Không cho “mở” mã nguồn mở

TRẦN

Cuộc chiến do Công ty SCO (Mỹ) khơi mào - thông qua việc đòi xác định chủ sở hữu của những phần then chốt trong hệ điều hành Linux, chống cả cộng đồng nguồn mở - đã bước vào giai đoạn mới.

Các diễn đàn Linux trên mạng đang kháo nhau: Cuộc chiến này có mùi "bill"? (Bill trong trong tiếng Anh vừa có nghĩa là tờ giấy bạc, vừa ám chỉ Bill Gates). Phải chăng Microsoft đứng đằng sau SCO để hà hơi... đồng cho SCO phát động chiến tranh?

Hai năm trước, SCO cho rằng hơn 800.000 dòng lệnh trong nhân (kernel) của hệ điều hành nguồn mở Linux thuộc quyền sở hữu trí tuệ của mình. Kể từ năm 2003, SCO bắt đầu đòi những công ty đang sử dụng hệ điều hành này trả tiền bản quyền và kiện đòi tập đoàn IBM - một trong những đồng minh có thế lực nhất của cộng đồng Linux - bồi thường 5 tỷ USD.

Ngày 3-2, Công ty Mỹ EV1 Server mua giấy phép từ SCO để sử dụng Linux. Đến 5-2, SCO tuyên bố các hãng phần mềm lớn của Mỹ là Computer Associates, Questar và Leggett & Platt đã trả tiền cho SCO để sử dụng những bộ mã mà SCO cho rằng đã được tích hợp bất hợp pháp vào hệ điều hành Linux. Sau đó, SCO hăm kiện hãng xe hơi Daimler Chrysler, hãng sản xuất phụ tùng ô-tô AutoZone và ngân hàng Bank of America về chuyện “xài chùa” mã nguồn mở.

Đấu lý

Cơ quan pháp lý Mỹ đã ra lệnh cho cả SCO lẫn IBM phải cung cấp thêm thông tin về phần mã nguồn đang tranh chấp. Theo đó, IBM phải cho biết tất cả những đóng góp của họ cho sự phát triển hệ điều hành Linux, còn SCO phải cho biết chi tiết hơn về chuyện IBM đã "xâm hại bản quyền".

Tuy SCO lấy chuyện bốn công ty trả tiền bản quyền sử dụng Linux cho SCO để làm cơ sở đẩy mạnh việc kiện đòi tiền, nhưng Công ty Computer Associates lại khẳng định khoản tiền họ đã thanh toán cho SCO là nhằm để dàn xếp với một công ty khác, chứ hoàn toàn không phải vì SCO đòi tiền bản quyền Linux. Computer Associates không tán thành những phương thức mà SCO đang tiến hành. Tương tự, Công ty EV1 Servers tuyên bố: "Rất nhiều khách hàng của chúng tôi sử dụng Linux để làm Web server. Chúng tôi trả tiền để SCO đừng làm phiền khách hàng của chúng tôi, chứ không nhằm bảo chứng cho những điều mà SCO vơ vào".

Theo các chuyên gia tài chính thì vụ kiện này đang làm cho SCO thua lỗ nghiêm trọng. Sau 3 tháng kiện cáo, cuối tháng giêng vừa qua, SCO lỗ 2,25 triệu USD, trong khi cùng kỳ này năm ngoái, SCO chỉ thua lỗ chỉ hơn 700.000 USD. Nguyên nhân thua lỗ lớn do chi phí pháp lý quá cao và tới nay, SCO mới chỉ nhận được  20.000 USD tiền... bản quyền.

Cuộc chiến Linux-Microsoft trên ngực áo một lập trình viên nguồn mở.

Đòi sở hữu thứ không phải của mình?

Rất nhiều người trong cộng đồng mã nguồn mở hoài nghi về tư cách sở hữu hệ điều hành Linux của SCO. Các chuyên gia đã đề nghị loại khỏi nhân Linux những phần mà SCO cho là đã tích hợp bất hợp pháp, nhưng tới nay SCO vẫn từ chối công bố phần nào trong Linux thuộc bản quyền của mình. Điều đó càng khiến sự ngờ vực này lớn hơn.

Các Website chuyên về lịch sử phát triển của Unix cùng các hệ điều hành khác đang có cuộc thảo luận về tư cách sở hữu của SCO. Eric Raymond của OpenSource.org đã dò tìm từng dòng lệnh ở một vài thành phần của nhân hệ điều hành Linux mà SCO tự nhận là chủ sở hữu để xem các mã lệnh này xuất phát từ đâu và được sử dụng rộng rãi thế nào.

Chẳng có gì cụ thể cho thấy rằng SCO đủ tư cách đòi bảo hộ bản quyền. Trong quá trình truy tìm, hôm 3-2, Eric Raymond còn phát hiện Microsoft có thể có liên can đến vụ kiện tụng ầm ĩ vừa kể vì Microsoft đã từng rót tiền cho SCO. Ai đó đã bí mật chuyển cho Eric Raymond một e-mail nội bộ của SCO (có thể xem e-mail này tại http://www.opensource.org/halloween/halloween10.html). Theo đó, Microsoft cam kết đầu tư 86 triệu USD cho SCO thông qua một công ty trung gian là Baystar và SCO đã nhận 50 triệu USD từ trung gian này vào tháng 10 năm ngoái.

Tất nhiên là SCO bác bỏ tất cả những cáo buộc liên quan đến Microsoft trong vụ kiện đòi tiền bản quyền. Microsoft cũng phủ nhận việc có “liên hệ tài chánh” với SCO, trừ chuyện năm vừa qua có mua bản quyền sử dụng phiên bản hệ điều hành Unix của SCO để phục vụ khách hàng của mình. Theo tờ Seatlle Post Intelligent, hợp đồng  mà Microsoft ký với SCO trong năm 2003 để “mua bản quyền” trị giá hơn 16,6 triệu USD, chiếm hơn 21% tổng doanh số của SCO.

Nếu đúng là Microsoft đứng đằng sau SCO thì cuộc chiến đã mang “màu” khác. Đó không còn là cuộc “đơn đấu” giữa SCO với cả cộng đồng nguồn mở nữa. Nó sẽ là cuộc chiến giữa Microsoft và Linux, hai "hệ tư tưởng" trong thế giới phần mềm.