NHỮNG ĐÔI TAY KHÔNG MỎI
HỒNG NHUNG

Nghị lực và sự lạc quan của người này truyền sang người kia. Họ đă biến khát vọng của chính ḿnh thành hiện thực và truyền khát vọng ấy đến những người cùng cảnh ngộ.

“Con muốn sống và làm việc như mọi người!”

Đang học lớp 5 th́ cơn sốt bại liệt làm biến dạng chân phải của Kim Cúc. Cúc vừa khóc, vừa lặng lẽ học. Thế rồi Cúc trúng tuyển ĐH Sư phạm nhưng không được học v́ ngoại h́nh bất thường. Cúc bật khóc và nói với thầy hiệu trưởng khi nhận lại hồ sơ từ tay ông sau giờ khai giảng: “Con muốn sống và làm việc như mọi người, con muốn được làm giáo viên, con sẽ chỉ dạy cho người khuyết tật thôi...”

Giă từ ước mơ được đứng trên bục giảng, là con đầu, Cúc phải giúp mẹ lo cho gia đ́nh. Cô đi học nghề thêu. Thành thạo cả thêu tay rồi thêu máy. Cuộc đời Cúc có lẽ sẽ măi quẩn quanh trong bốn bức tường nếu Cúc không gặp Nghĩa. Hôm ấy, t́nh cờ Cúc thấy một thanh niên tật nguyền lập cập đánh rơi xấp vé số trước một quán ăn, cô khập khiễng bước tới nhặt hộ... Từ đấy họ trở thành bạn của nhau. Nhờ sự động viên của Nghĩa, Cúc ôm sách vở đi học kỹ thuật viên tin học, tham gia công tác xă hội ở Thành đoàn. Rồi Cúc được cử đi học cách nói bằng tay với người khiếm thính và dạy học ở trường trẻ tật nhi. Được hai năm, trường giải thể, Cúc thi vào Csông ty 27/7 của Sở Lao động - Thưong binh - Xă hội, trở thành nhân viên thiết kế của công ty.


Chị Huỳnh Kim Cúc (trái) đang hướng dẫn học viên

Đứng thẳng

Huỳnh Tín Nghĩa bị sốt bại liệt khi anh chỉ mới hai tháng tuổi. Suốt thời phổ thông, Nghĩa đến trường bằng sự giúp đỡ của bạn bè. “Mỗi ngày, các bạn luân phiên đến cơng tôi đi học. Tốt nghiệp cấp III, tôi đến nhà thầy chủ nhiệm học may. Ban đầu là đơm khuy nút, sau học đạp máy và trở thành thợ”. Sau sáu năm dành dụm, Nghĩa t́m đến Trung tâm Chấn thương Chỉnh h́nh TP.HCM mổ bẻ xương, đóng nẹp và tập đi bằng nạng. Về An Giang một thời gian, Nghĩa quay lên Sài G̣n, quyết tâm vào đại học.

Không nhà, không tiền. Sáng đi học, chiều tối đi bán vé số, đêm ngủ ở công viên, có bữa bị lừa mất sạch vé số, có bữa để xe lăn ngoài cửa một quán nhậu, chống nạng vào quán mời mua vé số, khi quay trở ra, xe không cánh mà bay... Vậy mà Nghĩa vẫn lầm lũi học cho xong chương tŕnh cử nhân Công nghệ thông tin ở ĐH Mở bán công.

Từ ngày gặp Cúc, khát vọng tự khẳng định của Nghĩa mạnh mẽ hơn. Tập hợp thêm sáu người bạn cùng cảnh ngộ, họ lập nhóm “ Sức sống” và cơ sở in Nhân Ḥa.

Và vươn lên nhờ tin học

Không ai trong nhóm biết ǵ về nghề in, chỉ thấy nó phù hợp với sức khỏe và không cần nhiều vốn nên họ rán làm. Từng người trong nhóm tự liên hệ với các Trung tâm tin học xin học CorelDraw miễn phí. C̣n Cúc th́ nhờ một người quen làm nghề in lụa giúp đỡ. Họ thuê một cái kho diện tích 2mx4m vừa làm nơi ăn ở, vừa giao dịch, kinh doanh... Buổi khởi nghiệp, khách đặt bao nhiêu hàng, họ chỉ dám mua bấy nhiêu giấy. Thiết kế, in maquette th́ thuê máy ở các điểm dịch vụ vi tính để làm. Rồi chống nạng, lắc xe lăn đi tiếp thị. Nhiều nơi, vào chưa tới cửa đă bị đuổi thẳng. Đành phải t́m khách hàng từ người quen. Sức khỏe kém, phương tiện thiếu, có hôm ăn cơm với muối, có khi để giao một hộp danh thiếp phải lắc xe từ G̣ Vấp qua Quận 6 nhưng khát vọng vươn cao, đứng thẳng tiếp thêm sức cho họ vượt qua khó khăn. Nghĩa tốt nghiệp đại học rồi đi làm ở một công ty chuyên thiết kế web, Thiếc sau khi được mổ đóng nẹp chân đă về quê, Trung làm việc tại một công ty quảng cáo, B́nh mở cơ sở in.

Lúc đă vững vàng, “Sức sống” bắt đầu t́m cách sẻ chia, hỗ trợ những người kém may mắn như ḿnh. Họ mở một lớp tin học miễn phí cho người khuyết tật.

Tháng 12/2002, tổ chức GAIN (Global Aid Network) Canada tặng họ 10 chiếc máy tính, Nghĩa và Cúc phải đối mặt với nỗi lo mới. Kinh phí để hoạt động? Nhờ một người quen cho thuê nhà với giá rẻ, họ mở cơ sở tin học Nhân Ḥa, bắt đầu chiêu sinh, đào tạo miễn phí cho người khuyết tật. Học viên của họ đủ lứa tuổi, đủ tŕnh độ, làm đủ nghề (thợ thêu, thợ mài, thợ thủ công, bán vé số). Nghĩa đứng dạy bốn lớp. Buổi tối đi làm về, Cúc phụ anh chút đỉnh. Ngoài giờ dạy, Nghĩa tranh thủ soạn giáo án, bảo tŕ máy và kết quả là... phải thôi việc ở công ty. Nghĩa ở luôn tại lớp, dạy xong, lôi chiếu trải ra nền nằm nghỉ.

Cúc và Nghĩa có rất nhiều kỷ niệm về học tṛ. Một Trụ - 18 tuổi, rất siêng năng, luôn đến lớp rất sớm và ra về rất trễ, rất chăm chú nghe giảng nhưng không hề ghi chép. Hỏi th́ Trụ trả lời ḿnh có trí nhớ rất tốt. Dù Trụ cố giấu nhưng cả Nghĩa và Cúc cùng phát hiện Trụ không biết chữ, đành mời Trụ nghỉ học. Trụ khóc và kiên quyết không chịu nghỉ. Cúc cũng khóc, chị nhớ đến buổi nhập học đầu tiên ở trường ĐH Sư phạm. Cuối cùng cô và tṛ thỏa hiệp: “Em cứ đi học phổ cập, khi nào biết chữ th́ quay lại cô sẽ dạy tin học”. Một Lê Hữu Ninh - 36 tuổi, bị tật từ bé, học hết lớp 8 th́ nghỉ học do mặc cảm, chỉ quẩn quanh trong nhà. Anh trai của Ninh t́nh cờ gặp Cúc, kể chuyện Ninh cho chị nghe. Cúc đề nghị: “Anh cứ đưa Ninh đến lớp, chúng tôi trị bệnh cho”. Buổi đầu đến lớp, Ninh rất rụt rè nhưng một môi trường gần như chỉ toàn người tàn tật đă dần giúp anh tự tin lên. “Thầy đi đứng khó khăn hơn ḿnh nhiều vậy mà vẫn phải tự nấu ăn, tự giặt đồ, nh́n thầy tự làm mọi việc, ḿnh thấy hổ thẹn quá”. Đó là lư do để anh Ninh trở thành học tṛ chăm chỉ nhất...


Anh Huỳnh Tín Nghĩa (trái) ngồi xe lăn tận t́nh chỉ dẫn cho học tṛ

Thế nhưng để duy tŕ lớp học, Nghĩa và Cúc hết sức vất vả. Ban đầu, Nghĩa soạn tài tiệu, Cúc gom góp giấy đă sử dụng một mặt ở cơ quan về in. Nhưng khi học viên đông lên, in không xuể, họ phải chuyển sang photocopy. Muốn rẻ phải ra tận Bà Chiểu. Giá thành dù chỉ c̣n 130 đồng/tờ nhưng học viên đa số đều nghèo nên có em đề nghị cho trả góp 500 đồng một ngày, có em năn nỉ xin trả 5.000 đồng, trong khi tài liệu gần 10.000 đồng”. Ngoài tiền lương của Cúc, lợi nhuận của cơ sở in lụa và sự giúp đỡ không thường xuyên của một vài nhà hảo tâm, cơ sở tin học Nhân Ḥa chẳng c̣n nguồn thu nào khác. Chưa biết tương lai các lớp học thế nào nhưng Nghĩa khẳng định: “Ít nhất chúng tôi cũng giúp được 40 người đang học có một nghề phù hợp với sức khỏe và hoàn cảnh của ḿnh”. Cúc th́ ước mơ lập một cơ sở lớn hơn, vừa in lụa, vừa làm hàng thủ công: “Chúng tôi sẽ dạy các em thêu, may, cả in ấn nữa. Không khuyến khích tạo điều kiên để mọi người làm việc th́ sẽ tàn tật cả thể xác lẫn tâm hồn”...

Những bước chân lùi của một “Hiệp Sĩ”

Cả hội trường dơi theo từng bước chân khó nhọc của anh, với đôi nạng anh vẫn bước rướn người tới. Có hai bạn trẻ ở Chi nhánh VASC bước ra tiếp sức. Tới bậc tam cấp lên sân khấu, mọi người ngạc nhiên khi bỗng dưng anh quay ngược ra sau, đưa lưng về sân khấu... Tỳ tay vào hai chiếc nạng, anh thu người lên để lùi từng bước lên sân khấu. Mặt anh đỏ lên không biết v́ gắng sức hay v́ bối rối... Mọi người như lắng đọng ái ngại nh́n theo... Chợt một tiếng vỗ tay lẻ loi vang lên, thật ngạc nhiên rồi hàng trăm, rồi có đến hàng ngàn tiếng vỗ rền vang, ai đó đă kịp thời nhóm lên ngọn lửa và niềm hạnh phúc trân trọng cả sự ngưỡng mộ như chợt bùng lên... Tôi thấy anh cười ngây ngất, có lẽ đó là những phút giây bay bổng, đẹp nhất của cuộc đời anh. Không chỉ của riêng anh, tôi cùng mọi người đều cảm thấy niềm vui cùng xúc động trào dâng.

Để có được những giây phút tôn vinh này, có lẽ Huỳnh Tín Nghĩa đă phải vất vả, gian nan để vượt bao trở ngại trong cuộc sống, trong công việc... Nếu có ai đó từng mặc cảm, bi quan v́ thất bại hoặc v́ một khuyết tật nào đó, thấy h́nh ảnh ngày hôm nay chắc chắn họ sẽ được an ủi, thức tỉnh và sẽ gắng vươn lên khi thấy những ǵ của ḿnh so với khó khăn của anh là nhỏ nhoi.


Huỳnh Tín Nghĩa đang tự đi lên sân khấu theo cách của ḿnh để nhận biểu tượng “Hiệp sĩ CNTT”

Một kỷ niệm đẹp đầy ư nghĩa. Hăy tiếp tục nhóm lên những ngọn lửa, để cho những “bước chân lùi” măi măi không lùi bước.

Lửa vẫn sáng và ấm
Bách Hợp

Tôi quay trở lại cơ sở Nhân Ḥa (số 53, đường số 9, Căn cứ 26, Phường 17, G̣ Vấp, TP.HCM) để gặp Huỳnh Tín Nghĩa và Huỳnh Kim Cúc. Sau một năm kể từ ngày anh ahị nhận biểu tượng “Hiệp sĩ CNTT”, mọi thứ vẫn thế, chỉ khác là số học viên do họ đào tạo đă lên đến hàng trăm người.

Cả Nghĩa lẫn Cúc đều không nhớ chính xác là họ đă đào tạo bao nhiêu học viên. Tuy nhiên họ có thể kể vanh vách về đặc điểm của từng học viên, những ai đă có việc làm, từ cơ sở này, ai đă dự thi thi lấy các chứng chỉ tin học, được xếp loại nào.

Cúc không chỉ giúp những người đồng cảnh ngộ qua đào tạo nghề ở cơ sở Nhân Ḥa, chị t́m đến một người bạn là chủ cơ sở in ấn tại quận 4, đề nghị nhận các học viên của ḿnh vào thử việc và nhiều người đang là nhân viên chính thức của cơ sở này. Trong số đó có Phạm Sĩ Chương, 19 tuổi. Chương bị bại liệt từ nhỏ, đầy mặc cảm vừa v́ bệnh tật, vừa v́ mồ côi cha. Cậu thiếu tự tin nên nhiều năm liền chỉ quẩn quanh bên mẹ và bà ngoại. Qua báo chí, mẹ của Chương biết cơ sở Nhân Ḥa, bà t́m đến gửi Chương. Học tại Nhân Hoà gần một năm th́ Chương trở thành một học viên thành thạo công việc chế bản. Cậu có thêm nhiều bạn bè, những chuyến đi Vũng Tàu, An Giang khiến Chương yêu đời hơn. Chương muốn ở lại Nhân Hoà để giúp cô Cúc, thầy Nghĩa hướng nghiệp cho các bạn khác song Cúc từ chối. Chị bảo Chương: “Nếu ngày nào đó, cô và thầy không c̣n đủ sức duy tŕ lớp học th́ em sẽ ra sao?”. Cúc giới thiệu Chương đến làm việc tại xưởng in. Ngày Chương nhận được tháng lương đầu tiên trở thành ngày đặc biệt đáng nhớ trong đời mẹ và bà của Chương. Hai người phụ nữ cả đời vất vả v́ con, v́ cháu này đă có thể yên tâm. Dù đôi chân của Chương không lành lặn nhưng khi họ không c̣n có thể làm chỗ dựa cho Chương, cậu vẫn có thể đi tới trên đường đời...

Từ việc dạy tin học, Cúc nhận ra không phải người tàn tật nào cũng phù hợp với công việc thiết kế, đồ họa. Chị quyết định thành lập thêm một cơ sở thêu tay ở B́nh Quới và tổ chức dạy may ngay tại cơ sở Nhân Ḥa. Thêu và may là những nghề Cúc đă từng làm trước khi gặp Nghĩa. Những đứa trẻ lang thang được Cúc dạy làm sách bằng vải có thêu chữ, thêu h́nh. Một người bạn giúp Cúc t́m đầu ra cho những sản phẩm này. Lớp tin học nay đă là 4 ca/ngày. Một ḿnh Nghĩa không đủ sức đảm đương nên Cúc vừa phụ giảng dạy tin học, vừa dạy thêu, dạy may... Cách nay vài tháng, Cúc xin nghỉ làm ở Công ty 27-7 để dồn thời gian và sức lực cho cơ sở Nhân Ḥa. Học phí thu từ những học viên lành lặn không đủ trang trải tiền thuê nhà, chi phí điện, nước, điện thoại... Cả Nghĩa lẫn Cúc vẫn tranh thủ lúc rảnh để đánh máy văn bản, phục hồi ảnh cũ, cài đặt phần mềm... kiếm tiền bù đắp đủ loại chi phí.

Với các học viên, Chủ nhật vẫn là ngày vui nhất trong tuần. Hôm th́ Cúc dắt cả lớp đi giao lưu với trường khiếm thị, có khi học viên được đưa đi thăm lũ trẻ mồ côi. Rồi những học viên cũ t́m đến rủ thầy Nghĩa, cô Cúc và các học viên mới về nhà ḿnh chơi, tâm sự về công việc, những buồn vui của ḿnh. Nhân Ḥa c̣n là sân chơi của lũ trẻ trong xóm. Chúng đến để được cô Cúc dạy hát, chơi tṛ chơi...

Cúc c̣n khá nhiều dự tính. Đó là dành dụm để mua thêm vài bộ máy vi tính để nhận bản thảo sách cho học viên đánh máy, dàn trang, rồi lập cơ sở in... Dự tính gần nhất và là tổ chức một đêm Trung thu thật đặc biệt cho trẻ con ở xă Nhị B́nh, Hóc Môn. Qua báo chí và qua cả một số học viên không đủ tiền đóng học phí, Cúc biết đó là một xă nghèo, chị đă gặp ông chủ tịch xă xin được tổ chức một đêm Trung thu cho trẻ con trong xă. Cúc đang tất bật với việc xin cho đủ 200 phần quà tặng những đứa trẻ nghèo nhất trong số 2.000 trẻ em của xă. Rồi c̣n tập cho chúng hát, đóng kịch để biểu diễn trong đêm rằm, huy động học viên làm hai trăm chiếc lồng đèn để tặng... Cúc hy vọng lũ trẻ này sẽ có một đêm Trung thu thật đẹp để chúng nhớ khi đă trưởng thành. V́ lẽ ǵ mà chị muốn vậy? Cúc bảo bởi chị từng có một tuổi thơ không may mắn nên chị biết những đứa trẻ đó mơ ǵ.

Dù rất bận bịu song nụ cười trên môi “Hiệp sĩ CNTT” Huỳnh Kim Cúc vẫn rạng rỡ. Người phụ nữ này dù bại liệt nhưng hết sức tự tin. Tôi chợt nhớ điều mà chị từng nói cách nay hơn một năm: “ Không dùng được đôi chân nhưng tôi có đôi bàn tay rất khỏe. Nếu không làm việc, tôi sẽ tàn tật cả thể xác lẫn tâm hồn”. Lần này, Cúc bảo tôi: “Ḿnh không cảm thấy bất hạnh mà chỉ thấy bất tiện v́ nhiều việc cần làm nhanh nhưng không chạy được. Bận lắm, chẳng có thời gian để mặc cảm nữa”. Cuộc đời dễ chịu và đẹp hơn khi có những người như Cúc, như Nghĩa. Tôi bỗng nh́n lại ḿnh...