Tôi và chúng ta
Kẻ thù của cộng đồng Linux
Hoàng Thảo

Một ngày cuối tháng Hai vừa qua, một bưu phẩm phát chuyển nhanh được giao đến tận nhà Darl McBride ở Salt Lake City (Mỹ). Bên ngoài bưu phẩm là một nhãn giấy ghi đậm ba chữ thật lớn: SÂU CÒN SỐNG. McBride mở bưu phẩm ra: Một chiếc hộp nhung nhúc những con sâu. Đó là một trong những hành động nhục mạ dành cho McBride, Chủ tịch công ty SCO Group – người bị nguyền rủa là kẻ thù của cộng đồng Linux.

Bên cạnh những hành động sỉ nhục như thế, McBride còn nhận được những lời dọa giết, dọa hành hung, và vô số những đợt tấn công của hacker làm tắc nghẽn máy chủ của công ty SCO cũng như điện thoại nhà riêng. McBride bây giờ ra đường phải mang theo súng phòng thân. Bạn bè nói đùa: "Bill Gates của Microsoft phải mất hàng chục năm mới trở thành kẻ đáng ghét nhất trong giới công nghệ cao, còn McBride chỉ cần 2 năm để đoạt lấy danh hiệu này từ tay Bill."

McBride đang khuấy động một cuộc chiến cho tương lai của phần mềm tự do. Và ông ta đặt "trạm thu phí" trên mọi nẻo đường Linux đi qua.

Đường đến SCO Group

McBride đã rèn giũa vũ khí cho cuộc chiến "thu tiền mãi lộ" này từ 1996, khi ông kết thúc 10 năm sự nghiệp ở tập đoàn Novell khi đó đã hết tỏa sáng. McBride gia nhập Ikon Office Solutions để xây dựng một chi nhánh chuyên về dịch vụ công nghệ. Dù McBride chẳng có kinh nghiệm gì về quản trị kinh doanh, Ikon vẫn dành cho ông quyền tự do đáng kể và ủng hộ kế hoạch thâu tóm hàng loạt công ty nhỏ ở khắp Bắc Mỹ. Đó là ý tưởng của McBride nhằm phát triển khả năng bán và làm dịch vụ các hệ thống mạng kỹ thuật số cho doanh nghiệp.

Mục tiêu đầu tiên là sáp nhập Computer Group, một công ty do bạn của McBride là Mike Anderer làm chủ, với cái giá mắc vô lý là 50 triệu USD. Trở thành triệu phú, Anderer tham gia làm chuyên viên cấp cao cho McBride. Thế là hai người bạn thân bèn chu du khắp nơi, tiêu hàng chục triệu đô-la tiền mặt và chứng khoán của Ikon để thâu tóm 33 công ty khác trong vòng chưa đầy 1 năm.

Đến năm 1988 thì Ikon buộc phải sa thải McBride và mãi đến sau này vẫn còn phải giải quyết hậu quả do McBride để lại. Bị đuổi, McBride quay sang kiện Ikon đòi thường 10 triệu USD do Ikon phá bỏ hợp đồng, không trả lương và lừa gạt. Đó là lần đầu tiên McBride sử dụng trò kiện tụng pháp lý làm vũ khí để giải quyết những vấn đề kinh doanh. Ikon kiện ngược lại McBride vì đã vi phạm quy định bất cạnh tranh trong hợp đồng khi McBride rời Ikon và mở một công ty tư vấn công nghệ riêng – SolutionBank.

9 tháng sau khi rời Ikon là thời gian McBride sa tận đáy nấc thang sự nghiệp. McBride gần như phá sản khi phải ly dị người vợ đầu tiên và không kham nổi lệ phí tranh tụng ngày càng tăng trong cuộc chiến với Ikon. McBride đành phải ngưng vụ kiện và bỏ luôn công ty SolutionBank với 1,14 triệu USD tiền bồi thường thiệt hại mà Ikon đồng ý thanh toán nhưng McBride phải chia đôi số tiền này với bà vợ cũ. Trong suốt thời gian khốn khó này, nguồn hỗ trợ duy nhất mà McBride có được chính là Anderer. Anderer kéo McBride về làm chuyên gia cho công ty Silicon Stemcell mà Anderer mới thành lập năm 1999.

Chính ở đây, Silicon Stemcell, cặp bài trùng McBride-Anderer hoàn thiện chiến lược "mãi lộ phí"mà sau này McBride áp dụng cho SCO. Cùng với 4 chuyên gia khác đã từng làm việc với 2 người này ở Ikon, họ tập hợp các ý tưởng cho sản phẩm rồi đi xin cấp bằng sáng chế. Họ nhận ra rằng những chuyện vu vơ như chuyện tự nhận mình là sở hữu chủ của một ý tưởng vẫn có thể moi tiền của các nhà phát minh ở các ở lĩnh vực khác rất hữu hiệu. Cho dù bằng sáng chế của Silicon Stemcell không trở thành sản phẩm cụ thể thì đối với các công ty mới ra đời, việc trả tiền "bản quyền" cho nhóm McBride-Anderer còn rẻ hơn chi phí phát sinh từ kiện tụng nhau ra tòa. Còn Silicon Stemcell chẳng cần phải khuếch trương doanh nghiệp, chỉ cần rung đùi thu tiền lệ phí như thế cũng phất chán. Những nạn nhân của cặp bài trùng này gọi họ là "những tên khủng bố bằng sáng chế".

Kiểu làm ăn này khiến nhiều thành viên của Silicon Stemcell bất mãn ra đi. Kết cục không tránh khỏi là Silicon Stemcell tan rã. McBride đầu quân về Caldera Systems – một công ty thân thiện chuyên bán hệ điều hành Linux. Ngày McBride lên chức Tổng giám đốc điều hành (CEO) ở Caldera Systems hồi năm 2002 thì cũng chính là ngày công ty này nhận thông báo sẽ bị xóa tên ra khỏi thị trường chứng khoán Nasdaq. McBride quyết định chi luôn 4 triệu USD mua lại các cổ phiếu của Caldera Systems để giữ cho giá cổ phiếu khỏi tuột dốc khiến cho vốn tiền mặt của công ty trong ngân hàng chỉ còn đủ để hoạt động trong 4 tháng. Để thu về 1 USD từ tiền bán hệ điều hành Linux, Caldera Systems phải chi ra 4 USD. Tuyệt vọng, McBride đổi tên công ty Caldera Systems thành SCO Group và "bổn cũ soạn lại": đòi tiền bản quyền.

Đặt "trạm thu phí"khắp nơi

Anh bạn nối khố Anderer gia nhập SCO làm tư vấn cho McBride và lục lọi trong đống hồ sơ, hợp đồng còn lưu trữ để đăng ký quyền sở hữu trí tuệ cho một số thành phần đã phát triển và tích hợp vào Linux. Cuối năm 2003, SCO thuê luôn luật sư danh tiếng David Boies – ngôi sao trong vụ kiện chống độc quyền nhằm vào Microsoft – làm đại diện pháp lý. SCO tự nhận rằng hơn 800.000 dòng lệnh trong nhân (kernel) của hệ điều hành nguồn mở Linux là thuộc quyền sở hữu trí tuệ của mình. Kể từ 2003, SCO bắt đầu tích cực đòi tiền bản quyền những công ty nào đang sử dụng hệ điều hành này và kiện luôn cả tập đoàn IBM – một trong những đồng minh có thế lực nhất của cộng đồng Linux – đòi bồi thường 5 tỷ USD. Ngày 3-2, công ty Mỹ EV1 Servers đã mua giấy phép từ SCO để sử dụng Linux. Hai ngày sau, SCO tuyên bố các hãng phần mềm lớn của Mỹ là Computer Associates, Questar và Leggett & Platt đã trả tiền cho SCO để sử dụng những bộ mã mà SCO cho rằng đã được tích hợp bất hợp pháp vào trong hệ điều hành Linux. Chưa hết, SCO còn hùng hổ đòi kiện luôn cả hãng xe hơi Daimler Chrysler, hãng sản xuất phụ tùng ô-tô AutoZone và cả Ngân hàng Bank of America vì cái tội xài "chùa" mã nguồn mở. McBride trở thành kẻ thù của cả cộng đồng Linux.

Không đầy 2 năm ở SCO, McBride dường như đã thắng được canh bạc lớn. Không cần khuếch trương doanh nghiệp mà vẫn ổ định tài chính. Giá cổ phiếu SCO trên thị trường chứng khoán từ 75 cent tăng lên 20 USD. Ngồi ở văn phòng chính của SCO, giữa bốn bức tường với tủ hồ sơ cao đụng trần chất đầy những hợp đồng bản quyền mới ký, McBride vẫn cho rằng SCO sắp có một chiến thắng ngoạn mục: "Khi anh gần tới đích thì tiếng la ó càng lớn. Chúng tôi đang ở trong một đấu trường huyên náo. Nhưng khi nào đám đông bỗng im phăng phắc thì đó là lúc chúng tôi ra đòn quyết định." Vóc người thấp khỏe, bụng đã bắt đầu phệ ra, tóc hai bên thái dương đã bạc, trông McBride không có vẻ gì giống như một kẻ thù của cộng đồng. McBride vẫn khăng khăng cho rằng mình hoàn toàn đúng về mặt pháp lý trong cuộc chiến này cho dù những luận chứng mà SCO đưa ra trong các hồ sơ khởi kiện đều không đủ sức thuyết phục.

McBride nói: "Cuộc chiến này thật ra không phải là SCO chống lại IBM hay Linux. Đây là cuộc chiến về tương lai của hệ điều hành, và đó là cuộc chiến về phần mềm trả tiền hay là miễn phí." Ít ra về điều này thì McBride đúng.

Linux hiện nay đang là hệ điều hành chạy trên 19% các máy chủ, trên một thị phần máy tính để bàn tuy nhỏ nhưng đang phát triển, và tích hợp vào hàng triệu thiết bị điện tử tiêu dùng từ điện thoại di động đến đầu máy DVD có đĩa cứng.

Dù SCO có thắng hay thua kiện, lịch sử CNTT sẽ nhớ mãi Darl McBride như một nhân vật của một thời đại mới: thời đại mà phần mềm nguồn mở và những nhà lập trình ủng hộ xu hướng này đã thành công đến mức ngành công nghiệp đang bị cộng đồng nguồn mở làm lung lay phải chống trả lại bằng mọi thứ vũ khí.