Website bộ ngành: Nhu cầu thực tế hay phong trào?

Kinh nghiệm từ Phần Lan

Phần Lan là một quốc gia nhỉnh hơn Việt Nam về mặt diện tích với 340 ngàn km2, nhưng dân số thì chưa bằng Hà Nội, với 5 triệu người. Là quốc gia Bắc Âu có thu nhập bình quân đầu người thuộc hàng cao nhất thế giới, trong ngành công nghiệp CNTT và truyền thông, Phần Lan còn nổi tiếng với hãng điện thoại di động Nokia, với cha đẻ phần mềm nguồn mở Linux, Linus Torvald. Do vậy, sẽ không có gì ngạc nhiên khi biết rằng Phần Lan cũng là một trong các quốc gia đi đầu trên thế giới trong lĩnh vực chính phủ điện tử.

Anh Juha Rumpunen, một chuyên gia dự án hỗ trợ thương mại làm việc tại Việt Nam có thể chia sẻ cùng chúng ta một số kinh nghiệm phát triển chính phủ điện tử ở Phần Lan, làm thế nào để mô hình này thực sự đem lại hiệu quả cho doanh nghiệp, cho công dân và sự phát triển mọi mặt của đất nước này:

“Việc đầu tiên, các bạn hãy bắt đầu với các nhu cầu. Đâu là khách hàng của bạn và nhu cầu của khách hàng là gì? Trong Chính phủ Phần Lan, chúng tôi gọi công dân là khách hàng khi cung cấp dịch vụ cho họ. Khách hàng có thể là doanh nghiệp, các đơn vị chính phủ khác. Vậy thì hãy bắt đầu với nhu cầu của khách hàng. Nếu bạn không có ý tưởng gì về nhu cầu của khách hàng, thì bạn đã coi như kết thúc việc có một trang Web có nội dung tốt. Hoặc nếu có thì cũng là một trang Web nghèo nàn thông tin hoặc không hữu ích. Tại đất nước chúng tôi, cá nhân hay doanh nghiệp đã có thể thông qua Internet thanh toán các hóa đơn, trao đổi thông tin, tìm kiếm các văn bản qui định của nhà nước. Nói chung, công dân có thể giao tiếp trực tiếp với chính phủ qua mạng Internet. Mỗi công chức chính phủ đều có một địa chỉ e-mail công khai. Qua đó, người dân có thể đặt các câu hỏi cụ thể cho từng công chức, đúng người đúng việc. Một kinh nghiệm mà chúng tôi đã đúc rút, cái khó nhất trong việc quản lý trang Web chính là việc cập nhật cung cấp thông tin cho trang Web; là việc xác định thông tin nào có thể đưa lên. Công nghệ không hề tốn nhiều chi phí. Đó là lý do tại sao ngay cả các công dân cũng có thể tự xây dựng trang Web cho mình, về cá nhân mình. Nhưng khi bạn bắt đầu cung cấp, cập nhật thông tin, điều đó cần đến các nguồn tài chính. Đó cũng là thứ đắt đỏ nhất, khó làm nhất trên trang Web”.

Website bộ ngành: phong trào hay nhu cầu tự thân?

Thật là khập khiễng nếu so sánh một quốc gia phát triển hàng đầu như Phần Lan và một quốc gia mới bắt đầu làm quen với CNTT và truyền thông như Việt Nam. Nhưng chính những kinh nghiệm ứng dụng chính phủ điện tử ở Phần Lan lại là định hướng để chúng ta hướng tới. Những gì mà chuyên gia Juha chia sẻ với chúng ta không khó về mặt lý thuyết, nhưng thực hiện trong bối cảnh nước ta lại vướng rất nhiều trở ngại.

Trở ngại từ con người, về trình độ, nhận thức, trở ngại về tổ chức, quy trình công việc, vẫn chưa có thói quen làm việc công nghiệp... Tuy nhiên, trên cái mặt bằng còn nhiều hạn chế ấy, Việt Nam đã có nhiều nỗ lực thúc đẩy các ứng dụng chính phủ điện tử từ cấp độ bộ, ngành, địa phương. Thực tế đã cho chúng ta nhìn rõ điều đó!

Lên Internet, giờ đây, bạn không chỉ được đọc những thông tin nóng hổi từ các tờ báo điện tử, tối thiểu bạn cũng có thể đọc 20 báo độc lập như trang tin Đảng Cộng sản Việt Nam, VietNamNet, VnExpress, phụ bản như Nhân dân, Thanh niên, Tuổi trẻ, VTV Web, (cả e-CHÍP nữa chứ)... Và bạn còn có thể tiếp cận những thông tin cập nhật từ các bộ, ngành, địa phương trên Internet: Bộ Thương mại, Bộ Khoa học Công nghệ, Bộ Nông nghiệp, Bộ Ngoại giao, Bộ Tài chính... Địa phương thì ngoài hai thành phố lớn TP.HCM, Hà Nội, các địa phương khác như Bắc Ninh, Đà Nẵng, Thừa Thiên Huế... cũng có cổng giao tiếp điện tử.

Ở một góc độ nào đó, các Website bộ ngành, địa phương có thể xem là những bước đi sơ khởi của mô hình chính phủ điện tử. Nhu cầu về những phương thức giao tiếp điện tử bắt nguồn chính từ những người trong cuộc!

Ông Trần Thanh Hải - Vụ phó Vụ Thương mại điện tử, Bộ Thương mại - chia sẻ quan điểm này: “Theo tôi, đó là một nhu cầu thực sự, đặc biệt trong bối cảnh đẩy mạnh cải cách hành chính hiện nay. Đối với các cơ quan hành chính cấp bộ, cấp tỉnh thì việc có một Website là rất cần thiết để có hai tác dụng. Thứ nhất, phổ biến những thông tin liên quan đến công tác chính sách. Thứ hai, thông qua đó, phần nào tiếp nhận được ý kiến phản hồi của các doanh nghiệp, các công dân. Qua đó làm cho chính sách trở nên tốt hơn”.

Những trang Web “sống mà như chết”!

Những trang Web hữu danh vô thực, sống mà như chết là bởi vì trang Web đó có tên, có tuổi, lúc khai trương thì tiền hô, hậu ủng, nhưng được một thời gian thì rơi vào quên lãng. Nguyên nhân thì có nhiều, nhưng chủ yếu là do cập nhật thông tin không đều đặn hoặc không có giá trị.

Internet người ta cập nhật từng phút, từng giờ, còn những trang Web “sống mà như chết” này, năm thì mười họa nhặt nhạnh trên báo chí những thông tin liên quan mới đưa lên Web, còn thì thông tin cũ lưu cữu trên trang một tuần, một tháng thậm chí cả năm trời.

TS Phùng Văn Ổn - Giám đốc Trung tâm CNTT - Bộ Giao thông Vận tải, nói rằng: “Rất nhiều Website sau khi ra đời một thời gian thì không hoạt động được do tổ chức vội vàng và thiếu chặt chẽ, nên việc cung cấp thông tin một cách thường xuyên là không đáp ứng được. Thế cho nên, tôi cảm nhận nó có những tác dụng ngược. Vì người ta vào những trang đó để hy vọng kiếm được những thông tin hữu ích cho mình. Nhưng tình trạng sau vài ba lần vào không tìm thông tin mới và ở những lần sau thông tin vẫn như vậy đã có tác dụng không tốt đối với những người mong muốn tìm hiểu thông tin trên các trang Web như vậy”.

Đa phần những trang Web bộ, ngành sống mà như chết là do một nguyên nhân quan trọng: thiếu một bộ máy biên tập Web chuyên nghiệp. Website thực ra thì không khó để tạo dựng, một em học sinh cấp 2 thạo máy tính đã có thể làm được điều đó khi khai thác các tiện ích xây dựng trang Web miễn phí sẵn có trên Internet.

Ông Trần Thanh Hải nhận định: “Những đơn vị chủ trì lập ra Website ví dụ như chúng tôi chỉ là đơn vị cung cấp hạ tầng kỹ thuật thôi. Còn cung cấp nội dung lên là phải phụ thuộc vào các đơn vị khác. Và để duy trì thành công của một Website phải nói phụ thuộc vào nội dung chứ không phải kỹ thuật. Thế thì, sự phối hợp đồng bộ sẽ tạo nên thành công cho một Website”.

Sự đơn giản hóa trong việc tổ chức cập nhật thông tin cho Website bộ ngành còn thể hiện ở khái niệm “kiêm nhiệm”. Nghĩa là các chuyên viên ngoài công việc hàng ngày phải làm thêm công tác cập nhật tin tức cho Website trong khi mức thu nhập không thay đổi. Thế thì, đương nhiên việc nào được trả lương thì phải được chu toàn hơn.

Cũng giống như việc tin học hóa mà không bỏ được các quy trình, giấy tờ thủ công thì làm sao mà tin học hóa có thể đạt được những kết quả khả quan? Với tinh thần kiêm nhiệm như vậy, việc các trang Web “sống mà như chết” cũng là điều dễ hiểu!

Website bộ ngành: làm thế nào để “sống”?

Theo TS Phùng Văn Ổn: “Một trong những nguyên nhân rất cơ bản là vấn đề tổ chức. Một ban biên tập hoàn chỉnh, có đủ thẩm quyền và hoạt động tốt thì nó sẽ có bộ máy điều hành tốt. Và nó dẫn tới những qui định về cung cấp thông tin như thế nào, nguồn từ đâu và đặc biệt cũng phải đảm bảo một cơ chế tài chính cho hệ thống nó hoạt động”.

Nhấn mạnh về vai trò cung cấp thông tin, ông Trần Thanh Hải cho biết: “Theo tôi, việc cung cấp thông tin trên Website là bước đầu tiên trong tiến trình chúng ta tiến đến mô hình chính phủ điện tử. Bước tiếp theo tôi nghĩ làm sao cho Website trở thành một công cụ giao tiếp hai chiều. Việc cung cấp thông tin mới chỉ là một chiều thôi, từ phía cơ quan chính sách đến người dân. Sau đó, chúng ta phải thu được những ý kiến phản hồi từ người dân. Và tiến tới một bước nữa là chúng ta có thể trao đổi một cách trực tuyến, đối thoại giữa công chức và những người làm chính sách đối với những người chịu tác động, ảnh hưởng của chính sách”.

Con đường xây dựng một cách làm nội dung Website chuyên nghiệp không hề đơn giản chút nào. Vì vậy, để làm cho những Website bộ ngành, địa phương “sống” lại và để những trang Web đang “sống” không bị “chết”, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa những người làm công nghệ với những người làm nội dung, và hơn hết là một cái nhìn “chuyên nghiệp” về Website từ các cơ quan chủ quản!

THÀNH LƯU (Sự lựa chọn cho tương lai -VTV)