Chứng chỉ tin học – Ai mua tôi bán?
Ngọc Lý - Đinh Hằng - Lê Thanh thực hiện

Sau một thời gian tạm lắng, việc mua bán chứng chỉ tin học lại có dấu hiệu rộ lên tại Hà Nội...

So với cách nay vài năm, các trung tâm đào tạo về tin học đang gặp khó khăn về đầu vào. Cũng vì vậy, các cơ sở đào tạo quý học viên như “vàng”. Người học cứ nêu yêu cầu về lịch học, giáo viên sẽ bố trí ngày, giờ phù hợp. Tại Trung tâm Giáo dục Quốc tế UNSY (còn gọi là Trung tâm UNESCO Y 2000), thuộc Hiệp hội Unessco, dù ngồi chung một phòng nhưng học viên được kèm riêng chứ không học theo chương trình chung. Trung tâm có 10 máy, dạy cả ngày lẫn tối.

Các trung tâm đều có giáo trình tự soạn để đáp ứng nhu cầu của học viên (như:  Word, Excel, Access, Pascal...) chứ không theo yêu cầu của mức A, B, C. Kết thúc khóa học, muốn được cấp giấy chứng nhận và bảng tổng kết kết quả học tập, học viên phải làm hai  bài kiểm tra và dự trên 80% số buổi học của cả khóa. Giấy chứng nhận này không có giá trị như một chứng chỉ tin học. Khó sử dụng khi đi xin việc.

Một giáo viên của Trung tâm tin học IDEA - thuộc Viện Tin học IDEA do Hội Vô tuyến điện tử trực tiếp quản lý - cho biết: Nếu theo học tại Trung tâm IDEA, sau khi kết thúc khóa học, học viên chỉ cần nộp thêm ảnh và đóng một khoản lệ phí là 20.000 đồng thì sẽ được cấp chứng chỉ tin học. Nếu không theo học ở Trung tâm, để đảm bảo chất lượng cho chứng chỉ mình cấp, IDEA sẽ tổ chức sát hạch, có đạt yêu cầu mới được cấp chứng chỉ. Không đạt yêu cầu thì phải bổ túc kiến thức và tiếp tục thi lấy chứng chỉ. Cũng theo giáo viên này, chỉ có khoảng 30% đối tượng không theo học tại IDEA đạt yêu cầu nhận chứng chỉ.

Và khi cần chứng chỉ tin học

Còn nếu không muốn học mà cần chứng chỉ tin học, mời bạn đến phố Tạ Quang Bửu, Lê Thanh Nghị. Hà Nội hiện có nhiều trung tâm tin học thuộc đủ các Ngành, các Viện, các  Hội, trường đại học. Tuy có “cha, mẹ” đứng tên khai sinh nhưng thường thì ít có “đấng sinh thành” nào dòm ngó xem “con cái” mình ra sao.

Do hình thành kiểu phong trào, nên sau đó có khá nhiều trung tâm hoạt động không hiệu quả. Còn quản lý Nhà nước trong lĩnh vực này? Ông Nguyễn Thế Mỹ - Trưởng phòng Giáo dục thường xuyên, Sở GDĐT Hà Nội cho biết: "Chúng tôi vẫn chưa giám sát được chất lượng dạy và học tin học vì Phòng chỉ có bốn người và không có người giỏi về tin học".

Có lẽ vì thế nên chuyện không học vẫn có thể mua chứng chỉ trở thành chuyện bình thường. Đa số trung tâm đào tạo tin học kiêm cả "dịch vụ làm chứng chỉ". Giáo viên của Trung tâm tin học IDEA mà chúng tôi đã tiếp xúc không phủ nhận việc nhiều nơi tham gia mua bán chứng chỉ tin học. Tuy nhiên, theo anh, chuyện mua bán chứng chỉ tin học đang ''lẩn vào góc khuất''. Những đối tượng “cấp” chứng chỉ khống không còn dám làm ồ ạt, công khai.

Vài người rành rẽ chuyện mua bán tin học khẳng định: “Phí” thực hiện mỗi chứng chỉ tin học cũng đã giảm đáng kể, chỉ còn khoảng vài chục ngàn đến vài trăm ngàn đồng. Nếu không có người đáng tin cậy giới thiệu, bạn có thể đăng ký tham dự một lớp học ngắn hạn, không nhất thiết phải đi học, đi thi và chờ chừng  một tuần là có chứng chỉ tin học mình cần.

Trong vai những người đang tìm chỗ để học tin học, chúng tôi đã dành vài buổi khảo sát một số trung tâm tin học trú đóng dọc hai phố Lê Thanh Nghị và Tạ Quang Bửu. Ngoài các trung tâm lớn, hầu hết số còn lại đều đào tạo cả về ngoại ngữ lẫn tin học, những chứng chỉ tin học của các trung tâm này thường do Sở GDĐT Hà Nội, Viện Ứng dụng CNTT hoặc Viện CNTT thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội cấp.

Tại Trung tâm Công nghệ tin học TDT ở số 7 Tạ Quang Bửu, một nhân viên khẳng định: "Chỉ cần em cung cấp cho anh hai ảnh 3x4, tên, ngày và nơi sinh, đóng 80.000 lệ phí là  ba ngày sau em có một chứng chỉ tin học B loại giỏi do Trung tâm Ngoại ngữ Tin học UDP Hà Nội cấp". Khi chúng tôi nghi ngờ về mức độ khả tín của chứng chỉ sẽ ảnh hưởng đến chuyện xin việc làm, nhân viên này trấn an: "Cứ yên tâm, nhiều người làm chứng chỉ ở đây đã xin được việc. Thường thì trung tâmn của anh chỉ làm chứng chỉ tin học mức A và B, còn chứng chỉ C do có yêu cầu kiến thức về lập trình nên tụi anh chỉ làm khi khách yêu cầu". Sang một trung tâm đào tạo tin học được đặt  dưới quyền quản lý của Sở GDĐT ở gần đó, cô gái tiếp chúng tôi cũng khẳng định: "Nếu chị cần gấp, em sẽ cấp chứng chỉ cho chị ngay. Chị chỉ cần đóng tiền học khoá này để em lên danh sách, sau đó lúc nào quay lại học cũng được"...

Đáng buồn là thực trạng này tồn tại đã lâu song không hề có bất cứ cơ quan, tổ chức nào kiểm tra, ngăn chặn. Hình như cũng tại vậy nên nhiều doanh nghiệp được cấp phép kinh doanh thiết bị tin học nay kiêm thêm dịch vụ làm chứng chỉ tin học. Tuy mỗi loại chứng chỉ tin học có yêu cầu khá cụ thể về tri thức, kỹ năng nhưng nơi cấp không quan tâm. Không ít người chỉ biết gõ chữ trên  bàn phím hiện đang có chứng chỉ B loại khá hoặc giỏi.

Rời khu Tạ Quang Bửu, Lê Thanh Nghị, chúng tôi tìm tới một trung tâm tin học thuộc quyền quản lý của Hội Tin học Việt Nam, đặt tại số 87D phố Thợ Nhuộm. Chị quản lý trung tâm từ chối đề nghị cấp khống: “Cách nay một năm thì có thể còn bây giờ không được vì khó lắm. Muốn có phải thi”. Chúng tôi đề nghị chị "linh động" cho chúng tôi khỏi học, chỉ đi thi lấy chứng chỉ tin học vì chúng tôi được biết mỗi tháng, trung tâm có một đợt thi lấy chứng chỉ tin học, chị phụ trách ngần ngừ: “Muốn thi phải có tên trong danh sách học viên. Chị sẽ  làm khống ngày để em đủ điều kiện dự thi. Ba ngày sau khi thi sẽ có chứng chỉ”. Đã thi thì phải có người coi thi, co chuyện đậu - rớt nên chị trấn an: “Thi tại trung tâm, đề do trung tâm ra. Hội Tin học Việt Nam chỉ có một người tham gia coi thi và chấm, những người còn lại là của Trung tâm nên có thể nhắc bài để chắc chắn thi là đỗ”. Lệ phí của khóa Tin học văn phòng trình độ B là 250.000/ 24 buổi, cộng với lệ phí thi là 30.000 đồng/người. Thế nhựng nếu làm hồ sơ "khống" để dự thi và chắc chắn sẽ đỗ thì chỉ mất 200.000 đồng. Tuy chị phụ trách cho biết chứng chỉ tin học do Hội Tin học Việt Nam cấp thế nhưng dấu là của Viện Tin học ứng dụng. Chị giải thích thêm: Hội Tin học Việt Nam là đơn vị trực thuộc Viện tin học ứng dụng (?!.). Từ trước đến nay các  chứng chỉ tin học đều được đóng dấu của Viện còn trụ sở của Viện ở đâu thì chị cũng không rõ lắm!

Ở Trung tâm Tin học và Ngoại ngữ UDP thuộc quyền quản lý của Sở GDĐT Hà Nội,  đặt tại số 87A phố Thợ Nhuộm, người tiếp chúng tôi đồng ý cấp ngay chứng chỉ tin học với điều kiện nộp hai ảnh 3x4, bản copy chứng minh nhân dân và đónbg 100.000 đồng lệ phí nếu muốn lấy chứng chỉ A hoặc B, đóng 200.000 đồng nếu muốn lấy chứng chỉ C. Chúng tôi còn được nghe người tiếp mình tự giới thiệu rằng rung tâm của anh có thể cấp cả chứng chỉ ngoại ngữ tiếng Anh, tiếng Pháp. Anh khẳng định chắc nịch: “Nếu hôm nay nộp đủ giấy tờ thì chắc chắn hai ngày nữa sẽ có chứng chỉ". Do đã hết giờ làm việc nên anh chủ động cho chúng tôi số điện thoại di động để chúng tôi có thể nhắn anh đến nhận giấy tờ cho kịp làm nếu chúng tôi kịp chuẩn bị trong ngày.

Hình như "cấp" chứng chỉ tin học đã trở thành một hệ thống hoạt động hết sức chuyên nghiệp?