Tăng tốc độ ổ đĩa cứng bằng Norton Speed Disk 2005

Sau một thời gian sử dụng, máy tính của bạn sẽ ngày càng chạy chậm lại, mọi thao tác đọc/ghi đĩa đều kéo dài hơn so với lúc mới mua. Nguyên nhân chính là do cách quản lý file của hệ điều hành đã gây ra hiện tượng phân mảnh trên đĩa cứng.

Tùy theo dung lượng file mà hệ điều hành cấp phát một hay nhiều liên cung (cluster) còn trống để chứa dữ liệu. Các liên cung này có thể nằm liền kề nhau (không phân mảnh) hay rải rác (bị phân mảnh), tùy theo khoảng trống trên đĩa tập trung hay phân tán.

Việc tạo thêm, thay đổi hay xóa bỏ file sẽ làm các khoảng trống trên đĩa cứng bị phân tán ngày càng nhiều, khiến hiện tượng phân mảnh ngày càng trầm trọng.

Sector - cung từ: Một đoạn trên một trong các rãnh ghi đồng tâm đã được mã hóa của đĩa đó trong quá trình định dạng mức thấp, một sector chứa 512 byte thông tin.

Cluster - liên cung: Một đơn vị lưu trữ gồm một hoặc nhiều sector.

Track - rãnh ghi: Đây là một trong các đường tròn đồng tâm được mã hóa trên đĩa khi tiến hành định dạng mức thấp, và được dùng để xác định các vùng lưu trữ dữ liệu riêng biệt trên mặt đĩa.

File bị phân mảnh nhiều sẽ khiến tốc độ truy xuất chậm đi, đồng thời làm giảm tuổi thọ của ổ cứng, vì đầu từ phải di chuyển liên tục đến nhiều vị trí khác nhau khi đọc/ghi file (tăng cường độ làm việc của đầu từ). Ngoài ra, file bị phân mảnh còn làm tăng nguy cơ hư hỏng dữ liệu, cũng như giảm khả năng phục hồi file khi bị xóa nhầm.

Để khắc phục hiện tượng này, bạn có thể sử dụng các phần mềm dồn đĩa (defragment), có chức năng sắp xếp lại dữ liệu và lưu giữ từng tập tin theo một khối liên tục trên đĩa. Trong Windows có sẵn chương trình Defrag, nhưng vì nó chạy rất chậm nên ai cũng... chán và đa số người thích dùng chương trình Norton SpeedDisk của hãng Symantec hơn. Phiên bản mới nhất của Norton SpeedDisk là 18.0.0.63 được phát hành như là một thành phần của Norton Utilities, kèm theo đĩa CD Norton SystemWork 2005 (có bán ở các cửa hàng dịch vụ vi tính).

Trước khi dồn đĩa, bạn cần chạy Scandisk hay Norton Disk Doctor để bảo đảm đĩa không bị lỗi, xóa các file tạm, sao lưu dự phòng các file quan trọng, hoàn tất tiến trình cài đặt hay tháo gỡ chương trình (nếu có)

và đóng tất cả chương trình đang chạy.

Trong Windows 2000/XP, mỗi khi cần dồn đĩa, bạn vào Start/ Norton SystemWorks/ Norton Utilities/ Speed Disk để kích hoạt chương trình.

Nếu bạn chạy Norton System Doctor thường trú để theo dõi hệ thống, bạn có thể cho hiệu lực mục Sensor/ Disk Optimization. Norton System Doctor sẽ nhắc nhở bạn chạy Speed Disk khi ổ cứng bị phân mảnh quá mức ấn định.

Trong cửa sổ Speed Disk, có 3 cột từ trái sang phải, cột Select a View (1) liệt kê các chức năng của chương trình để bạn chọn, cột Select a Drive (2) liệt kê các ổ đĩa có trong máy và ghi chú ý nghĩa các màu sắc, cột 3 hiển thị bản đồ đĩa hay các xác lập tùy theo chức năng đang chọn ở cột 1.

OPTIMIZATION MAP

Để dồn đĩa, bạn bấm chuột vào biểu tượng Optimization Map trong cột Select a View > chọn ổ đĩa cần dồn rồi bấm Start Optimizing.

Tiến trình dồn đĩa sẽ trải qua 3 bước: Quét (scan) toàn bộ ổ đĩa để ghi nhận thông tin, hiển thị tình trạng hiện hành trong cột 3 > và sắp xếp file theo loại, thứ tự ưu tiên do bạn xác lập hay do mặc định > Di chuyển file.

Nếu ổ đĩa có nhiều hơn 6.000 thư mục (folder) hay thư mục có nhiều hơn 2.000 file lớn hơn 5MB, Speed Disk sẽ quét đĩa rất chậm và bạn bắt buộc phải chờ đợi cho quá trình này hoàn tất.

Tình trạng đĩa cũng như thao tác dồn đĩa sẽ được hiển thị trực quan trong cột 3, cụ thể và rõ ràng với các màu sắc khác nhau, đại diện cho tình trạng liên cung (cluster).

Ý NGHĨA MÀU SẮC ĐẠI DIỆN

Unused: không dùng
Slack Space: dung lượng bỏ phí
Frequently Accessed: thường truy cập
Used: đang dùng
System File: file hệ thống
Files Placed First: file nằm đầu đĩa
Infrequently Accessed: ít truy cập
Directory: thư mục
Frequently Modified: thường thay đổi
Optimized: không phân mảnh
Partial: dùng 1 phần
Files Placed Last: file nằm gần cuối
Infrequently Modified: ít thay đổi
Pagefile: bộ nhớ ảo
Files Placed at End: file nằm cuối đĩa
Free Space for System Use: dung lượng dành cho hệ thống

Trong khi tiến hành dồn đĩa, bạn có thể bấm nút Stop Optimizing để tạm ngưng và tiếp tục vào lúc khác mà không ảnh hưởng gì đến dữ liệu.

Thời gian dồn đĩa lần đầu tiên sẽ rất lâu vì Speed Disk phải di chuyển, sắp xếp lại toàn bộ file theo thứ tự ưu tiên, đồng thời với việc dồn các file và không gian trống nằm liên tục bên nhau. Các lần sau sẽ nhanh hơn vì chỉ cần xử lý các file mới hay file bị phân mảnh.

BẢNG THỨ TỰ SẮP XẾP FILE TRONG Ổ ĐĨA

Trong Windows 98/ME, chọn Norton Utilities > Optimize Performance > Speed Disk > chọn ổ đĩa rồi chọn 1 trong các cách dồn đĩa sau:

- Full Optimization: Sắp xếp lại toàn bộ ổ đĩa, thời gian chạy rất lâu nhưng đem lại hiệu quả cao nhất.

- Unfragment Files Only: Chỉ sắp xếp lại các file bị phân mảnh, không quan tâm đến vùng không gian trống giữa các file. Thời gian chạy nhanh hơn nhưng sẽ bị phân mảnh lại rất nhanh.

- Unfragment Free Space: Chỉ sắp xếp lại vùng không gian trống thành một khối liền trên đĩa. Áp dụng cách này khi cần cài đặt chương trình mới hay tạo phân vùng mới.

Ngoài ra, bạn có thể bấm chuột vào các cluster trong disk map để xem thông tin về chúng như đang chứa file nào, bị phân mảnh, đã dồn hay không di chuyển được. Khi bạn chọn file trong danh sách, tất cả cluster chứa từng phần của file này trong disk map sẽ sáng lên.

ANALYSIS

Bấm chuột vào biểu tượng Analysis > chọn ổ đĩa rồi bấm nút Start Analyzing để Speed Disk phân tích và hiển thị tình trạng hiện hành của từng ổ đĩa, giúp bạn dễ dàng đưa ra quyết định có nên dồn đĩa hay không.

Với chức năng này, bạn sẽ biết được tổng số file (Total Files), số lượng file bị phân mảnh (Fragmented Files), tỷ lệ phân mảnh (Percent Fragmented).

Ngoài ra, chương trình còn liệt kê cụ thể từng file bị phân mảnh cũng như số lượng mảnh của nó.

DRIVE OPTION

Trong thời gian dồn đĩa, Speed Disk sẽ sắp xếp lại ổ đĩa thành 4 vùng theo thứ tự lần lượt là vùng chứa file ưu tiên (đầu đĩa), vùng chứa file không ưu tiên, vùng không gian chưa sử dụng, vùng chứa file lưu trữ (cuối đĩa). Thông qua bảng Drive Option, bạn có thể chỉ định chi tiết các loại file cần sắp xếp theo ý bạn. Trong đó:

- Thẻ Files First – file đưa lên đầu đĩa: bao gồm các file có tần suất truy cập nhiều (nhưng không thay đổi nội dung) như file chương trình, hệ thống (exe, dll, cpl...). Khi đặt ở đầu đĩa, thời gian kích hoạt chương trình sẽ ngắn nhất.

- Thẻ Files At End – file đưa xuống cuối đĩa: gồm các file lưu trữ, hiếm khi truy cập, sửa chữa. Các file này sẽ nằm cuối đĩa, sau cả vùng không gian còn trống (free space).

- Thẻ Files Last – file bình thường: tất cả các file còn lại sẽ nằm sau vùng ưu tiên nhưng trước vùng không gian trống.

- Thẻ Unmovable Files – file không di chuyển: có một số file đặc biệt như file hệ thống, file đánh dấu đĩa để chống vi phạm bản quyền, nếu bị di chuyển, chương trình sẽ không hoạt động được. Bạn cần phải khai báo chúng trong bảng này.

Trong Windows 2000/XP, không được di chuyển các file: MFT, root directory, swap file (NTFS) hay directories, swap file (FAT).

Đầu tiên, bạn cần chọn ổ đĩa, chọn thẻ xác lập phù hợp. Sau đó, nếu muốn chỉ định file cụ thể, bạn bấm Add File rồi tìm và chọn file hay bấm nút Add Wildcard để chỉ định chung cho các loại file. Trong bảng File Wildcard, nhập các ký tự đại diện *, ? cho từng loại file. Thí dụ: tất cả file dll, gõ: *.dll; tất cả file có tên myfile, gõ: myfile.*; tất cả file cpl trong tất cả thư mục trên ổ đĩa, gõ: \\**\*.cpl; tất cả file trong thư mục kể cả thư mục con, gõ: *\*...

Trong Windows 2000/ XP, khi dồn đĩa cho một phân vùng NTFS, bạn cần mở menu View/ Global Options và đánh dấu chọn mục Scan for errors before optimizing NTFS volumes. Vì Speed Disk đòi hỏi phải kiểm tra đĩa trước để bảo đảm an toàn về cấu trúc hệ thống (rất phức tạp) của ổ đĩa NTFS.

Ngoài ra, trong Global Options, bạn còn có thể thiết đặt cho Speed Disk sử dụng tài nguyên hệ thống nhiều hay ít bằng cách, điều chỉnh 2 cần gạt Priority (CPU) và Memory Usage (bộ nhớ), để tăng hay giảm tốc độ của Speed Disk khi cùng làm việc với các chương trình khác.

SCHEDULE OPTION

Bạn nên lập lịch cho chạy Speed Disk tự động vào những lúc không làm việc để đỡ mất thời giờ quan tâm đến nó. Bạn có thể xác lập lịch riêng cho từng ổ đĩa bằng cách, chọn ổ đĩa rồi đánh dấu chọn mục Enable Schedule. Trong mục Frequency, chọn hàng ngày (Daily), hàng tuần (Weekly), hàng tháng (Monthly), mỗi khi khởi động (Startup) hay chỉ chạy một lần (Once); đồng thời chỉ định ngày, tuần hay tháng tương ứng với mục chọn.

Chọn giờ bắt đầu tiến hành dồn đĩa (Time) trong mục Start và hãy chọn giờ và ấn định thời gian dồn đĩa (Duration) trong mục Specify Stop Time.

Nếu bạn chỉ muốn chạy dồn đĩa khi nào độ phân mảnh vượt quá một tỷ lệ nào đó thì đánh dấu chọn mục Optimize based on threshold, rồi chọn Only optimize drive if framentation exceeds và chỉ định số phần trăm vào ô ở cuối lệnh.

Bấm Apply trước khi chuyển sang các ổ đĩa khác.

CHẠY SPEED DISK VỚI DÒNG LỆNH

- Trong Windows 2000/XP, dùng lệnh sau:
sdntc -drive=<drive letter>: -auto
Trong đó, “<drive letter>:”: tên ổ đĩa cần dồn, “-auto”: tự động tiến hành.
Thí dụ: “sdntc - drive=c: -auto”: tự động tiến hành dồn đĩa C.

- Trong Windows 98/ Me, dùng lệnh sau:
SD32 [drive:]...[/F | /U | /Q]
Trong đó, “[drive:]”: tên các ổ đĩa cần dồn, phân cách các ổ đĩa bằng dấu “:”; “/F”: Full optimization, “/U”: chỉ dồn file, “/Q”: chỉ dồn không gian trống.
Thí dụ: “SD32 E: /Q”: sắp xếp vùng không gian trống trên ổ đĩa E thành một khối liền nhau.

LÊ HOÀN – TRẦN ANH VŨ