ISO và chất lượng phần mềm

YaLy

Theo một vài thống kê, tại Việt Nam hiện có khoảng 600 doanh nghiệp phần mềm (DNPM) và một số không nhỏ các doanh nghiệp đăng ký sản xuất - kinh doanh phần mềm (đến cuối 2002, Hà Nội có 613 và TP.HCM có 1.310 doanh nghiệp dạng này).

Rõ ràng các con số đó là những dấu chỉ tích cực. Tuy nhiên có một thực tế khác không thể không quan tâm là tốc độ tăng trưởng, năng suất cũng như chất lượng sản phẩm của ngành công nghiệp phần mềm vẫn thấp, không tương xứng với số lượng doanh nghiệp có hoạt động liên quan đến phần mềm. Thị trường nội địa tuy nhỏ song các DNPM chỉ mới chiếm khoảng 40% thị phần. Tại sao ? Có nhiều lý do nhưng ở đây chỉ đề cập đến chất lượng các sản phẩm phần mềm.

Thật ra, số sản phẩm phần mềm của một số DNPM Việt Nam có giá trị cao, được nhiều người dùng chọn sử dụng theo cả hai hướng: bỏ tiền mua quyền sử dụng lẫn sao chép lậu không phải là ít.  Thậm chí còn có một số sản phẩm phần mềm xuất khẩu được thị trường nước ngoài vốn rất khó tính chấp nhận.

Tuy nhiên, bên cạnh đó, vẫn còn rất nhiều sản phẩm phần mềm của Việt Nam bị người dùng phàn nàn vì những lý do như: Chỉ chạy được trên WinXP, không chạy được trên Win98 hoặc ngược lại. Cấu hình máy thấp nên phần mềm không thể vận hành được...

Người ta đã thử phân tích nguyên nhân. Trong đó có một số nguyên nhân đã được xác định là lý do chính: Các DNPM còn thiếu hiểu biết và kinh nghiệm trong việc xây dựng, triển khai các dự án CNTT. Sản xuất chưa theo qui trình công nghiệp. Công nghệ làm phần mềm chưa hiện đại. Thiếu cả chuyên gia phân tích thiết kế hệ thống, cán bộ quản lý dự án lẫn những lập trình viên chuyên nghiệp. Việc đánh giá và kiểm tra chất lượng phần mềm chưa được các DNPM quan tâm. Cũng vì vậy, số DNPM đạt chứng chỉ ISO trong sản xuất và cung cấp phần mềm còn khiêm tốn.

Thế nhưng hình như đang có sự ngộ nhận về tính chất của chứng chỉ ISO, đánh đồng chứng chỉ ISO với chất lượng phần mềm. Chứng chỉ ISO chỉ xác định hệ thống quản lý chất lượng (HTQLCL) của tổ chức nào đó đảm bảo một số tiêu chuẩn nhất định, do đó có thể cung cấp sản phẩm ổn định, đáp ứng các yêu cầu của khách hàng. Cũng vì vậy, yêu cầu chung khi áp dụng ISO cho tất cả các tổ chức là: Phải xây dựng, lập văn bản, thực hiện, duy trì HTQLCL và thường xuyên nâng cao hiệu lực của hệ thống theo các yêu cầu của hệ chuẩn.

Những nỗ lực để đạt chứng chỉ ISO rõ ràng là rất cần thiết đối với DNPM (có thể kiểm soát, theo dõi quá trình sản xuất, qua đó nâng cao chất lượng sản phẩm phần mềm thoả mãn các yêu cầu của khách hàng). Song việc xây dựng và duy trì các tiêu chẩn về ISO không phải là điều đơn giản đối với các DNPM. Khối lượng các văn bản, qui trình thiết lập – ghi chép – lưu trữ có thể sẽ là một gánh nặng đối với những DNPM có qui mô nhỏ, chưa chuyên nghiệp và thiếu người quản lý hiểu biết thấu đáo về ISO. Chưa kể những đặc thù của lĩnh vực sản xuất phần mềm còn đòi hỏi DNPM phải rất năng động. Việc phải thiết lập hệ thống các tài liệu khác nhau có thể sẽ trở thành “rào cản” quá trình phát triển.  Sự trợ giúp của tổ chức tư vấn về xây dựng ISO chỉ có giá trị nhất định bởi có thể là chínhb họ cũng không thể hiểu hết về quá trình sản xuất, phát triển sản phẩm phần mềm của DNPM.

Nên hay không nên áp dụng ISO vào sản xuất phần mềm? Câu trả lời vẫn là “nên” nhưng điều đó phụ thuộc vào “hoàn cảnh” của mỗi DNPM. Không nên xem ISO là mốt, đồng nghĩa với con dấu về tiêu chuẩn chất lượng. Sự thái quá nào cũng bất cập. Nghe nói, Hiệp hội Phần mềm Việt Nam (VINASA) dự định sẽ xúc tiến việc xây dựng các qui định cho quá trình kiểm soát - đánh giá chất lượng phần mềm. Hy vọng đây sẽ là một sự hỗ trợ thật sự, giúp các DNPM giải toả băn khoăn về chất lượng sản phẩm của chính mình lẫn người dùng.