Tôi và chúng ta
Chân dung một người thích “mở”
THANH HUYỀN

Nếu bạn đã từng quan tâm đến Linux và thế giới phần mềm nguồn mở, hẳn bạn đã nghe bạn bè nhắc đến cái tên Larry Nguyễn. Anh là người khởi tạo và phát triển đĩa vnlinuxCD chỉ cần “khởi động là chạy”, cho phép người dùng không cần cài đặt hệ điều hành Linux lên đĩa cứng.

Từ yêu cái “đẹp” của nguồn mở

Sinh năm 1971 tại bệnh viện Nhi Đồng, quận 1, TP.HCM, tên đầy đủ của Larry là Lawrence Lương Nguyễn (Larry với Lawrence là một). Anh sống ở Việt Nam từ nhỏ, cho đến khi trở thành sinh viên năm thứ nhất ĐH Sư phạm TP.HCM vào khoảng năm 1993 thì sang Mỹ với gia đình. Hiện Larry đang sống tại thành phố Houston thuộc tiểu bang Texas.

Larry đến với tin học khi đang học tại trường Đại học Houston. Anh theo học một vài lớp căn bản về mạng, hệ thống thông tin, nhưng hầu hết là tự học qua sách vở, bạn bè, qua các mailing lists (các nhóm hội liên lạc với nhau bằng e-mail), internet relay chat (IRC) và thực tập. Larry bắt đầu dùng Linux vào khoảng năm 1994. Anh cho biết, ở Mỹ lúc đó giá tiền để mua hệ điều hành và bộ ứng dụng văn phòng khá cao cho dù sinh viên đã được mua giảm giá, hơn nữa các trường Đại học ở Mỹ thường yêu cầu sinh viên biết về Unix để làm bài tập thầy cô giao, nên Linux được xem là lựa chọn tốt. Mặc dù vào thời điểm này, Linux còn rất khó dùng đối với người chưa hiểu biết nhiều về vi tính, nhưng cũng đã cho phép sinh viên sử dụng các chương trình có sẵn, từ việc biên dịch các chương trình cho đến việc nghiên cứu về mạng. Nhưng điều quan trọng nhất là Larry không muốn vi phạm bản quyền nếu sử dụng bản Windows sao chép của bạn bè. Sử dụng Linux và tham gia cộng đồng Linux, Larry mới thấy hệ điều hành này đang được phát triển mạnh mẽ bởi mọi người khắp nơi trên thế giới. Anh bảo: “Cái đẹp của hệ điều hành mã nguồn mở là ai ai cũng có thể đóng góp phát triển cho dù đang ở cách nhau hơn nửa vòng trái đất”. Larry kể, bản Linux đầu tiên anh cài đặt vào khoảng năm 1993-94 là Slackware Linux, anh đã vô cùng sung sướng khi chọn phần CONFIG_NLS_CODEPAGE thì thấy có đề nước Việt Nam.

Ngoài niềm đam mê Linux, Larry rất thích chơi đàn piano. Anh theo học piano khoảng 4 năm ở Việt Nam trước khi chuyển đến Houston. Larry tâm sự: “Khi chơi đàn piano, nhắm mắt lại và để tâm hồn trôi theo dòng nhạc, thấy nó thấy bình yên và thích thú sao đó”. Một sở thích khác của Larry là tự lắp ráp máy tính. Hầu hết máy tính Larry xài đều tự ráp. Anh bảo, gần đây bận rộn quá không theo kịp với thị trường nên khi mua các linh kiện mới, không biết phải dùng như thế nào cho đúng hay khi bị trục trặc thì phải tự tìm hiểu thêm tài liệu, trong khi hồi trước cái nào mới ra là biết ngay. Cũng nhờ sở thích này mà thời đại học, Larry đã có thể kiếm thêm tiền bằng cách nhận lắp ráp máy tính cho sinh viên trong trường Houston, đồng thời làm việc trong phòng quản lý mạng và phần mềm tại trường này.

Larry đang làm việc cho một công ty khai thác dầu tại Houston. Anh chịu trách nhiệm cho hệ thống tài chính (financial system) bao gồm phần mềm kế toán, kinh doanh, và quản lý nhân sự. Hệ thống tài chính này đang được sử dụng cho tất cả văn phòng của công ty tại Hoa Kỳ, Nigeria và Singapore. Trước đó, Larry cũng làm việc cho một công ty kỹ sư chuyên thiết kế về dàn khoan với trách nhiệm cũng là quản lý hệ thống tài chính và cơ sở dữ liệu (database). Theo lời tự bạch của Larry, ưu điểm của anh là rất nhiệt tình với mã nguồn mở, có thể ngồi nói hoài cũng không hết; còn khuyết điểm thì anh khá nóng tính.

Đến mở lòng cùng nguồn mở

Hiện nay, ngoài việc quản lý trang Web www.vnlinux.org (là một trang Web cung cấp thông tin, giúp đỡ người dùng hệ điều hành mã nguồn mở), Larry đã và đang thực hiện 2 bản Linux (hay còn gọi là distribution hoặc distro khi viết tắt) dành cho desktop và server (chạy các dịch vụ trên máy chủ), đó là vnlinuxCD (1) và vnlinux-secure (2). Larry nói: “Có rất nhiều người sợ hoặc còn ngần ngại trong việc sử dụng Linux. Không biết phải gõ một văn bản tiếng Việt như thế nào? Không dám cài đặt Linux vì sợ làm hỏng Windows. Đây là một vài lý do mình quyết định thực hiện bản vnlinuxCD. Người dùng có thể sử dụng vnlinuxCD với giao diện tiếng Việt để thực hiện các chức năng văn phòng, duyệt mạng, xem e-mail, trò chuyện với bạn bè, xem ảnh, tra từ điển..., chỉ đơn giản là đưa đĩa vnlinuxCD vào ổ CD-ROM trên hệ thống với ít nhất 128MB bộ nhớ và bắt đầu khởi động máy. Hiện tại mình đang ráo riết chuẩn bị cho ra phiên bản thứ nhì, vnlinuxCD-9.3. Cho dù vnlinuxCD được tạo bởi một người nhưng những phần mềm trên đĩa và công việc dịch thuật là do sự đóng góp của những người yêu mến và làm việc với mã nguồn mở trên toàn thế giới. Chẳng hạn như bộ gõ tiếng Việt, mình sử dụng  chương trình x-unikey của tác giả Phạm Kim Long, từ điển Anh-Pháp-Việt của tác giả Đào Hải Lâm, bộ phông tiếng Việt đầu tiên với giấy phép GPL do Tiến sĩ Hàn Thế Thành sửa đổi từ bộ phông URW, dịch thuật phần chính do bác sĩ Trịnh Minh Thanh của nhóm dịch thuật Mandrakelinux-vi, Gnome-vi và các bạn tại Việt Nam và hải ngoại, thành viên của ViệtLUG đã thử nghiệm, feedback để phiên bản tới được hoàn hảo hơn”.

Cho dù đã có một món quà cho người dùng desktop, Larry vẫn không quên những ai sử dụng hệ thống cho việc quản lý mạng hay chạy các dịch vụ máy chủ như DNS, Web, e-mail, file/printing, ftp... bằng cách phát triển vnlinux-secure. Với giao diện tiếng Việt, người dùng có thể dùng trình duyệt Web để quản lý hệ thống một cách dễ dàng. Bản vnlinux-secure đã được thực hiện đặc biệt cho máy chủ (server) với cách quản lý an toàn, bảo mật rất chặt chẽ bằng cách sử dụng MAC (Mandatory Access Control), hạn chế chương trình sử dụng setuid/setgid, các thư mục của hệ thống được quản lý chặt chẽ với quyền sử dụng được giới hạn, thậm chí người dùng với quyền cao nhất (root) cũng không thể xóa, thay đổi các chương trình hệ thống, các dịch vụ có thể điều chỉnh để phục vụ những người có quyền ưu tiên. Phiên bản vnlinux-secure cũng là phiên bản Linux đầu tiên có ứng dụng phần mềm phòng chống tấn công từ các ứng dụng Web bằng cách sử dụng mod_security với giao diện tiếng Việt và có thể điều khiển từ trình duyệt. Larry cho biết, hiện tại vnlinux-secure đang được phát triển với phiên bản beta 2. Anh hy vọng phiên bản chính sẽ được phát hành trong nay mai. Cũng như vnlinuxCD, vnlinux-secure (dựa trên Engarde Community) là một sản phẩm của cộng đồng mã nguồn mở.

Từng là cựu sinh viên trường ĐH Sư phạm TP.HCM, trong thời gian về thăm quê hương, Larry đang tham gia giảng dạy tại lớp Linux căn bản miễn phí cho sinh viên của trường này. Larry cho biết: “Nói là dạy học nhưng thực chất mình chỉ chia sẻ lại với sinh viên những gì mình biết về Linux sau 10 năm sử dụng bằng cách hướng dẫn những thao tác rất căn bản cho những ai chưa hề biết mặt mũi Linux như thế nào (gõ văn bản, làm việc với spreadsheets (bảng tính), nối mạng bằng modem, duyệt trang Web, xem e-mail, làm việc với ảnh, phần cứng..v..v..) để người dùng khỏi bỡ ngỡ”. Tiến sĩ Nguyễn Thái Sơn, Trưởng khoa Toán - Tin, là người đứng ra tổ chức lớp học này. Lớp sẽ được tiếp tục duy trì mỗi tuần một ngày sau khi Larry trở về Mỹ bằng cách sử dụng đường truyền Internet tham gia lớp học. Ngoài cán bộ và sinh viên của Trường ĐHSP TP.HCM, lớp cũng tiếp nhận sinh viên của nhiều trường ĐH khác trong phạm vi TP.HCM và các cán bộ công chức đang công tác tại các cơ quan. Theo kế hoạch sắp tới, lớp sẽ được phát triển thành hai nhóm. Nhóm 1: Dành cho sinh viên Trường ĐHSP TP.HCM và các trường ĐH khác, sẽ duy trì hàng tuần vào chiều thứ bảy tại Phòng B018, ĐHSP TP.HCM số 280 An Dương Vương, quận 5. Nhóm 2: Dành cho các cán bộ công chức muốn học ngoài giờ hành chính và các sinh viên không thể theo học chiều thứ bảy, có thể là vào các buổi tối thứ tư và thứ sáu hàng tuần từ 18 giờ đến 20 giờ. Học viên không phải đóng học phí, mà còn được tặng một đĩa vnlinuxCD-9.3 để thực tập ở nhà. Larry cũng tham gia tư vấn mạng cho trường ĐHSP cũng như trao đổi, đào tạo đội ngũ quản trị mạng của trường.

Và những dự định...

Larry kể: “Hàng ngày mở mắt dậy, việc đầu tiên là mình đọc e-mail để xem có ai đang cần sự giúp đỡ về việc sử dụng Linux, sau đó lên phần thảo luận của trang Web www.vnlinux.org trả lời những câu hỏi của các bạn dùng Linux. Trong giờ làm việc, mình cũng hay vào các mạng irc.unixcircle.com, #unixcircle (phần mềm chat tương tự như Yahoo Messenger hay MSN), để tham gia giúp đỡ những ai gặp khó khăn. Cuối tuần, mình tiếp tục việc phát triển hai dự án vnlinuxCD và vnlinux-secure đang thực hiện. Nói chung mỗi ngày ngồi trước máy ít nhất 12 đến 14 giờ. Mình cũng rất may mắn là có người vợ hiểu được sự đam mê chia sẻ này của mình, tuy thế nhiều lúc cũng gặp “vấn đề” nho nhỏ. Nhất là khi đi chơi với gia đình nhưng đầu óc cứ vẩn vơ về các giải pháp của 2 dự án”.

Dự định của Larry trong thời gian tới là thực hiện một vài dự án liên quan đến sự phát triển mã nguồn mở hay tạo cơ hội cho các bạn hiểu biết về Linux hay mã nguồn mở nói chung có cơ hội làm việc với những gì mình đam mê, cho dù hiện tại đội ngũ hiểu biết về Linux thật chuyên sâu tại nước nhà còn khá ít. Larry cũng sẽ duy trì việc giảng dạy Linux tại các trường đại học hay cơ quan khi có điều kiện.

Larry Nguyễn và gia đình

Larry cho biết, ngày càng có nhiều nước khác ở châu Á (như Thái Lan, Ấn Độ, v..v..), châu Mỹ, châu Âu tiến hành việc sử dụng Linux bắt đầu từ các cơ quan nhà nước. Với sự phát triển thật mạnh mẽ của bộ ứng dụng văn phòng OpenOffice.org và các giao diện đồ họa (GUI) bắt mắt, sử dụng Linux hàng ngày trong văn phòng không còn là một điều khó khăn hay “đáng sợ” nữa. Larry đề nghị các trường đại học nên cài đặt ít nhất một phòng lab toàn hệ điều hành Linux để khuyến khích sinh viên tìm hiểu đến hệ điều hành này. Nếu bạn là sinh viên Toán, Lý, Hóa, Địa chất, Linux đã có sẵn các phần mềm cho bạn (3). Nếu bạn là sinh viên ngành tin học, programmer, trên Linux cũng có các chương trình đầy đủ cho các bạn nghiên cứu, học tập. Ngay cả các thư viện cũng có thể sử dụng Linux cho việc quản lý sách, tài liệu, xem trang Web, xem multimedia...

Với các doanh nghiệp, Larry khuyên: “Nếu doanh nghiệp muốn thật sự phát triển cơ sở thương mại nên nghĩ đến vấn đề bản quyền. Muốn làm việc với các công ty, tập đoàn nước ngoài thì cơ sở doanh nghiệp phải sử dụng phần mềm hợp pháp. Một trong những ưu thế hiện nay của việc sử dụng Linux là không phải lo lắng về vấn đề virus vì đa số virus được viết để phá hoại hệ điều hành Windows. Đã có trường hợp máy mail bị virus làm tắc nghẽn việc gởi/nhận mail đến khách hàng rồi lại phải fax các tài liệu đi nước ngoài với các hình mẫu thật tốn kém. Mặc dù một số phần mềm chuyên môn có thể chưa có trên Linux, nhưng không có nghĩa chỉ vì phần mềm này mà không thể thực hiện việc sử dụng Linux”.

Larry nói: “Hy vọng những gì mình đã, đang và sẽ thực hiện sẽ góp phần nho nhỏ vào việc phát triển hệ điều hành mã nguồn mở tại nước nhà và cho người Việt Nam ở khắp nơi. Vấn đề các bạn xài hệ điều hành gì là quyền riêng tư của các bạn. Nhưng nên suy nghĩ lại trước khi lựa chọn một hệ điều hành mà mình có thể học hỏi và phát triển cùng mọi người một cách chân chính và thoải mái”.

(1) vnlinuxcd có trang Web tại http://vnlinuxcd.vnlinux.org.
(2) vnlinux-secure hiện thời chưa có trang chủ chính thức nhưng các bạn có thể tải ISO về từ www.akelanetwork.com/download hay ftp://ftp.berlios.de/pub/kdlc.
(3) Có một livecd giống như vnlinuxCD nhưng có những phần mềm đặc biệt cho sinh viên Toán, Lý, Hóa do bác Nguyễn Ngọc Hoàn thực hiện có thể tải về từ www.akelanetwork.com/download/knoppix/toanly-caugiay1.0.iso. Có thể liên lạc với tác giả bằng e-mail: hoan@wanadoo.fr.