NHẠC SĨ HUY LIÊM:
Mê chơi nhưng không chơi một ḿnh
NGUYỄN TRỌNG TÍN

Năm nay đă 47 tuổi nhưng Huy Liêm vẫn c̣n độc thân, kiếm sống bằng việc dạy đàn piano và đàn organ. Anh tâm sự: "Nghề của tôi thường được người ta gắn thêm vào chữ chơi - chơi nhạc. Tôi cầm tinh con khỉ. Con vật có vẻ hiếu động này là một loài ham chơi, nên nó “vận” vào ḿnh. V́ vậy, mỗi khi có ai đó thắc mắc chuyện vợ con, tôi thường trả lời gọn: V́ ham chơi... Chơi, nghe có vẻ sướng nhưng như các cụ bảo: Nghề chơi cũng lắm công phu... Muốn chơi cho đă, không đơn giản!”

Trôi theo ḍng... nhạc

Giai đoạn từ 1976–1980, Huy Liêm đă từng là nhân viên Pḥng kế hoạch, Pḥng nghiệp vụ đặc sản rồi phụ trách hệ thống liên lạc Telextype của Naforimex, một cơ quan ngoại thương chuyên xuất khẩu lâm thổ sản. Thế nhưng dù ở vị trí nào th́ Huy Liêm cũng vẫn thường xuyên xuất hiện trên sân khấu văn nghệ quần chúng của đơn vị. Ngày đó, làm việc trong một cơ quan như Naforimex là mơ ước của nhiều người do “dễ thở” nhờ những thứ được phân phối. Thế nhưng Huy Liêm lại muốn hít thở bằng... âm nhạc nên anh liên tục thay đổi nơi làm việc. Phong trào văn nghệ quần chúng ở cơ quan nào nổi đ́nh nổi đám, người ta thường thấy mặt Huy Liêm. Anh đầu quân cho nhiều đơn vị chỉ để được chơi nhạc (như: Liên hợp Xí nghiệp Thuốc lá miền Nam). Không chỉ gắn với văn nghệ quần chúng, Huy Liêm c̣n chơi cho dàn nhạc của Đoàn kịch Kim Cương, dàn nhạc của Đài Truyền h́nh TPHCM và là người sớm gắn bó với hoạt động của Nhà Nghệ thuật Quần chúng (thời kỳ nhạc sĩ Trần Long Ẩn phụ trách) để được làm nhạc công, viết ḥa âm, viết nhạc đệm cho các lớp múa,... Nhiều nhạc sĩ cũng cộng tác với Nhà Nghệ thuật Quần chúng như anh, giờ đă thành danh (Nguyễn Ngọc Thiện, Nguyễn Văn Hiên, Từ Huy, Vũ Ngọc Giao,...), riêng Huy Liêm th́ v́ mải chơi nên măi tới sau này mới bắt đầu viết ca khúc, mà cũng là do ham vui rồi nhận lời tham gia các chương tŕnh video ca nhạc như Sông Quê 1, Sông Quê 2,...

Theo nhạc sĩ Vũ Ngọc Giao, khi đến với âm nhạc, Huy Liêm có môi trường rất thuận lợi để thăng tiến. Môi trường đó là sự hướng dẫn của người anh cả (nhạc sĩ Trương Hoàng Xuân với nhiều ca khúc từng “vang bóng một thời”, trong số này có Xé lá thư t́nh mà không ít người đă ngoài tuổi trung niên vẫn c̣n thuộc). Lúc chú bé Trương Hiếu Liêm (sau này trở thành nhạc sĩ Huy Liêm) c̣n là học tṛ của trường Nguyễn Bá Ṭng th́ Trương Hoàng Xuân đă là một nhạc sĩ được nhiều người mến mộ. Chính ông anh là tác nhân quan trọng giúp Huy Liêm sớm say mê âm nhạc. Sau khi học đàn piano với anh, Liêm tham gia ban nhạc Les Prépusenles cùng với Ngọc Chánh, Hải Lư, Phi Huệ... Sau năm 1975, tuy anh chàng sinh viên năm thứ nhất khoa Báo chí - Đại học Vạn Hạnh Trương Hiếu Liêm bỏ dở việc học nhưng chàng nhạc sĩ Huy Liêm tương lai th́ đă kịp hoàn thành chương tŕnh bốn năm của trường Quốc gia Âm nhạc và Kịch nghệ Sài G̣n - trường đào tạo âm nhạc chính quy và uy tín nhất miền Nam lúc bấy giờ.

Để mọi người cùng chơi

Khi lật xem tờ e-CHÍP số 8, họa sĩ Việt Hải – một người chuyên tŕnh bày báo và thiết kế b́a – ngừng lại ở trang 30 xem qua bài của nhạc sĩ Huy Liêm (Học chơi hợp âm ghi-ta với Guitar Chord Buster V.1.1) và bảo tôi: “Chưa thấy ai như ông này, bỏ không biết bao nhiêu công sức làm chuyện bao đồng phục vụ thiên hạ. Ngày xưa mà có cách học nhạc tiện ích như vầy, không chừng tôi đă thành nhạc sĩ”... Tṛ chuyện một lúc nữa, hoá ra Việt Hải đă từng thiết kế b́a cho bộ sách hai tập “T́m hiểu âm nhạc vi tính Encore 4.04” của nhạc sĩ Huy Liêm, do NXB Trẻ phát hành năm 1997. Cũng qua họa sĩ Việt Hải, tôi mới biết, phần lớn các nhạc sĩ hiện nay đều đang sử dụng phần mềm kẻ nhạc do Huy Liêm chuyển ngữ, mô tả và hướng dẫn ứng dụng. Trước đó, khi cần phải ấn loát một bản nhạc, người ta vẫn phải kẽ nhạc bằng tay – một công việc ít ai làm được nên thù lao kẽ nhạc cao hơn cả... nhuận bút cho tác giả. Trong lời giới thiệu bộ sách “T́m hiểu âm nhạc vi tính Encore 4.04” của Huy Liêm, Giáo sư - Nhạc sĩ Tô Vũ viết: “Nhịp độ phát triển tin học hiện nay có liên quan tới hầu hết các lănh vực công việc cũng như các ngành học. Chúng ta thấy có rất nhiều sách hướng dẫn về các bộ môn liên hệ đó. Riêng âm nhạc, dường như c̣n rất khiêm nhường... Chúng tôi hoan nghênh công tŕnh có thể xem là “đột phá” này của tác giả Huy Liêm”.

Tiếp xúc với Huy Liêm, tôi được anh cho mượn một loạt sách do anh biên soạn để hướng dẫn t́m hiểu âm nhạc qua sự trợ giúp của máy vi tính, trong số đó có cuốn đă in, có cuốn c̣n là bản thảo. Với những người muốn đến với âm nhạc thông qua tự học trên máy tính, đây đúng là một kho tàng đáng giá khi nó hướng dẫn cặn kẽ việc học nhạc từ thấp đến cao, dễ hiểu với nhiều ví dụ, bài thực hành của một người vừa am tường âm nhạc, vừa hiểu rành rẽ những vướng mắc của dân “đi ngang” khi sử dụng tin học. Để đưa những cuốn sách này đến với mọi người, ngoài công sức dành cho việc biên soạn, Huy Liêm c̣n phải chi phần lớn số tiền ít ỏi ma anh kiếm được nhờ dạy đàn để làm bản thảo, in ấn, làm CD, sau đó th́ gặp ai cần là cho ngay. Tuy tác giả bảo sách c̣n ở dạng bản thảo nhưng chính anh đă nhân bản và tặng chúng cho nhiều người. Ngoài bộ sách hai tập “Encore 4.04” vừa kể, Liêm c̣n viết: “Tổng phổ và phân phổ các điệu nhạc Band-in-box” (Sưu tập các thể điệu và biến điệu ứng dụng cho các nhạc cụ đệm: piano, guitar, bass, drums (trống),... – NXB Trẻ, 1997), “Hướng dẫn sử dụng phần mềm thu âm Midi & Digital Audio” (Bản thảo, 3 tập), “Hướng dẫn sử dụng phần mềm tự soạn nhạc đệm Visual & Arrange”(Phiên bản tiếng Việt, chạy trực tiếp trong CD – Bản thảo). Trong số đầu sách của Huy Liêm, tôi c̣n thấy cả: “Học tiếng Nhật qua phần mềm tiếng Việt Hijapan 1.1” (NXB Trẻ 1998). Ngoài sách là khá nhiều CD đi kèm: CD Học Nhạc 1, HuyLiem Software 1, HuyLiem Software 2. Phần mềm Guitar Chord Buster mà Huy Liêm đang giới thiệu từng phần trên e-CHÍP (có đến hơn 2.000 hợp âm và thế bấm, có thể thực hành bất cứ lúc nào với một ông thầy uyên bác và kiên nhẫn vô hạn là máy tính).

Huy Liêm tâm sự: “Tôi đến với tin học trước hết là nhờ mấy năm làm nhân viên Telextype cho Naforimex. Công việc này đ̣i hỏi phải giỏi ngọai ngữ. Tiếng Pháp và tiếng Anh tôi đă từng học thuở c̣n đi học, chỉ học thêm, riêng tiếng Nhật phải tự học. Chưa kể phải học, phải biết về vô tuyến điện và điện tử. Những kiến thức này trở thành hết sức hữu ích với tôi khi các nhạc cụ điện tử thâm nhập vào đời sống âm nhạc nước ta. Từ một nhạc công piano tôi chuyển qua organ khá dễ dàng và là một trong số những người chơi loại nhạc cụ này sớm nhất ở TPHCM. Cũng từ đó tôi ṃ qua tin học. Với tin học, phải kể ngay đến yếu tố thứ hai, đó là... anh Lê Hoàn. Tôi làm quen với Lê Hoàn từ 1995 khi quyết định mua cho ḿnh chiếc máy 386 với mong muốn thông qua tin học, phổ cập rộng răi kiến thức âm nhạc cho mọi người...".

Như thế là con đường đến với CNTT của anh hoàn toàn là tự học?

- Nói thế không hẳn đúng. Tôi chỉ không đến trường. Không thể tự học nếu không có sách hướng dẫn, không có những người giỏi hơn đi trước chỉ bảo. Thực ra, những ǵ tôi đă làm được chẳng phải do tôi sáng tạo. Tôi chỉ là người chuyển ngữ, mô tả và hướng dẫn lại cho dễ hiểu, dễ hành với mong muốn có thêm ngày một đông những người cùng ḿnh chơi nhạc. Bởi v́ tôi tin âm nhạc có khả năng làm cho con người HIỀN hơn, TỐT hơn.