Tôi và chúng ta
GIẤC MƠ BUÔN NẤM TRÊN MẠNG
NGUYỄN QUỐC KHƯƠNG

Từ một phụ nữ chỉ biết trồng rau, nuôi heo, chị Hương đã trở thành "chuyên gia nấm". Chị đang nỗ lực để cuối năm nay thành lập một Website riêng để tìm cơ hội mở rộng kinh doanh các mặt hàng nấm mà hợp tác xã nơi chị làm chủ nhiệm sản xuất được.

Chị Đào Thị Xuân Hương trong phòng cấy meo của HTX Nấm Phú Hương

Bén duyên với nấm

Tốt nghiệp THPT, năm 1987, chị Đào Thị Xuân Hương rời quê Vĩnh Ngọc, ngoại thành Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa để theo chồng về Đông Tác, thị trấn Phú Lâm, huyện Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên. Chị cũng tưởng mình đã an phận với công việc thường nhật như bao phụ nư khác ở vùng nông thôn này, hàng ngày là chăm sóc vườn rau, nuôi heo và vun vén tổ ấm nho nhỏ của mình. "Vậy nhưng tôi đã thay đổi nhận thức sau một chuyến về thăm quê" - chị kể - "Đó là năm 1991, đứa em trai thấy tôi vất vả mới tiết lộ rằng phong trào làm nấm rơm đang nở rộ ở quê cũ, người dân thu nhập rất khá. Vậy là tôi đến xem, thấy kỹ thuật cũng... không gì phức tạp, nên quay về nhà thử làm". Chị Hương được ghi nhận là người đầu tiên ở Phú Yên trồng nấm rơm để kinh doanh. Không qua trường lớp,  chỉ bằng kinh nghiệm tự học hỏi được, chị Hương cũng đã "truyền" lại cách trồng nấm cho khá nhiều người trong vùng với hy vọng họ cũng có công ăn chuyện làm ổn định như mình. Khoảng năm 1997 thì phong trào trồng nấm rơm đã rộ khắp vùng. Thế là nhiều người dân tìm đến chị, đề nghị chị làm đầu mối thu mua sản phẩm. Thị trường của chị Hương lúc bấy giờ bắt đầu mở rộng, không còn quanh quẩn trong huyện, trong tỉnh mà "đi xa" đến nhiều vùng của Khánh Hòa. Đến năm 2001 thì chị đứng ra thành lập Hợp tác xã (HTX) nuôi trồng và kinh doanh nấm Phú Hương, số lượng xã viên của HTX hiện đã lên đến con số hàng trăm hộ, không chỉ ở huyện Tuy Hòa mà còn vươn đến những huyện khác như Phú Hòa, Tuy An... Ông Huỳnh Duy Hiếu, Chủ tịch Liên minh các HTX Phú Yên, nhận xét: "Phú Hương đang là HTX nấm mạnh nhất Phú Yên với khả năng phát triển meo giống chủ lực là nấm rơm. Nhờ họ, nhiều nông dân nghèo đã cải thiện đáng kể kinh tế hộ gia đình".

Sản xuất thành công nấm linh chi

"Đi buôn nấm ở xa, tôi thấy không thể giàu được nếu chỉ làm nấm rơm, nhất là khi nơi nào cũng có thể làm được loại nấm này. Phải tìm thêm mặt hàng mới, độc đáo để bà con làm đa dạng sản phẩm, có thể đáp ứng mọi nhu cầu của khách hàng, tôi nghĩ vậy" - chị Hương thổ lộ. Nghĩ là làm, Hương khăn gói, bỏ tiền túi để vào Đồng Nai học cách nuôi trồng hai loại nấm bào ngư (nấm sò) và mộc nhĩ (nấm mèo). Chị còn đi xa hơn, bỏ mấy chục triệu ra "nằm" ở Công ty Nấm Thiên Tân (Hà Nội) để học hỏi và xin được chuyển giao công nghệ làm nấm dược liệu linh chi, loại nấm từng lên "cơn sốt" trong thời gian vừa qua vì khả năng điều trị được nhiều loại bệnh. Hương cho biết: "Đi học, tôi mới hay nấm linh chi chỉ có thể sản xuất được ở nhiệt độ từ 18-25 độ C, nghĩa là chỉ phù hợp với khí hậu của miên Bắc hoặc vùng cao nguyên mà thôi, còn Phú Yên quanh năm nắng nóng thì coi như không thể. Nhưng lỡ đến nơi, lỡ tốn tiền rồi mà không học thì cũng uổng, nên theo luôn". Và vì cũng đã lỡ học rồi, ngay khi về Phú Yên, chị bắt tay thử sản xuất ngay nấm linh chi. Lý thuyết nói là thế, nhưng biết đâu... Hồi hộp 60 ngày trời, cuối cùng thì trên những bao mùn cưa đã nhú lên chồi nấm, chừng 40 ngày sau thì HTX Phú Hương công bố sản xuất thành công và thu hoạch lứa nấm linh chi đầu tiên trong sự ngạc nhiên của rất nhiều người. Ngạc nhiên bởi thời điểm đó, cuối năm 2002, chưa có nơi nào ở các tỉnh Trung bộ trồng được loại nấm quý này cả. Ngạc nhiên hơn nữa là người sản xuất thành công đầu tiên lại là một phụ nữ mà trình độ mới hết bậc THPT. Chị Hương thổ lộ: "Tôi có một số thay đổi so với công thức của "sách vở", điều chỉnh được ánh sáng, tìm loại mùn cưa phù hợp và tất nhiên là cả bí quyết cấy meo".

Không "giấu nghề", bà chủ trẻ 36 tuổi này đã được mời đến HTX Nông nghiệp Phú Lương 1 (huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên - Huế), HTX Nông nghiệp Nhơn Hậu (tỉnh Bình Định) để chỉ cho người dân nơi đây làm nấm linh chi. Chị bộc bạch: "Ban đầu chẳng ai tin mình, nhất là khi thấy tôi còn tre trẻ và là phụ nữ (!?). Nhưng chỉ khi tôi chỉ họ cách làm, và họ làm thành công, thì họ mới tin. Hiện nay cũng đã có một vài HTX ở tỉnh ngoài đang liên hệ với Phú Hương để sắp tới vào Phú Yên xin chuyển giao công nghệ làm nấm linh chi". Riêng với người dân Phú Yên, chị Hương cũng đang có kế hoạch sẽ giúp bà con tiếp cận với cách sản xuất loại nấm này ngay trong năm 2004.

Nấm linh chi do Phú Hương sản xuất

Nấm Phú Hương sẽ đi xa trên... Internet

Kể từ khi thành lập HTX, chị Hương đã "tậu" ngay một máy tính cấu hình mạnh để nối mạng Internet. Ở vùng nông thôn Phú Yên, một hộ dân có thuê bao Internet riêng là điều gì đó còn lạ lẫm lắm. Hàng ngày, chị chủ nhiệm lên mạng, lang thang tìm đến những địa chỉ hướng dẫn cách cấy meo, ương giống, nuôi trồng nấm... Chị cũng dùng e-mail để trao đổi thông tin với những đồng nghiệp làm nấm, đôi khi cả với khách hàng. Hiện nay, HTX Phú Hương đã lên mạng, người ta có thể tìm thấy thông tin, hình ảnh của HTX nếu vào Website www.coop.phuyen.gov.vn. "Nhưng đấy chỉ là "lý lịch trích ngang" thôi, giấc mơ của tôi từ lâu nay là phải lập một Website riêng cho HTX. Tôi nghe bưởi năm roi, hoa tươi Đà Lạt, bò Củ Chi... đã kinh doanh trên mạng, tại sao nấm Phú Hương lại không?" Chủ nhiệm Hương cho hay, hiện HTX của chị đã lên kế hoạch để chuân bị thiết lập một địa chỉ Web riêng của HTX vào khoảng cuối năm nay. "Đó sẽ là một Website để Phú Hương giới thiệu về thương hiệu . Ngoài sản xuất nấm linh chi dạng thô, HTX Phú Hương cũng đang sản xuất thử nghiệm rượu linh chi và trà túi lọc linh chi để có thể tung ra thị trường trong nước trong  khoảng vài tháng tới. Chúng tôi rất cần mở rộng thị trường, hướng tới xuất khẩu nấm. Lập Website là cách mà tôi nghĩ sẽ tạo được nhiều cơ hội để phát triển theo định hướng này".