Vì tim nằm bên trái
Vẫn cần một bến sông...
Hồng Nhung

Tôi sinh ra và lớn lên tại một thành phố nhỏ ở miền Trung,  nhà tôi nằm ngay ngã ba nơi sông đổ ra biển. Tuổi thơ của tôi gắn với những chiều trốn mẹ theo bạn bè tắm biển, trèo dừa, những ngày nghỉ theo chú ngược sông lên miền thượng mua củi.

Tôi có một người cô, sống ở một huyện ngoại thành, cách nhà tôi khoảng 20km. Cô tôi là giáo viên dạy văn. Vì tôi nghịch ngợm mà mẹ thì tối mắt, tối mũi với quầy tạp hóa của mình nên mỗi mùa hè, mẹ lại đem tôi về gửi cho cô, bà sợ tôi ra biển. Mẹ sợ biển vì biển luôn tạo cho bà sự bất an.

Tôi cứ thế mà lớn một cách “hoang dã”, gầy gò và đen nhẻm. Tôi chẳng có áo váy rực rỡ hay món đồ chơi nào đắt tiền. Tôi chỉ có những trưa hè mắc võng ngoài vườn nghe chim hót, nghe cô tôi kể chuyện, những đêm trăng cùng bọn trẻ hàng xóm ra sông chơi, tắm mưa, bắt ốc, những ngày theo chú đi rẫy. Sự nhọc nhằn của mẹ và thiên nhiên đã nuôi tôi lớn và tôi chọn nghề văn như cô tôi...

Sáng nay, tôi dự một tiết học mẫu về môn Văn học tại một ngôi trường nổi tiếng ở TPHCM. Giáo viên giảng bài thơ “Đây thôn Vĩ Dạ” của Hàn Mặc Tử. Một tiết học thật hấp dẫn bởi nó khai thác các ứng dụng CNTT nhằm giúp lũ học trò “cảm” cái hồn của bài thơ. Giáo án của giáo viên được soạn và lưu trên laptop. Phòng học mát rượi dù ngoài kia nắng tháng ba như đổ lửa trên nền sân bê tông. Lũ học trò được nghe ca sĩ Bảo Yến hát bài thơ được phổ nhạc, được nghe một nghệ sĩ ngâm bài thơ, được xem vườn cau, sông Hương trên màn hình lớn và được thấy “khuôn mặt chữ điền” của một cô gái Huế thấp thoáng sau cành lá trúc. Thôn Vĩ Dạ hiện ra thật rõ trong âm thanh trầm bổng với hệ thống loa stereo. Giáo viên say sưa phân tích từng chữ trong bài thơ... Tuy tất cả đều rõ ràng như 1+1=2. Thế nhưng sự rõ ràng ấy không giúp tôi tìm lại được cảm giác lãng đãng của quãng thời gian cách nay hơn 10 năm, tai tôi vẫn nghe mọi thứ, nhưng hồn tôi lại thả trôi theo con sông cũ. Tôi ngỡ ngàng thấy mình không rung động trước vẻ đẹp thiên nhiên, tứ thơ của bài thơ đang được bình giảng. Tôi vô cảm. Tôi đã đến Huế, đã ngây ngất khi ngắm sông Hương vào đêm trăng tròn, những vườn cau xanh mướt trong nắng sớm. Thế nhưng khi mọi thứ được tái hiện rõ ràng đến mức khó có thể chi tiết hơn tôi lại dửng dưng.

Tôi không biết trong gần 30 em học sinh ngồi quanh tôi có em nào được cảm nhận được vẻ đẹp của thiên nhiên với nắng hàng cau, vườn mướt xanh như ngọc và dòng sông đầy trăng bằng cả ngũ quan của mình hay chưa? Tôi cũng không biết với sự trợ giúp của những thiết bị hiện đại ấy, các em cảm thụ bài thơ thế nào, có em nào vô cảm như tôi? Đành rằng, cuộc sống mỗi ngày một khá hơn, đành rằng không ai phủ nhận giá trị của những tiến bộ khoa học kỹ thuật, song nếu thay cho giọng ngâm mượt mà trong máy là giọng run run, kém điêu luyện hơn của cô giáo, nếu đổi những tấm ảnh về vườn cau, dòng sông bằng một chuyến đi dã ngoại thì thiên nhiên trong bài thơ sẽ gần gụi với các em hơn chăng?

Dĩ nhiên “công nghệ” không có lỗi gì. Và  có thể nhiều học sinh quanh tôi vẫn cảm nhận được vẻ đẹp của câu thơ qua sự hỗ trợ của công nghệ. Song chắc là sẽ rất thiệt thòi cho bất kỳ ai khi trong lòng ngân lên câu thơ: “Thuyền ai đậu bến sông trăng đó...”  mà không có bến sông cụ thể nào để nhớ về...