Cha đẻ của "chim cánh cụt"

Hoàng Thảo

Có lẽ vì làm việc tại nhà nên lối làm việc của anh chàng này chẳng giống ai cả, thay vì nghe lại thì anh ta xóa sạch các tin nhắn trong hộp thoại cho gọn. Trong đời riêng, anh ta không thể nhớ cha mẹ mình chia tay nhau vào lúc nào, đôi khi có việc phải đi, anh ta súyt quên đứa con nhỏ còn ở trong nhà... Thế nhưng suốt 12 năm qua, anh chàng này vẫn là thủ lĩnh của một nhóm lập trình viên thuộc loại bất kham nổi tiếng thế giới. Cũng có thể bạn đã từng nghe tên anh chàng người Phần Lan 33 tuổi này: Linus Torvalds - cha đẻ của hệ điều hành Linux...

Hình như mối tình đầu của Torvalds là một... cái máy tính hiệu Sinclair QL do Anh quốc sản xuất - một trong những máy PC 32 bit đầu tiên của thế giới! Torvalds mua cái máy tính đó khi đang là sinh viên khoa máy tính ở Đại học Helsinki. Cái máy tính Sinclair  QL là một gợi ý để anh sinh viên này nghĩ tới chuyện viết cho PC của mình một hệ điều hành ổn định và mạnh như hệ Unix mà anh ta đang sử dụng. Nhờ Phần Lan có chính sách đại học miễn phí, không buộc học xong chương trình đại học trong vòng bốn năm nên Torvalds quyết định nghỉ xả hơi, dành trọn thời gian sáng tạo hệ điều hành riêng của mình và đó là điểm khởi đầu của hệ điều hành Linux lừng danh...

Torvalds dành rọn mùa xuân rồi mùa hè của năm 1991 cho phần nhân (kernel) của hệ điều hành này. Gần như anh ta tự cô lập mình, thậm chí chẳng thèm buồn mở những tấm màn cửa trong phòng riêng. Theo tự thuật của Torvalds, anh ta chỉ "bò" ra khỏi cái "ổ" của mình vào những tối thứ Tư hàng tuần để tới một quán bar gần nhà, vừa uống bia, vừa tán chuyện lập trình với các thành viên CLB máy tính của đại học... Ngày 17-9-1991, Torvalds gửi một email thông báo với mọi người rằng mình đã đưa lên mạng của đại học Helsinki phiên bản một hệ điều hành mới có tên là Linux do anh ta tự viết và mời mọi người tải về dùng mà khỏi cần bận tâm về phí. Thậm chí bất kỳ ai cũng có quyền cải tiến phiên bản này với điều kiện phải chia sẻ cho mọi người và không được đòi tiền.

Torvalds làm thế không hẳn là vì tinh thần "Hiệp sĩ Công nghệ thông tin" như e-CHÍP khởi xướng sau này. Theo Torvalds: "Tôi tặng Linux là vì... ích kỷ. Không muốn phải nhức đầu về những phần khác của hệ điều hành này nữa. Tôi cần được giúp đỡ". Torvalds không thể nghĩ đến chuyện thu tiền một sản phẩm mà anh xem là còn dang dở, cần có thêm sự góp sức của những người khác.

Vài tháng sau khi giới thiệu Linux, Torvalds nhận được một email hỏi thăm rằng Torvalds có thể thêm tính năng nén (compression) để Linux chạy được trên những máy tính có bộ nhớ nhỏ không. Tuy không cần tính năng này vì máy tính của mình có dung lượng RAM khổng lồ nhưng Torvalds vẫn bỏ trọn ngày Giáng sinh năm ấy để "bóp” hệ điều hành Linux lại rồi đưa lên mạng. Phiên bản mới được hàng trăm người tải về dùng thử ngay lập tức và Torvalds liên tục nhận được vô số e-mail từ nhiều người không quen đề nghị sửa lỗi hay bổ sung thêm tính năng mới để giá trị sử dụng của Linux càng ngày càng cao hơn. Thành công này khiến Torvalds thay đổi ý định cho không. Từ đó, mọi người có quyền bán các sản phẩm dựa trên Linux miễn là tiếp tục chia sẻ mã nguồn của bất kỳ tính năng mới nào đã được sáng tạo thêm. Điều đó dẫn đến sự ra đời của những công ty như Red Hat (1993) và tạo thêm động lực kinh doanh trong cộng đồng những nhà lập trình đã góp công hoàn thiện Linux.

Sự nổi tiếng đã tạo thêm những đòi hỏi bất ngờ. Cuộc sống riêng của Torvalds trở thành mối quan tâm và là đề tài cho cộng đồng "chim cánh cụt" bàn tán. Torvalds bị... “sét đánh” khi dạy môn máy tính đại cương ở đại học Helsinski, bài tập đầu tiên mà sinh viên được giao là mỗi người phải gửi cho anh một email. Trong số email đó có email của nữ sinh viên Tove - 6 lần vô địch karate Phần Lan. Tove mời thầy đi chơi... Lúc hai người sắp có con, cộng đồng Linux lo Torvalds khó có thể “cân phân” giữa Linux và gia đình (?!). Những chú chim cánh cụt phản ứng dữ dội hơn khi Torvalds tuyên bố nhận làm việc cho Transmeta - một hãng sản xuất chip ở Santa Clara, bang California (Mỹ). Các tín đồ Linux e Torvalds sẽ không còn trung thành với cội rễ mã nguồn mở khi làm việc trong môi trường thương mại. Chưa kể Transmeta có phần vốn góp của Paull Allen – người đồng sáng lập ra Microsoft. Với Torvalds, lý do dẫn tới quyết định này hết sức giản đơn. Anh không chịu được những mùa đông u ám, lạnh giá của Phần Lan, làm việc cho Transmeta là cơ hội để được sống ở Thung lũng Silicon ngập tràn nắng ấm. Đó còn là cái nôi, là chốn “bồng lai” của những người làm các công việc liên quan đến việc phát triển máy tính. Về với Transmeta, Torvalds sẽ ngồi viết phần mềm hỗ trợ các hệ điều hành "hiểu" được những loại chip của hãng này, nhờ vậy Torvalds vẫn có thời gian dành cho Linux. Đổi lại, Transmeta vừa có được một kỹ sư tài năng vừa thu hút được sự chú ý của giới truyền thông – một cách quảng cáo cực kỳ hiệu quả.

Có khá nhiều người gửi email xin Torvalds giúp tiền, người ta tưởng nổi tiếng như Torvalds hẳn là phải rất giàu có. Còn Torvalds sống khá chật vật những năm đầu tiên ở Thung lũng Silicon. Cả gia đình trông vào lương của Torvalds. Họ ở trong một căn nhà cho hai hộ cùng thuê để dành dụm tiền cho việc học của con. Mãi đến 1999, tiền đồ của Torvalds mới bắt đầu sáng sủa khi Red Hat và VA Linux - hai công ty hàng đầu về các sản phẩm Linux dành cho doanh nghiệp lớn tặng Torvalds những cổ phần không giới hạn như cách các doanh nhân làm giàu nhờ trí tuệ của Torvalds cám ơn anh. Khi Red Hat chính thức tham gia thị trường chứng khoán, cổ phần của Torvalds trị giá... 1 triệu USD. Còn lúc mà cổ phiếu của VA Linux (nay là VA Software) lên sàn giao dịch, cổ phần của Torvalds lên tới 20 triệu USD. Những con số có... cánh dù rằng giá trị thực sẽ khiêm tốn hơn khi Torvalds có thể bán hết số cổ phiếu của mình.

Hiện nay, Torvalds đang làm việc ở Open Sourse Development Lab (OSDL) – một tổ chức mà quy mô càng ngày càng lớn theo đà phát triển của Linux. Được một số tập đoàn công nghệ - trong đó có cả Intel và Hewlett Packard - đồng sáng lập năm 2000, mục tiêu của OSDL là thúc đẩy các ứng dụng của Linux bằng cách tài trợ cho những phòng thí nghiệm để giới lập trình có thể kiểm tra các tính năng phần mềm thiết kế đặc biệt cho nhiều công ty lớn. OSDL đang có hàng chục người làm việc ở các phòng thí nghiệm đặt tại Beaverton, Oregon (Mỹ), Yokohama (Nhật) với sự tài trợ của 23 công ty, trong đó có một số công ty góp cả triệu USD/năm.

Hình như giấc mơ của Torvalds đã thành sự thật khi anh được làm một nhà nghiên cứu toàn thời gian, có thu nhập cao. Anh có thể làm việc trong căn nhà rộng rãi, khang trang của mình - một nơi trưng đầy những chú chim cánh cụt biểu tượng của Linux, được làm bằng đủ loại chất liệu, theo đủ mọi kích cỡ...