Tin học “ba không” và những bộ máy tính “trùm mền”

Phạm Thị Lệ Thu

Đưa tin học và Internet vào nhà trường đã trở thành một trong những mục tiêu lớn của ngành Giáo dục - Đào tạo (GDĐT).
Hồi cuối năm 2003, tin các trường sẽ được cấp modem để kết nối với Internet và miễn phí truy cập 40 giờ/tháng khiến giáo viên và học sinh các trường THCS tại thành phố P., tỉnh G. hết sức phấn khởi... Và rồi, e-CHÍP vừa nhận được bài viết của một cộng tác viên tại thành phố đó phản ánh về kết quả triển khai thực hiện mục tiêu đưa tin học và Internet vào nhà trường ở địa phương mình. Xin giới thiệu để các bạn cùng tham khảo. Chúng tôi mong tiếp tục nhận được thông tin phản hồi từ các bạn về vấn đề này ở địa phương của mình nhằm hỗ trợ ngành GDĐT rút ra được những kinh nghiệm thiết thực.

Vạn sự khởi đầu nan...

Chương trình làm nức lòng cả giáo viên và học sinh bậc trung học cơ sở (THCS) ở thành phố P., tỉnh G. vì khởi đầu khá ấn tượng. Sở GDĐT tỉnh chọn 2 trong số 18 trường THCS thuộc thành phố này tham gia một dự án nghe nói có tên là: “Dự án Phát triển giáo dục THCS” do Bộ GDĐT phối hợp với ADB (Ngân hàng Phát triển châu Á) triển khai. Bên cạnh việc cấp ngay cho mỗi trường được chọn này 9 bộ máy tính thương hiệu Việt Nam, Sở GDĐT còn tổ chức khảo sát các trường còn lại để xác định số lượng, tình trạng máy tính và khả năng kết nối Internet. 16 trường được khảo sát có gần đủ 16 đời máy khác nhau từ 486SX đến MMX233, từ AMD - K6 đến AMD Athlon, rồi PIII 550MHz cho đến Celeron 1,1GHz...

Riêng tại trường P. và trường N. – hai nơi được cấp máy tính – diễn biến việc triển khai mục tiêu đưa tin học và Internet vào trường khá là khó tường thuật... Chín bộ máy tính đã cấp cho mỗi trường được cài hai hệ điều hành khác nhau. Trong đó, một máy P4 (ở đây tạm gọi là máy chủ) thì được cài HĐH Windows XP Home. Tuy đây là máy tính mang thương hiệu của một công ty có tiếng trên thị trường Việt Nam, nhưng không hiểu sao khi chạy một số ứng dụng lại chậm hơn hẳn so với các máy “no name” có cùng cấu hình. Máy chủ có kèm 2 speaker kiểu “nhỏ xíu anh thương” và một modem gắn trong. Tám máy còn lại (ở đây tạm gọi là máy con) thì cài HĐH Linux tiếng Việt (thật ra gọi HĐH này là Linux tiếng Việt có phần thái quá, muốn chính xác phải gọi nó là HĐH... “hai thì”, vì nó “nửa Tây, nửa ta”, giao diện có chỗ quảng bá “thì” tiếng Việt, có chỗ dành cho “thì” tiếng Anh). Cả tám máy con đều có chung đặc điểm là nếu đang dùng mà điện cúp đột ngột thì sẽ... treo. Kể cả khi điện đã được cấp trở lại, bất kể người dùng restart hay không. Sự cố này từng khiến cán bộ trường N. phải cầu chuyên viên tin học của Sở GDĐT về cứu. Nghe đồn chuyên viên này đã từng được cử đi TPHCM dự một lớp tập huấn do công ty viết và cung cấp HĐH Linux tiếng Việt tổ chức. Nhưng sau một buổi chiều tích cực làm việc và đã tận dụng toàn bộ tri thức tích lũy được về Linux mà không đạt hiệu quả, chuyên viên đành tư vấn cho trường N. rằng thì là: “Nên xóa hết rồi cài lại HĐH Windows cho tiện”. Ước vọng về một “HĐH của người Việt dành cho máy tính Việt” xem ra còn xa vời lắm thay!

Vạn nan bắt đầu... nản

Đưa tin học và Internet vào nhà trường là một ý tưởng tuyệt vời. Thế nhưng khi triển khai, hình như Bộ GDĐT nắm chưa sát thực tế ở cơ sở nên thiện ý của Bộ đẩy các trường vào tình thế hết sức khó xử.

Trường P. và trường N. vốn là 2 trường lớn ở thành phố P. Mỗi trường có tới cả ngàn học sinh. Mỗi buổi có hơn 500 em đến trường tham gia học tập. Vài người đã thử tính số phút của một buổi học rồi đem chúng chia cho số học sinh và số máy tính được cấp thì nghe đâu mỗi ngày một học sinh có tới... vài chục giây để làm quen với máy tính.

Nghe đồn vì Bộ GDĐT đã yêu cầu chỉ được dùng số máy Bộ cấp để phục vụ việc học tập của học sinh, đồng thời cả Ban Giám hiệu lẫn giáo viên còn đang phân vân chưa biết sẽ dạy tin học theo chương trình nào, nên sau khi làm xong thủ tục tiếp nhận thì trường đem cả thùng lẫn máy vào kho cất giữ.
Có giáo viên yêu văn học mượn hai câu thơ của Chế Lan Viên để ví von cảnh ngộ này: “Một câu hỏi lớn không lời đáp, cho đến bấy giờ mặt vẫn chau”. Sau nhiều lần bàn tới luận lui, hình như đến nay, chương trình tin học trong trường THCS vẫn đang là “khu vực tự do”, chưa có ai hướng dẫn thực hiện cho thống nhất.

Mỗi trường dạy một kiểu, mỗi nơi dạy một cách... Có trường thì cho học sinh học các lệnh về DOS – đang thuộc loại quý hiếm bởi khó tìm được máy còn chạy DOS. Có trường thì dạy vài tiết về MS Word, vài tiết về Excel rồi ngưng vì thầy... hết sách. Cũng có trường dạy cho học sinh về Pascal để đến khi vào bậc THPT chúng có điều kiện ôn lại từ... đầu. Nhìn chung, hình như thầy biết gì thì dạy đó. May mà đa số các giáo viên được phân công dạy tin học không biết môn “chat”, chứ không thì dám học sinh cũng sẽ được dạy luôn.

Do chưa có chương trình chính thức, theo chỉ đạo của Bộ, tin học là môn tùy chọn (nghĩa là thích thì học, không thích thì thôi, không tính điểm, không đánh giá xếp loại), “túm” lại cho gọn là... “ba không” (không chương trình, không sách giáo khoa, không ảnh hưởng gì đến hòa bình thế giới) nên các trường chọn giải pháp “không dạy cho đỡ rắc rối”. Chỉ tội nghiệp các vị hiệu trưởng, được giao máy mà không nhận thì khó ăn khó nói (chẳng ai muốn bị xem là đi ngược lại trào lưu tiến bộ); còn nhận thì khổ vì lỡ chẳng may trộm đánh hơi mà viếng thì...