Đi đường vòng cũng có thể tới đích?

Tôi gặp anh Trần Huỳnh Duy Thức, Chủ tịch hội đồng quản trị, Tổng giám đốc Công ty EIS tại một buổi hội thảo về nguồn nhân lực do công ty này tổ chức. Hôm đó, công ty anh cũng công bố chương trình tài trợ cho những ý tưởng sáng tạo trong lĩnh vực CNTT để phát triển lên thành sản phẩm thực tế có giá trị ứng dụng và thương mại hóa mang tên “Cùng khẳng định trí tuệ Việt”. Anh kể lại chuyện lập nghiệp của mình như một cách dẫn nhập vấn đề. Hơn 200 bạn trẻ, đang là sinh viên có, đã ra trường có, đồng nghiệp các nơi và cả tôi đã chăm chú lắng nghe. Đóá là chuyện của một tân cử nhân ngành điện tử cách đây 15 năm, dám mơ và thực hiện ước mơ, thất bại và đứng dậy, tin vào chính mình và những người Việt trẻ.

Năm 1990, tốt nghiệp Đại học Bách Khoa, như nhiều bạn bè, anh cũng đi làm cho công ty nước ngoài, có lương cao, nhiều ưu đãi. Rồi cũng như một số người, anh tách ra làm riêng. Lúc đó, anh đã quyết định theo con đường ICT nhưng phải đi ‘vòng” vì giá một chiếc máy tính tới 5.000 USD. Anh cùng em trai đang làm trong ngành nhựa sản xuất những mặt hàng nhựa, cao su. Thị trường ngành này do người Hoa chi phối nhưng hai anh em cũng có sản phẩm cạnh tranh “để đời” là ... dụng cụ cao su thông cầu. Năm 1993, khi Duy Thức đã có tiền để mua máy tính, cửa hàng tin học IES ra đời, chỉ làm những công việc lặt vặt như bán đĩa mềm, đánh máy chữ và cả photocopy. Năm 1995, nó được nâng cấp lên thành công ty trách nhiệm hữu hạn. Hai năm sau thì đứng trên bờ vực phá sản vì dư nợ tới 5 tỉ đồng trong khi vốn chỉ có 500 triệu. Thời gian này, khi các công ty khác đổ xô vào việc mua bán máy, nhất là cho các dự án của Nhà nước thì công ty anh lại đầu tư vào mạng viễn thông vì cho rằng đó là xu thế, muốn đi tiên phong. Đầu tư lớn nhưng không chuẩn bị tốt nhân sự, chiến lược, rốt cuộc không hiệu quả. Phá sản hay không phá sản, với một người trẻ mới 29 tuổi như anh là sự lựa chọn sinh tử. Phá sản thì chỉ mất vốn, không phải trả nợ nhưng mất uy tín, niềm tin vào bản thân. Không phá sản thì chưa biết sẽ phải gồng mình ra sao với những khoản nợ. Mọi người trong công ty lần lượt ra đi, số ít ở lại đã chọn đường đi khó cho mình: cùng nhau trả nợ. Cuối năm 1997 đầu 1998, khi còn chưa hoàn toàn gượng dậy, anh tiếp tục đầu tư vào mạng viễn thông, bỏ ra 200 ngàn USD để đào tạo nguồn nhân lực. Lần này thì anh thành công. Dịch vụ One Connection mà một trong những ứng dụng của nó là gọi điện thoại qua nền Internet làm ra từ chính công nghệ của EIS, và công ty đã đưa vào khai thác sớm nhất (từ đầu năm 2003, ở ... Singapore).

Chuyện One Connection được làm ra từ chính công nghệ của EIS được kể lại như sau: Năm 2000-2001, khi các công ty “dot com” trên thế giới rơi vào khủng hoảng, EIS xác định đây là cơ hội tốt để theo kịp công nghệ thế giới. EIS quyết định bỏ ra 1 triệu USD mua lại một công ty đang phá sản của Mỹ, nơi đang nghiên cứu công nghệ này và đã hoàn thành xong một số nền tảng cơ bản để phát triển lên. Một năm sau, công nghệ này hoàn thiện, mang thương hiệu EIS.

Với những người có mặt trong hội trường hôm đó, chuyện của Duy Thức không chỉ là chuyện lập nghiệp, nó còn là chuyện... những bài học trong cuộc sống, rằng phải luôn tin vào bản thân, có mục tiêu để phấn đấu. Trả lời câu hỏi “Tình hình CNTT Việt Nam trong 10 năm tới?”, anh dẫn lại lịch sử. Khoảng 150 năm trước, châu Á đứng trước thời điểm quan trọng để chuyển mình từ nền văn minh nông nghiệp sang công nghiệp. Trong khi vua Thiệu Trị của Việt Nam thực hiện chính sách bế quan tỏa cảng, vua Minh Trị của Nhật Bản quyết định mở rộng giao thương. Hậu quả: Việt Nam trở thành nước nô lệ. Nhật Bản trở thành cường quốc Đông Á. Hiện là thời điểm để Việt Nam chuyển từ văn minh công nghiệp sang tri thức, việc có nắm bắt được cơ hội hay không tùy thuộc vào mỗi người dân, nhất là lớp trẻ. Những người trẻ ngồi bên dưới như quên mình đang dự một hội thảo do doanh nghiệp tổ chức, ít nhiều mang màu sắc thương mại, quảng cáo. Họ đang thấy như được tiếp thêm niềm tin, khát vọng, sức mạnh sẽ làm một cái gì đó từ một con người thật, đang đứng trước mặt mình, sẵn sàng giải đáp mọi thắc mắc này. Họ không chỉ ra về với ý nghĩ khâm phục một doanh nhân thành đạt mà còn nảy mầm những kế hoạch khẳng định mình trong tương lai.

Tôi không biết chương trình “Cùng khẳng định trí tuệ Việt” của Công ty EIS có thành công hay không. Nó tùy thuộc vào sự thỏa thuận giữa chủ các ý tưởng sáng tạo với công ty. Nhưng đúng là những ai có ý tưởng mà đã qua chưa có điều kiện thực hiện, thì cánh cửa biến nó thành hiện thực đang hé mở ra trước họ. Từ câu chuyện của người lãnh đạo công ty chưa tới 40 tuổi này, tôi tin nếu có niềm tin vào bản thân, mục tiêu cho cuộc sống, dù phải đi đường vòng cũng có thể tới đích.

Nguyên Lê