|
Thời của sách
điện tử? |
|
Thời của sách điện tử đã đến. Hiện có
nhiều máy đọc sách điện tử (eBook reader) được đưa ra
thị trường hoặc đang được chuẩn bị. Một số công ty
nghiên cứu thị trường dự báo số lượng máy đọc sách điện
tử được tiêu thụ trong năm sau vào khoảng bảy triệu
chiếc, sách điện tử sẽ chiếm 5% thị trường xuất bản
trong năm năm tới và có thể chiếm đến 90% trong 20 năm
tới. Đó là nhận định và dự báo được đưa ra vào năm...
2000. Thời của sách điện tử hiện đã đến hay chưa đến? |
|
 |
|
Những dự báo lạc quan về thị trường sách
điện tử vào năm 2000 xuất phát từ sự xuất hiện liên tiếp
các loại máy đọc sách chuyên dùng, mở đầu bởi hai thiết
bị mang tên Rocket và SoftBook vào năm 1998. Rocket và
SoftBook có kích thước gần bằng quyển sách bình thường,
dùng màn hình đơn sắc, khá nặng (khoảng 1,3 kg) và khá
đắt (khoảng 600 USD). Những năm sau đó, triển vọng tươi
sáng của sách điện tử trôi vào quên lãng. |
|
Có ý kiến cho rằng sách điện tử vẫn luôn
phát triển đều đặn trên... máy tính cá nhân. Tuy nhiên,
nếu chỉ tồn tại trên máy tính cá nhân, sách điện tử rất
khó trở thành thương phẩm, không thể tác động đến thị
trường xuất bản, không thể tạo ra thú vui đọc sách như
trường hợp sách in. |
|
Không chỉ nặng, đắt và tạo cảm giác không
thoải mái cho mắt, các máy đọc sách cách nay mười năm
đều kết nối internet một cách chậm chạp qua đường điện
thoại bằng modem quay số (có sẵn bên trong máy). Số
lượng sách điện tử sẵn sàng cung cấp cho máy không nhiều
do các nhà xuất bản không mấy tin tưởng vào sự phổ biến
của cách thức đọc sách mới. Sự thiếu dứt khoát của các
nhà xuất bản còn thể hiện ở chỗ sách điện tử được bán
với giá xấp xỉ sách in! |
|
Máy đọc sách Sony |
|
Do sách cung cấp cho máy đọc sách vừa ít,
vừa đắt, những người mê đọc sách (đối tượng khách hàng
chủ yếu mà máy đọc sách hướng đến) không mấy mặn mà với
máy đọc sách. Sách điện tử không thoát ra được tình
trạng "con gà - quả trứng". |
|
Với sự xuất hiện máy đọc sách của Sony
(2006), máy đọc sách Kindle của Amazon (2007) và máy
tính bảng iPad của Apple (2010), thị trường sách điện tử
bắt đầu chuyển động, kéo trở lại những dự báo lạc quan.
Các thiết bị đọc sách mới đều mỏng, nhẹ và rẻ hơn hẳn so
với các thiết bị "tiền bối", có khả năng kết nối
internet băng rộng dựa vào công nghệ Wi-Fi hoặc 3G, lại
có khả năng đọc sách thành tiếng, thích hợp với người
khiếm thị hoặc người bận rộn. |
|
Hầu hết ý kiến của các chuyên viên phân
tích thị trường đều cho rằng từ năm 2010 thời của sách
điện tử đã đến! |
|
Máy đọc sách Kindle 2 |
|
Máy đọc sách Sony và Kindle đều dùng giấy
điện tử. Giấy điện tử là loại màn hình không phát sáng,
chỉ tiêu thụ điện năng khi cần thay đổi nội dung được
hiển thị. Trong trạng thái tĩnh, sự hiển thị chữ và hình
trên giấy điện tử giống như giấy bình thường, nghĩa là
cần ánh sáng rọi vào. Nhờ vậy, máy Sony hoặc Kindle ít
gây mỏi mắt so với trường hợp đọc sách trên các loại
thiết bị số dùng màn hình phát sáng. Do ít tiêu thụ điện
năng, máy đọc sách dùng giấy điện tử có thời hạn dùng
pin dài đến vài tuần. |
|
Trong khi mô hình kinh doanh máy đọc sách
của Sony có phần giống trường hợp máy nghe nhạc, Amazon
là nhà cung cấp sách chuyên nghiệp và máy Kindle gắn
liền với cửa hàng trực tuyến Amazon.com. Tuy vậy, máy
Kindle vẫn cho phép người dùng đọc sách từ những nguồn
khác, chẳng hạn từ các thư viện công cộng. Thư viện
Sparta (http://www.spartalibrary.com)
tại New York là thư viện đầu tiên trên thế giới cho
người đọc mượn sách điện tử dưới dạng máy đọc sách
Kindle: người dùng có thể đem máy Kindle của thư viện về
nhà, trong đó có sẵn những quyển sách đã mượn. |
|
Cuối năm 2009, Amazon đưa ra thị trường máy
đọc sách mới nhất Kindle DX có khả năng tự động điều
chỉnh trang sách khi người dùng thay đổi cách cầm máy (ở
tư thế dựng đứng hoặc quay ngang). Theo quảng cáo của
Amazon, Kindle DX có thể chứa gần hai ngàn quyển sách! |
|
Đầu năm 2010, Amazon bắt đầu phát hành
phiên bản quốc tế của loại máy Kindle DX tại 100 quốc
gia (trong đó có Việt Nam). |
|
iPad cho phép chọn sách từ "nhà
sách" iBooks |
|
Với máy tính bảng iPad và cửa hàng sách
trực tuyến iBooks (hiện chỉ hoạt động tại Mỹ), Apple dự
định "đứng trên vai Amazon và vươn xa hơn một chút",
theo lời của giám đốc điều hành Steve Jobs. Cửa hàng
iBooks hoạt động dự vào sự liên kết của Apple với nhiều
nhà xuất bản lớn như Penguin Group, Simon & Schuster,
Macmillan,... Trong số đó thiếu vắng Random House, nhà
xuất bản của những sách bán rất chạy của tác giả Dan
Brown: "Da Vinci Code" (mật mã Da Vinci), "The Lost
Symbol" (biểu tượng thất truyền). |
|
Có không ít ý kiến cho rằng người mê sách
sẽ từ bỏ màn hình đơn sắc của Kindle để đến với màn hình
sáng đẹp rực rỡ của iPad. Không chỉ là máy đọc sách,
iPad còn là thiết bị giải trí đa năng, đáp ứng trọn vẹn
nhu cầu đọc, xem, nghe của mọi người những khi rỗi rảnh. |
|
Thực ra, Jeff Bezos - giám đốc điều hành
Amazon - đã nghĩ về điều đó từ khi tung ra máy Kindle
đầu tiên năm 2007. Ông cho rằng khác với máy giải trí đa
năng, máy Kindle tái tạo trọn vẹn niềm vui đọc sách:
người đọc sách có thể "đắm chìm" vào nội dung sách trong
sự yên tĩnh, thoát khỏi sự quấy nhiễu thường trực của
"cuộc sống số". |
|
Đồng ý với Bezos, nhiều người mê đọc sách
cho rằng Kindle và iPad không loại trừ lẫn nhau. Kindle
thích hợp cho các sách khảo cứu hoặc tiểu thuyết, cần
đọc lâu, cần nghiền ngẫm. iPad thích hợp cho thể loại
truyện ngắn, truyện tranh, truyện thiếu nhi (có nhiều
hình màu) hoặc sách tra cứu, tự điển, tức là những sách
gắn liền với việc đọc nhanh. |
|
Hiện thời, giấy điện tử chỉ có sắc xám và
đáp ứng khá chậm khi thay đổi nội dung. Tuy nhiên, giấy
điện tử hiển thị hình màu sẽ xuất hiện trên thị trường
trong nay mai. Loại màn hình cảm ứng hai chế độ - chế độ
hoạt động như màn hình phát sáng và chế độ hoạt động như
giấy điện tử - đã trở thành hiện thực trong các phòng
thí nghiệm. Những tiến bộ kỹ thuật có thể thu hẹp sự
khác biệt giữa hai loại máy đọc sách tiêu biểu Kindle và
iPad. |
|
Sách điện tử hiện thời được ví như
ô-tô thuở sơ khai |
|
Ngược với dư luận chung, chuyên viên
Michael Mace của công ty tư vấn thị trường Rubicon
Consulting (http://www.rubiconconsulting.com/)
khẳng định thời của sách điện tử... chưa đến, vì vấn đề
"con gà - quả trứng" vẫn tồn tại như mười năm trước.
Ngoài ra, Mace cho rằng sách điện tử chưa tạo được giá
trị đặc thù mà chỉ là một loại bản sao của sách in: |
|
"Mọi sách điện tử đều rất giống sách in.
Người xem lật trang bằng cách bấm nút. Bạn có thể lấy
tầm nhìn gần để trông rõ hơn các hình vẽ hoặc lấy tầm
nhìn xa để xem lướt qua nhiều trang đặt kề nhau. Tạp chí
điện tử cũng có quảng cáo xen giữa nội dung như tạp chí
thông thường, đôi khi khác biệt ở chỗ hình tĩnh được
thay bằng hình động hoặc phim ảnh. Dù vậy, đó chẳng qua
là việc đưa sách in lên màn hình của thiết bị số. |
|
Tôi chợt nghĩ đến thiết kế ô-tô thuở sơ
khai. Ô-tô khi đó có gắn một đầu ngựa bằng gỗ phía trước
để khi chạy trên đường không làm cho ngựa thật hoảng sợ.
Phần còn lại của ô-tô không khác gì xe ngựa. Đó chỉ là
xe ngựa có gắn động cơ. Giờ đây chúng ta thấy điều đó
thật tức cười vì rõ ràng cần suy nghĩ lại về toàn bộ
thiết kế của xe ". |
|
Mace chỉ ra rằng thiết kế của sách in được
quyết định bởi cách thức hoạt động hiện hành của ngành
xuất bản. Với sách điện tử, mọi kinh nghiệm từ sách in
đều cần được xét lại. Mace tin rằng khi thoát khỏi vấn
đề "con gà - quả trứng", thị trường sách điện tử sẽ phát
triển rất nhanh. Trong thời của sách điện tử, các "nhà
xuất bản điện tử" với hoạt động rất khác so với các nhà
xuất bản hiện tại. Đó là đơn vị cung ứng dịch vụ có khả
năng tạo ra sách điện tử với những giá trị mới, khác hẳn
sách in. Nếu không được như thế, phần lớn tác giả sẽ tự
xuất bản sách để thu lợi nhuận cao hơn, theo phương thức
tương tự những người làm phần mềm ứng dụng iPhone hiện
nay. |
|
Cùng quan điểm với Mace, nhiều người dùng
iPad cho rằng cần xem sách điện tử là phần mềm ứng dụng
có khả năng tương tác với người xem, giúp họ thực hiện
những giao tiếp xã hội liên quan đến việc đọc sách. Có
người dự đoán sự xuất hiện trở lại của những loại "sách
sống" trên iPad, tương tự sản phẩm Living Book trên
CD-ROM nổi tiếng một thời của Công ty Broderbund. Với
hình dung như vậy, thời của sách điện tử đem đến vô vàn
cơ hội kinh doanh mới! |
|
Trong thời của sách điện tử, sách in có lẽ
vẫn không "hết thời". Bezos cho rằng sự tồn tại 500 năm
của sách in đủ nói lên tính hợp lý của nó. Nhà văn J. K.
Rowling khẳng định chắc chắn rằng bà sẽ không bao giờ
cho phép bộ truyện Harry Potter của mình có "phiên bản
điện tử"! |
|
NGỌC THẠCH |
|
[Đầu trang] |