Dịch vụ điện báo buổi hoàng hôn

Những tiến bộ khoa học, công nghệ viễn thông cùng sự ra đời chiếc máy tính cá nhân, mạng Internet đã tạo ra kỷ nguyên bùng nổ thông tin, kéo theo những thay đổi đáng kinh ngạc trong đời sống con người. Các phương tiện truyền tin hoặc lột xác hoàn toàn, hoặc trở thành hiện vật trong nhà bảo tàng. Trong đó có một phương tiện truyền tin ra đời cách đây 162 năm ở Hoa Kỳ và lập tức trở thành dịch vụ truyền thông nhanh, rẻ tiền và hiệu quả nhất trong thế kỷ 20, nay đang bước vào buổi hoàng hôn. Đó là dịch vụ điện báo mà có lẽ nhiều bạn đọc thuộc thế hệ 8X có thể chưa từng biết đến.

Điện báo - người dân phía Nam thường gọi là điện tín - là một nghiệp vụ truyền thống của ngành Bưu điện Việt Nam. Từ cuối những năm 1990 trở về trước, đặc biệt trong thời kỳ kháng chiến, do chưa có các phương tiện liên lạc khác trong khi có tính ưu việt về bảo mật, điện báo được coi là phương tiện liên lạc hiệu quả. Người dân thường gọi việc gửi những bức điện cho thân nhân là “đánh dây thép”.

Ở Hà Nội, hiện nay điện báo chủ yếu dùng trong dịch vụ chuyển tiền (điện chuyển tiền) và điện hoa. Công nghệ của dịch vụ không có gì thay đổi, chỉ khác ở chỗ máy đầu cuối trước đây là máy Telex chuyên dụng, nay là máy tính và được chuyển qua hệ thống tổng đài. Do lưu lượng điện báo ít, nên bưu điện không trang bị hệ thống thiết bị Telex tại các bưu cục lẻ mà tập trung về bưu điện trung tâm (BĐTT). Hiện Bưu điện Hà Nội có 2 máy chuyên phục vụ giao dịch trong nước và 4 máy dành cho các giao dịch quốc tế. Ngoài ra, có 91 thuê bao Gentex và 69 thuê bao Telex (trong đó có 57 thuê bao là khách hàng và 12 thuê bao nghiệp vụ).

 
Giao dịch tại Bưu điện Hà Nội.

HIU HẮT BUỔI CHỢ CHIỀU

Trước năm 1997 - thời dịch vụ “đắt hàng” - Công ty Điện báo của Bưu điện Hà Nội có đến 700 người; ngày nay, đến một cái “danh xưng” là đài, hay trung tâm như trước kia cũng không còn nữa! Bưu cục viễn thông quốc tế thuộc BĐTT 1 hiện có 4 nhân viên điện báo thay nhau trực ca, không có tổ trưởng, tổ phó. Các BĐTT khác ở Hà Nội không có dịch vụ điện báo.

Tại TP.HCM, mỗi tháng chỉ có khoảng từ vài chục cho đến nhiều nhất là một trăm bức điện báo được gửi đi. Chị Nguyễn Thị Minh Trang - Trưởng phòng Kinh doanh Nghiệp vụ, BĐTT Sài Gòn - cho biết: “Đầu năm 2006, dịch vụ điện báo được chuyển giao từ Công ty Viễn thông Sài Gòn về cho BĐTT Sài Gòn quản lý. Nếu xét về mặt kinh doanh thì phải giải tán dịch vụ điện tín từ lâu rồi; nhưng vì tính phục vụ nên vẫn phải duy trì dù rất tốn kém. Một bức điện, tính từ lúc tiếp nhận thông tin từ người gửi cho đến người nhận thì phải qua rất nhiều khâu, từ giao dịch, chuyển về đài gửi đi, đến đài nhận rồi chuyển phát đến tay người nhận. Mỗi khâu đều phải có nhân sự đảm trách. Phí cho một bức điện tín được gửi đi thường là cao do phải cộng vào chi phí trả công nhân sự từng khâu”.

Ông Nguyễn Quốc Cường, Trưởng phòng Quản lý nghiệp vụ viễn thông, Bưu điện Hà Nội, giải thích: Hiện nay, công nghệ phát triển, có nhiều dịch vụ thay thế, dịch vụ điện báo rất hạn chế. Hệ thống vẫn hoạt động với chất lượng tốt nhưng số lượng khách hàng ít, hiệu quả kinh doanh không được sáng sủa lắm. Doanh thu dịch vụ thấp. Việc duy trì một hệ thống thiết bị để phục vụ số lượng khách hàng nhỏ như vậy là rất khó khăn. Vì thế phải kết hợp với một hệ thống khác, một nhân viên trực phải chịu trách nhiệm cùng lúc vài hệ thống thiết bị khác. Một số thiết bị đầu cuối đã được thay thế, số khác chưa được thay do đó việc duy trì, bảo dưỡng thiết bị đầu cuối, đặc biệt là những thiết bị đầu cuối đặt tại nhà khách hàng rất phiền hà.

CHỈ CÒN LÀ DỊCH VỤ CÔNG ÍCH

Tuy nhiên, không thể phủ nhận, trong mộ t số điều kiện nhất định thì dịch vụ điện tín có một số ưu điểm so với các loại hình liên lạc khác hiện đại hơn. Tại khu vực vùng sâu, vùng xa, những nơi chưa có điện thoại thì người dân vẫn cần đến dịch vụ điện tín để liên lạc với nhau. Anh Nông Văn Niệp, Trưở ng phòng Viễn thông - Tin học, Bưu điện tỉnh Bắc Cạn cho biết, điện báo đặc biệt cần thiết đối với người dân vùng sâu, vùng xa nơi chưa có điện thoại. Từ cuối năm 2005, Bưu điện Bắc Cạn đã đưa điện thoại về tất cả các xã nhưng thực tế, nhiều xã chỉ có 1 máy điện thoại đặt tại văn phòng ủy ban xã nên không thể đáp ứ ng nhu cầu của người dân trong xã. Hiện nay, nhu cầu sử dụng điện báo của người dân Bắc Cạ n vẫn còn, nhưng hệ thống thiết bị điện báo đã hư hỏng nhiều mà trên thị trường không có thiết bị để thay thế. Không chỉ phục vụ người dân, điện báo vẫn còn phục vụ bưu điện tỉnh và cá c cơ quan tại địa phương trong trường hợp điện báo khẩn, hỏa tốc của VNPT về việc mở mã thuê bao mới, thất lạc thư chuyển tiền, hủy hóa đơn,...

Ngày nay, nhu cầu sử dụng điện tín của dân chúng không nhiều. Không nói tới lĩnh vực quốc phòng và an ninh, dịch vụ này được duy trì chủ yếu để phục vụ cho công tác quản lý nhà nước, ví dụ như thông tin về phòng chống lụt bão.

Theo chị Võ Thị Thanh Xuân, nhân viên phòng Kinh doanh nghiệp vụ - BĐTT Sài Gòn: “Trong trường hợp cần lưu văn bản thì bức điện tín có giá trị pháp lý hơn là bức fax. Chẳng hạn, gửi điện tín sang Mỹ để người thân xin nghỉ phép về vì có chuyện gia đình thì điện tín sẽ dễ được cơ quan chấ p nhận hơn. Bên cạnh đó, sau hai hoặc ba tháng thì chữ trên bức fax (vốn thường dùng loại giấy nhiệt) sẽ bị mờ đi, rất khó lưu giữ lại nên người ta thường dùng điện tín để lưu giữ được lâu...”.

Dự kiến đầu năm 2007, Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) sẽ chính thức tách bưu chính và viễn thông; khi đó, dịch vụ điện tín có thể sẽ không còn thuộc phạm vi kinh doanh mà sẽ chuyển hẳn sang hình thức dịch vụ công ích, chuyên phục vụ cho công tác quản lý nhà nước.

HÀ PHƯƠNG - QUỲNH LOAN

[Đầu trang]