Giúp trẻ khiếm thính học nói

Có một người mới 22 tuổi nhưng đă dám nghĩ đến chuyện bắt máy tính "nghe" trẻ khiếm thính nói và "hiểu" được các em đang nói ǵ. Ư tưởng nhân đạo này đă nhận được giải nhất Giải thưởng sinh viên nghiên cứu khoa học Trường đại học Khoa học tự nhiên (ĐH Quốc gia TP.HCM) 2002 và được trao "Quả táo vàng"...

Có lẽ phải có một lư do nào đó để nhóm nghiên cứu Nguyễn Đức Hoàng Hạ (hiện là giảng viên tập sự Trường ĐH Khoa học tự nhiên - ĐH Quốc gia TP.HCM) và Cao Xuân Trường chọn hướng nghiên cứu "Xây dựng chương tŕnh hỗ trợ trẻ em khiếm thính luyện âm & tập nói". Lư giải điều này, Hạ nói: "Việc giúp trẻ em khiếm thính giảm sự cách biệt với xă hội là mục tiêu của rất nhiều người, nhiều tổ chức. Hạ và Trường cũng thế. Mong muốn của chúng tôi là cố gắng giúp trẻ khiếm thính rèn luyện khả năng nói, một công cụ quan trọng để chúng truyền đạt suy nghĩ đến những người xung quanh". Với những mục tiêu này, nhóm nghiên cứu đă dựa vào khả năng xử lư tín hiệu số và khả năng nhận dạng tiếng nói để giúp những người khiếm thính có thể tự nhận biết được họ đang nói ǵ thông qua màn h́nh máy tính. Công việc ấy quả là thừa gian nan và ít hi vọng đối với hai bạn trẻ Hạ và Trường.

Trước khi bắt tay thiết kế phần mềm này, Hoàng Hạ và Xuân Trường đă đến nhiều trường dạy trẻ khiếm thính trong thành phố để t́m hiểu cách dạy và cách học, rồi tiếp xúc với các chuyên gia, bác sĩ để hiểu rơ thêm đặc điểm của trẻ khiếm thính khi học nói...Trên cơ sở đó, nhóm nghiên cứu nhận thấy để tập nói, trẻ khiếm thính thường trải qua ba mức độ: tập phát hơi, tập phát âm các nguyên âm, tập phát âm các từ. Tương ứng với ba loại bài học chuyên biệt cho trẻ khiếm thính, trong đó bài học đầu tiên là luyện phát hơi: cho trẻ đặt miệng trước micro nối với máy tính để tập phát hơi. Nhưng làm thế nào để biết trẻ có phát hơi (hoặc tiếng nói) hay không ? Hạ cho biết: để giúp trẻ biết ḿnh phát được ra hơi, phần mềm chọn h́nh ảnh thổi bong bóng để minh họa. Nghĩa là khi trẻ phát được ḍng hơi chuyền vào micro th́ máy tính sẽ lập tức "hiểu" và tự động điều khiển xử lư cho bong bóng ph́nh to hiện lên màn h́nh máy tính để thông báo cho trẻ biết là chúng đă phát được hơi. Tương tự, phần mềm hỗ trợ chức năng giúp trẻ tập nói các từ đơn giản được thiết kế theo ư tưởng: trên màn h́nh máy tính hiện ra hàng loạt h́nh ảnh các đồ vật khác nhau như bàn, tủ, chén, đĩa... cho trẻ tập phát âm. Nếu trẻ phát âm đúng tên gọi đồ vật nào th́ máy tính tự động tô màu đồ vật đó để báo hiệu cho trẻ biết. Các tác giả của phần mềm này cho biết: "Việc dạy trẻ tập nói bằng máy tính sinh động hơn việc học qua băng video. Chương tŕnh xây dựng như một tṛ chơi, do đó gây hứng thú cho trẻ. Khi tập nói nhiều trẻ sẽ quen dần với cách giao tiếp bằng giọng nói. Hơn nữa khi nói lại được máy tính hiểu sẽ càng tạo sự tự tin ở trẻ về khả năng của ḿnh".

Những kết quả nghiên cứu ban đầu về phần mềm dạy trẻ khiếm thính tập nói đă được báo cáo tại hội nghị toàn quốc về tin học vào tháng 6- 2002 và các tác giả cũng được đánh giá cao khi áp dụng phương thức trí tuệ nhân tạo để xây dựng phần mềm này. Tất nhiên với kiến thức bước đầu ở giảng đường đại học, họ chưa thể đi xa hơn để có thể xây dựng một chương tŕnh phần mềm hoàn thiện. Những người đi tiên phong bao giờ cũng vất vả và nhóm nghiên cứu hiểu rằng đây là cuộc "tập trận" đầu tiên của họ. "Nếu được sự giúp đỡ của những người trong lĩnh vực dạy trẻ khiếm thính để soạn thảo các giáo tŕnh riêng cho chương tŕnh, chắc chắn trẻ khiếm thính có thể tự tập nói và hi vọng các em có thể giao tiếp được với xă hội bằng chính tiếng nói của ḿnh"- Hạ tin tưởng như thế.