Thích đấu với Tây

Nguyễn Mỹ

Tháng rồi, tại một hội thảo về CNTT, giám đốc công ty tin học nọ hào hứng thuật lại chuyện mình tham gia đấu thầu thực hiện một dự án vừa cung cấp máy tính, vừa cung cấp giải pháp mạng trong việc quản lý y tế ở ba tỉnh Thái Bình, Bình Thuận, An Giang do EU là chủ đầu tư (nằm trong dự án phát triển hệ thống y tế do EU viện trợ cho Việt Nam) và cuối cùng thắng thầu, nhận một hợp đồng trị giá 500.000 USD.

Cứ theo lời ông giám đốc này thì dự thầu của Tây thích hơn đấu thầu của Ta... Đầu tiên là việc mở thầu được thông báo công khai, khác với ta, thường là úp úp, mở mở. Thậm chí, trong một cuộc họp tìm giải pháp phát triển công nghiệp phần mềm, đã có người đề nghị nên công khai thông tin gọi thầu, đặc biệt là đối với các dự án 112, xem đó như một giải pháp phát triển công nghiệp phần mềm.

Dự thầu của Tây, hồ sơ dự thầu có sẵn trên mạng và chỉ download về làm chứ không tốn tiền mua. Trong khi với Ta, muốn dự thầu dự án nào đó, chẳng hạn “Phòng thí điểm trọng điểm công nghệ mạng và đa phương tiện”, phải bỏ 500.000 đồng mua hồ sơ.

Dự thầu của Tây không cần phải “quen biết” trước, cũng chẳng cần tính chuyện “lại quả”,  nhà thầu chỉ cần chứng minh công ty của mình được thành lập hợp pháp, có năng lực và trong sạch (không vi phạm pháp luật, không thiếu thuế, nợ tiền bảo hiểm xã hội,...) là có thể đựơc chọn. Về khoản này, theo người kể thì “Ta” thường làm khó “mình”. Tuy công ty của ông hoạt động đàng hoàng nhưng nhờ các cơ quan pháp luật, cơ quan thuế, cơ quan bảo hiểm xác nhận,... thì nơi nào cũng từ chối. Lý do là: “Chẳng có quy định nào buộc chúng tôi làm việc này”. Kẹt qúa, ông phải copy những biên bản thanh lý hợp đồng kinh tế, quyết toán thuế, bảng lương,... đem công chứng rồi nộp cho Văn phòng EU tại Hà Nội. Cầu may nhưng không ngờ họ thông cảm và chấp nhận...

Sau khi thắng thầu, nếu công ty của ông phải ký quỹ ở ngân hàng một khoản tiền tương đương 10% giá trị hợp đồng để “đảm bảo việc thực hiện hợp đồng” thì phía đối tác cũng tự nguyện mở một tài khoản, gửi vào đó khoản tiền tương đương  60% giá trị hợp đồng để ông tin họ có khả năng thanh toán. Trông người rồi ngẫm đến Ta, không ít trường hợp tuy nhà thầu đã hoàn tất hợp đồng nhưng không được thanh toán vì chủ đầu tư... chưa có kinh phí.

Trong quá trình thực hiện hợp đồng, chủ đầu tư rất linh động. Vì hết hàng, họ đồng ý cho công ty của ông thay thế máy in lẽ ra phải nhập của Thái Lan bằng loại tương tự nhưng có thêm một số tính năng từ Trung Quốc. Đó không đơn thuần là thành ý mà sự linh động đó giúp chất lượng của dự án tốt hơn. Theo ông giám đốc và nhiều người nghe ông kể chuyện, nếu chủ đầu tư là Ta, rất có thể trục trặc này sẽ thành “chuyện” vì  cách làm việc cứng nhắc, vì muốn gây khó, cả vì... “đòi ăn”.

Dự án được đề cập ngoài yếu tố nhân đạo còn nhằm trợ giúp sự phát triển kinh tế của cả EU lẫn Việt Nam nên nhà thầu vừa phải chọn các trang thiết bị đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, vừa là sản phẩm hoặc do EU hoặc do Việt Nam sản xuất, trừ trường hợp có thiết bị nào đó mà cả bên không hoặc chưa sản xuất được. Người kể đã chọn trang thiết bị của Việt Nam (trừ máy in vì thời điểm đó Việt Nam chưa sản xuất được) và ông tự hào vì mình đã  tạo ra giá trị gia tăng cho ngành lắp ráp thiết bị điện tử-tin học-viễn thông trong nước. Cũng từ chuyện này, người kể nêu một thắc mắc: Tại sao ở Việt Nam lại không làm như thế khi dùng ngân sách để tổ chức đấu thầu cung cấp thiết bị cho các cơ quan Nhà nước? Thắc mắc đó không có ai đứng lên giải đáp. Dưới cử toạ có nhiều người thở dài, có người buột miệng, trong lĩnh vực CNTT, lời kêu gọi “người Việt Nam dùng hàng Việt Nam” hình như vẫn chỉ là khẩu hiệu...

Chẳng biết có ai muốn chia sẻ thêm chuyện dự thầu của Tây, đấu thầu của Ta và góp thêm cao kiến nào không?