế là ráp vần với nhau, thành chữ.

Sau bảy tháng “vắt óc”, đến tháng 7-2003, Tú cũng hoàn thành được phiên bản đầu tiên của phần mềm này, ban đầu chỉ là tiếng Ê-đê. Nhưng chỉ cần bao nhiêu đó cũng giúp anh có được số điểm khá cao khi bảo vệ luận văn tốt nghiệp đại học: 9,57 điểm.

Sau khi đã nghiên cứu và cập nhật thêm vào bộ gõ 4 thứ tiếng dân tộc thiểu số khác, một ngày nọ lang thang trên mạng, Tú thấy thông tin về cuộc thi “Trí tuệ Việt Nam” liền đánh bạo gởi thư điện tử đăng ký tham dự. Cuộc thi năm nay có tổng cộng 166 sản phẩm của các nhà sáng tạo phần mềm trẻ từ khắp nơi gửi tham gia. Bộ gõ của Trương Đình Tú cùng 14 phần mềm xuất sắc khác đã vào vòng chung khảo. Tuy vậy, Tú nói: “Tôi quyết định làm bộ gõ này không phải vì mục tiêu đi thi và giật giải. Mong muốn lớn nhất của tôi là mọi người đều biết tin học. Trong sự phát triển kinh tế - xã hội mạnh mẽ như hiện nay, các dân tộc thiểu số cũng phải được phổ cập tin học, bắt đầu bằng công việc đơn giản nhất là nhập được ngôn ngữ, chữ viết của dân tộc mình lên máy tính. Đồng thời, qua phần mềm này, tôi cũng muốn làm đa dạng quá trình soạn thảo văn bản, bảo tồn được ngôn ngữ của các dân tộc thiểu số Việt Nam có nguy cơ bị biến mất do ít thông dụng. Hiện nay tôi đang tiếp tục nghiên cứu thêm tiếng của một số dân tộc thiểu số khác để tạo sự đa dạng và phổ thông cho phần mềm”.

Hiện nay, “Bộ gõ tiếng dân tộc thiểu số”, gồm 5 thứ tiếng, đã được Tú “đóng gói”, sẵn sàng tặng miễn phí cho những người có nhu cầu sử dụng. Chỉ cần liên lạc với Tú qua e-mail: dinhtupy@yahoo.com hoặc điện thoại 057.822693 - 526034.