Đưa tin học về xóm
Mỹ Lệ

Vốn là thợ điện tử nghiệp dư ở Bắc Ninh, v́ mê tin học nên cách nay bốn năm, Phạm Minh Tuân t́m vào Nam “tầm sư” học tin học. Sau đó, Tuân đề nghị vợ thế chấp nhà để có thể đeo đuổi việc học lâu hơn…

Vào mùa hè này, căn pḥng mà Tuân mướn ở địa chỉ 22/7 Đặng Lộ, phường 7, quận Tân B́nh như chật hơn khi học sinh ùn ùn kéo đến để học tin học miễn phí... Ngoài chuyện dạy tin học miễn phí cho trẻ con, Tuân đang cùng các đồng sự chuẩn bị tranh thầu đề án "Nghiên cứu các giải pháp phổ cập tin học cho thanh thiếu niên nông thôn TP.HCM từ nay đến năm 2010". Đây là một đề tài nghiên cứu theo đơn đặt hàng của Sở Khoa học - Công nghệ - Môi trường TP.HCM (Sở KHCNMT)...

Năm 1999, Tuân bắt đầu quan tâm tới tin học sau khi thằng con trai tám tuổi nêu nhiều thắc mắc về máy tính, về tin học. Cho rằng tin học gần gũi với điện tử nên một mặt, Tuân đi t́m trường cho con, mặt khác mua sách về tự t́m hiểu để có thể dạy con. Rồi v́ càng đọc, càng thấy cần phải học thật nhiều nếu muốn hiểu sâu hơn, Tuân t́m vào TP.HCM trọ học. Lúc đầu, Tuân tính khi nào lấy được chứng chỉ B tin học th́ hồi hương nhưng càng học càng say, Tuân đă thuyết phục vợ thế chấp nhà, lấy tiền theo học tiếp chương tŕnh đào tạo chuyên viên phần cứng và mạng tại Trung tâm Phát triển Công nghệ thông tin (CNTT) - Đại học Quốc gia TP.HCM để vừa có thể kiếm sống, vừa có thể phổ cập tin học cho những đứa trẻ ở quê ḿnh.

Tại đây, ư định nghiên cứu kế hoạch phổ cập tin học cho trẻ em nghèo của Tuân được một giáo viên - anh Lâm Vi Quốc Hưng giúp đỡ rất nhiệt t́nh. Cuối cùng, họ trở thành đồng sự của nhau. Sau đó, ngẫu nhiên mà ư tưởng của họ trùng hợp với đề án phổ cập tin học cho thanh thiếu niên nông thôn TP.HCM của Sở KHCNMT. Khi đăng kư, họ đề nghị sẽ khảo sát mức độ tiếp thu và điều kiện học tập chung của đối tượng học nhằm xây dựng bộ sách giáo khoa chuẩn về tin học cơ bản và ứng dụng. Việc tuyên truyền - mở cuộc vận động dạy và học tin học sẽ tiến hành theo mô h́nh... b́nh dân học vụ: người biết dạy cho người chưa biết, thử nghiệm mô h́nh câu lạc bộ tin học, đề xuất các giải pháp tạo điều kiện cho việc thành lập các trung tâm tin học tư nhân... Kết quả khảo sát ban đầu cho thấy: Ngay tại TP.HCM, sự phát triển cũng hoàn toàn không đồng đều giữa các khu vực. Phần lớn thanh thiếu niên ở các vùng nông thôn vẫn chưa có điều kiện để học và làm việc trong môi trường tin học.

Tuân cho biết: Nhóm của tôi đă thực hiện đề tài này cách nay hơn một năm nay, trước khi Sở KHCNMT đưa ra “đơn đặt hàng” trong khuôn khổ kế hoạch nghiên cứu khoa học công nghệ năm 2004. Anh cho tôi xem danh sách gần 100 học viên (đa số là thanh thiếu niên từ các tỉnh về TP.HCM làm công nhân, buôn bán kiếm sống) đă học rồi ở lại dạy tin học miễn phí cho người khác. Theo anh, đây sẽ là cơ sở để thống kê, khảo sát, làm cơ sở cho việc biên soạn bộ giáo tŕnh "phổ cập" theo từng độ tuổi, có phân loại theo thành phần, đánh giá mức độ tiếp thu.

Thật ra, Tuân đă thực hiện công việc phổ cập tin học ngay từ lúc đang học chương tŕnh thi lấy chứng chỉ A tin học. Không có máy, Tuân dạy "chay" trên giấy cho hơn chục công nhân gần khu vực ḿnh ở trọ (quận 12). Học xong, cả thầy lẫn tṛ dắt nhau đi thuê máy để thực hành. Cũng từ đó, ở trọ chỗ nào Tuân cũng tranh thủ dạy thử, rút kinh nghiệm. Có dạo, để phục vụ kế hoạch khảo sát, thu thập số liệu thống kê, nhóm của Tuân kéo nhau đi dạy miễn phí ở Trung tâm Tin học Hiệp Thành, quận 12.

Ư tưởng của Tuân đang được khá nhiều người ủng hộ và chia sẻ. Ngô Thị Vy Tâm - một thành viên tham gia thực hiện đề tài vừa kể, nguyên là học tṛ của Tuân cho biết: “Nhà tôi ở Tân Hưng, huyện B́nh Long, tỉnh B́nh Phước. Lúc đầu, tôi tính t́m về TP.HCM học đánh máy để xin làm văn thư cho UBND huyện... Sau đó, thấy tin học hay hay, tôi ghi danh theo lớp tin học miễn phí do thầy Tuân tổ chức...”. Bây giờ, sau khi đă có chứng chỉ A, Tâm tiếp tục theo học đồ họa và tự học lập tŕnh. Tâm kể: “Hồi xưa, ḿnh xem tin học như một nghề để sinh nhai nhưng ngẫm nghĩ thấy kế hoạch của thầy Tuân hết sức hấp dẫn nên tôi cũng muốn làm cái ǵ đó, để c̣n có thể đem về quê ḿnh ứng dụng...”.

Theo Tuân, bộ giáo tŕnh mà nhóm của anh đang soạn thảo sẽ được phân loại theo độ tuổi. Ở nhóm tuổi từ sáu đến mười, giáo tŕnh là một CD phim hoạt h́nh và chỉ dừng lại ở việc giới thiệu các tính năng, lợi ích của máy tính, một số thao tác đơn giản. Nhóm đă làm xong bản demo. Giáo tŕnh dành cho nhóm tuổi từ 10 đến 16 cũng là một CD, tập trung giới thiệu các khái niệm cơ bản về tin học, bao gồm một chương tŕnh hoàn chỉnh ở mức độ A, kèm sách, các phần mềm hỗ trợ.

Tuân bảo: “Khi bắt tay nghiên cứu đề tài này, chúng tôi chỉ nghĩ đến việc phổ biến chúng trong một phạm vi nhất định. Thế nhưng đến khi nhận được thông báo mời tham gia đề tài, được thạc sĩ Nguyễn Mạnh Cường ở Viện Nghiên cứu Giáo dục nhận lời làm cố vấn khoa học, chúng tôi hy vọng "đứa con tinh thần" của ḿnh sẽ được đưa đi xa hơn”.

Đối với đề án “Nghiên cứu các giải pháp phổ cập tin học cho thanh thiếu niên nông thôn TP.HCM từ nay đến năm 2010” của Sở KHCNMT, các thành viên trong nhóm của Tuân tuy mong được Nhà nước hỗ trợ kinh phí song họ cũng “sẵn sàng bỏ thời gian và tiền túi để thực hiện đề tài”, chỉ xin có đủ tư cách pháp lư để thuận lợi hơn khi tiến hành khảo sát, nghiên cứu. Thậm chí, “nếu có cơ quan hay cá nhân nào đó được giao thực hiện đề tài này, chúng tôi mong được hợp tác, đóng góp công sức”. Tuân nói: “Có tham gia hay không th́ chúng tôi cũng vẫn đeo đuổi công việc nghiên cứu phổ cập tin học cho trẻ em nghèo ở nông thôn. Ở nông thôn, không phải ai cũng có điều kiện t́m về các thành phố lớn, tiếp cận với tin học. Ai trong chúng tôi cũng nôn nóng được "phổ cập" tin học trên quê ḿnh, dù chỉ là cho những đứa trẻ trong xóm”.

Hiệp sỹ thời @
Ngọc Duyệt

Đó là Phạm Mạnh Tuân-người vinh dự giành được danh hiệu "Hiệp sỹ công nghệ thông tin" năm 2004 do Báo E-Chip tuần tin Công nghệ thông tin-Viễn thông b́nh chọn với thành tích phổ cập tin học miễn phí cho trẻ em nghèo. Đă 3 năm kể từ ngày nhận giải thưởng cao quư ấy, giờ đây anh vẫn đang âm thầm dạy tin học miễn phí với số lượng lên tới gần 300 em…

Lối đi ngay dưới chân ḿnh
Dễ hiểu v́ sao Tuân lại có mối đồng cảm và sự quan tâm đặc biệt với những thanh, thiếu niên nghèo. Sinh năm 1964 trong một gia đ́nh đông con ở xă Song Hồ (Thuận Thành), trước đây cũng do hoàn cảnh kinh tế gia đ́nh khó khăn khiến ước mơ học tiếp lên Đại học sau khi tốt nghiệp trung học của anh không thành. Vào đời và lăn lộn với đủ thứ nghề, từ g̣ hàn, chữa xe đạp, công nhân đến thợ điện tử nghiệp dư..., Tuân nhận ra một điều: Cần phải chuyên chú, giỏi một nghề mới có cơ hội thành công. Con đường đưa anh đến với tin học và Internet cũng thật t́nh cờ, khi đó vào khoảng năm 1999, cô con gái Phạm Thị Tâm đang học lớp 5 xem ti vi và đặt cho anh nhiều câu hỏi về máy tính với những tính năng đa dụng của nó. Thấy hay hay, anh bỏ tiền mua nhiều sách tin học về tự t́m hiểu để có thể dạy cho con, rồi càng đọc anh càng bị cuốn vào như nam châm hút sắt. Anh phát hiện chiếc máy tính không chỉ là phương tiện soạn thảo văn bản thông thường mà đằng sau nó là cả một thế giới khoa học mới mẻ. Gom chút tiền ít ỏi dành dụm của gia đ́nh, anh mua một chiếc máy vi tính cũ, vừa dùng cho con học, mặt khác thoả nguyện khát khao khám phá công cụ “kỳ diệu” này. Rồi Tuân khiến vợ và các con ngỡ ngàng khi một ḿnh “khăn gói” vào thành phố Hồ Chí Minh “tầm sư” học... tin học. Lúc đầu anh dự định khi nào lấy được chứng chỉ B tin học sẽ trở ra, nhưng niềm say mê tin học đă “vận” vào Tuân như định mệnh, đưa anh đến một quyết định táo bạo: Thế chấp nhà để có tiền theo học tiếp chương tŕnh đào tạo chuyên viên phần cứng và mạng tại Trung tâm phát triển Công nghệ thông tin, Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh (TP HCM). Tuân hóm hỉnh nói với tôi: “Tính cả tiền thuê trọ, học phí và sinh hoạt cá nhân mất khoảng hơn 50 triệu/năm. Thuyết phục để vợ đồng ư thế chấp nhà lúc ấy quả là một... kỳ tích, rất may cô ấy hiểu ḿnh...”. Chính Tuân cũng không ngờ, đó là bước đột phá để bắt đầu một công việc mới mà anh bảo “như là duyên nợ” với đời ḿnh.

Ông thầy miễn phí
Lúc ấy vào khoảng cuối năm 2000, ngoài thời gian học tại Trung tâm phát triển Công nghệ thông tin, Đại học Quốc gia TP HCM, những khi rảnh rỗi hoặc ngày nghỉ cuối tuần, Tuân t́nh nguyện dạy tin học miễn phí cho trẻ em, học sinh và công nhân các khu công nghiệp ở không xa xóm trọ. Thực ra, việc này Tuân đă làm từ khi chân ướt chân ráo vào Sài G̣n, khi vốn liếng tin học chưa được bao nhiêu, anh đă dạy những bài cơ bản sử dụng máy tính cho những người xung quanh không có điều kiện đến lớp, đến trường, giúp họ nhưng cũng là để củng cố, ứng dụng kiến thức học được của ḿnh. Tiếng lành đồn xa, số học sinh kéo đến học ngày càng đông, căn pḥng trọ của anh có lúc ở trong t́nh trạng quá tải. Không có máy vi tính, thầy tṛ dạy “chay” trên giấy rồi kéo nhau đi thuê máy thực hành. Những giáo tŕnh “b́nh dân học vụ” do anh biên soạn đă ra đời từ kinh nghiệm qua hàng ngh́n tờ giấy, hàng trăm “học tṛ” ở những lớp học ấm t́nh người ấy. Nhiều “giấc mơ” nghề nghiệp, tương lai... cho những số phận trẻ em nghèo đă được nhen lên từ sự nhiệt t́nh và tấm ḷng nhân hậu của ông thầy... bất đắc dĩ.

Năm 2002, ư tưởng và Đề án “Nghiên cứu các giải pháp phổ cập tin học cho thanh thiếu niên nông thôn” của Phạm Mạnh Tuân được Sở Khoa học Công nghệ và Môi trường TP HCM nghiệm thu và đánh giá cao. Trong quá tŕnh thực hiện, Tuân nhận được nhiều sự ủng hộ, giúp đỡ từ các thầy cô giáo ở Viện Nghiên cứu giáo dục, Trung tâm phát triển Công nghệ thông tin TP HCM. Theo khảo sát của Tuân, ngay tại TP HCM, sự phát triển cũng không đồng đều giữa các khu vực, phần lớn thanh thiếu niên nông thôn chưa có điều kiện để học và làm việc trong môi trường tin học. Việc phổ cập sẽ được tiến hành theo mô h́nh: Người biết, dạy cho người chưa biết; thử nghiệm mô h́nh CLB tin học; đề xuất các giải pháp tạo điều kiện cho việc ra đời các Trung tâm tin học tư nhân. Tham vọng của Tuân là cùng với cộng sự hoàn thành bộ sách giáo khoa chuẩn tin học cơ bản và ứng dụng cho người mới làm quen với máy tính; giáo tŕnh dạy nghề tin học với các nội dung về cấu trúc máy tính, mạng máy tính căn bản, mạng máy tính cao, giúp đối tượng sau khi học qua chương tŕnh này có thể đứng độc lập, làm tốt vai tṛ quản trị mạng và hệ thống máy tính. Lựa chọn một số em tương đối “cứng” trong số hàng trăm trẻ em được phổ cập miễn phí, Tuân lập ra nhóm Phát triển phần mềm ESOFT, với chức năng chuyên viết các phần mềm giáo dục, ứng dụng cho học sinh từ bậc Tiểu học cho đến hết Đại học đại cương. Phần mềm “Toán học thường thức” là sản phẩm đầu tay của nhóm khi đưa ra thị trường giáo dục TP HCM được yêu thích và phổ biến rộng răi. Nó được xem như cuốn “từ điển toán học” với bộ công thức có trong chương tŕnh phổ thông bao gồm các phần kư hiệu toán học, đại số, h́nh học, số học, lượng giác, giải tích, toán rời rạc với gần 100 câu đố và đáp án về toán học trong đời sống... giúp người học phát triển tư duy nhạy bén, giải trí và ôn tập kiến thức toán học liên quan một cách nhẹ nhàng. Toàn bộ số tiền thu được từ việc bán phần mềm “Toán học thường thức”, sau khi trừ chi phí phát hành đă được nhóm ESOFT dùng để lập quỹ hỗ trợ học sinh nghèo vượt khó.

Cho các em một lối vào đời
Sau gần 5 năm “Ăn cơm nhà... dạy tin học miễn phí” ở TP HCM, tháng 9-2004, Tuân ra Bắc. Việc đầu tiên khi anh về là thương lượng với vợ... thế chấp nhà lần thứ 2 để mua máy tính, thành lập Công ty cổ phần tin học Kinh Bắc (Phố Vũ, phường Đại Phúc, thành phố Bắc Ninh), tiếp tục thực hiện ước mơ phổ cập tin học cho trẻ em nông thôn nghèo. Một ngày tháng 10, bất ngờ anh nhận được thư mời nhận giải thưởng “Hiệp sỹ Công nghệ thông tin” (CNTT) do Tạp chí E-Chip b́nh chọn hàng năm. Đây là danh hiệu tôn vinh, biểu dương những người đă tự nguyện đặt lợi ích cộng đồng lên trên lợi ích cá nhân, đă có những cống hiến cụ thể trong lĩnh vực CNTT. Lúc đầu Tuân tưởng ḿnh nhầm, v́ anh đâu định ghi công. Sau đó t́m hiểu mới biết Thành Đoàn Hồ Chí Minh đă ứng dụng hiệu quả Đề án “Nghiên cứu các giải pháp phổ cập tin học cho thanh thiếu niên nông thôn” của anh và nhờ đó người ta mới biết đến cái tên Phạm Mạnh Tuân. Tháng 11-2004, anh vinh dự cùng với 14 cá nhân xuất sắc nhận giải thưởng Hiệp sỹ CNTT trong sự cảm phục và tấm ḷng biết ơn của những học tṛ nghèo.

Tuân không nhớ đă có bao nhiêu bức thư cảm ơn của những thanh thiếu niên nông thôn được anh dạy tin học miễn phí. Nhiều em sau đó đă thành nghề và có thể tự mưu sinh. CLB tin học Kinh Bắc của Tuân cũng hoạt động ngay sau khi Công ty cổ phần tin học Kinh Bắc ra đời, chỉ riêng năm đầu tiên đă phổ cập, đào tạo miễn phí cho hơn 100 em. Tôi đă được xem một loạt danh sách học sinh được dạy miễn phí, có ghi chi tiết tên tuổi, địa chỉ cụ thể trong thời gian 3 năm trở lại đây, con số lên tới gần 300 em. Chàng Hiệp sỹ chân thành: “Tôi sẵn ḷng đón nhận những em có hoàn cảnh khó khăn nhưng giàu chí hướng. Học phí của các em sẽ được miễn toàn bộ cho tới khi học xong chương tŕnh cơ bản (6 tháng). Lúc này, nếu em nào có nghị lực và khả năng sẽ bám trụ với nghề. Công ty cổ phần tin học Kinh Bắc của tôi đă lựa chọn được hơn 10 trường hợp như thế, những em này được bao cấp học phí cho tới ăn, ở trong 16 tháng để thành nghề. Việc phổ cập tin học sau này có các em góp sức…”. Em Ngô Duy Quang, sinh năm 1982, ở xă Tân Hưng, huyện B́nh Long, tỉnh B́nh Phước xúc động: “Ba má em đều làm vườn, nhà có 4 người con, em là út. Trước đây khi thầy Tuân c̣n ở TP HCM, cả 3 anh chị đều được học thầy, bây giờ đă ổn định. Em học xong lớp 12, đi nghĩa vụ về không có việc làm, đi học theo trường lớp th́ ba má không lo nổi nên lại ra với thầy… ở đây, em được sống trong môi trường như gia đ́nh, thầy quan tâm tới em cũng giống như ba má lo cho em…”. Anh Nguyễn Biên Thuỳ ở khu 6, Thị Cầu (thành phố Bắc Ninh), phụ huynh em Nguyễn Hoàng Sơn, sinh năm 1986 tâm sự: “Cháu Sơn trước đây đă theo học khoá đào tạo tại chức cử nhân CNTT Đại học Quốc gia Hà Nội, về lư thuyết cháu nắm vững nhưng thực hành c̣n yếu. Tôi xác định làm nghề này phải giỏi mới sống được nên đă cho cháu theo học anh Tuân…”. Thương nhất là trường hợp của em Nguyễn Đức Quư ở xóm Đ́nh, xă Lạc Vệ (Tiên Du), gia đ́nh có 9 người con, mẹ mất từ khi em c̣n nhỏ. Nay cha em đă già, các anh chị đều làm ruộng, kinh tế khó khăn. Quư bộc bạch: “Bây giờ em đă học xong phần cứng và đang học tiếp phần mạng. Em được thầy miễn học phí, chỗ ở và điện nước, tiền sửa chữa dịch vụ khách hàng thầy cho chúng em thu cũng đủ tiền ăn và chi tiêu hàng tháng. Trước đây em đă có thời gian làm phu hồ, nhưng có kiến thức rồi th́ đỡ khổ hơn nhiều…”.

Cả nước hiện có 68 cá nhân được phong danh hiệu “Hiệp sỹ CNTT”. Tại lễ tôn vinh 8 “Hiệp sỹ CNTT” năm 2006, gần 20 Hiệp sỹ các năm 2003-2005, trong đó có Tuân từ Bắc Ninh cũng lặn lội vào Sài G̣n cùng chung vui. Niềm xúc động khiến anh nghẹn lời: “Tôi đă cố gắng truyền nghề, dù chỉ là để thay đổi một hoàn cảnh, số phận. Được là “Hiệp sỹ CNTT”, tôi thấy ḿnh cần cố gắng hơn nữa để không phải xấu hổ với danh hiệu. Bởi trước khi được vinh danh th́ tôi đă làm việc đó rồi và sẽ tiếp tục giúp đỡ các em…”. Cuộc sống như ḍng chảy bất tận cuốn đi nhiều thứ, song những ǵ thuộc về ḷng quả cảm, sự nhân hậu, bao dung th́ không thể mất đi. E-Chip đă gặp và cho chúng ta thấy những con người như thế.

Nguồn: baobacninh.com.vn