HỘI NGHỊ THƯỢNG ĐỈNH VỀ XÃ HỘI THÔNG TIN: Những bài toán chưa có đáp số

TRẦN

Tuần qua, Hội nghị Thượng đỉnh về Xã hội thông tin (World Summit on Information Society - WSIS) đã diễn ra tại Geneva - Thụy Sĩ. Mục tiêu của WSIS là đề ra một kế hoạch toàn cầu để bảo đảm cho mọi người tiếp cận với công nghệ thông tin - viễn thông (CNTT-VT), sử dụng tri thức và phương tiện CNTT-VT để phát triển kinh tế - xã hội, xóa nhòa “khoảng cách số” giữa các nước giàu và nghèo. Thế nhưng WSIS đã kết thúc chỉ bằng một thỏa thuận chung với những nguyên tắc chung chung chứ không đề ra được biện pháp thực tiễn nào...

BIỂU TƯỢNG CỦA HỘI NGHỊ THƯỢNG ĐỈNH VỀ XÃ HỘI THÔNG TIN.

Trở ngại đầu tiên: Tiền đâu?

Năm 1998, Liên Hiệp Quốc (LHQ) nhận thấy CNTT-VT chính là cứu cánh mà những nước đang phát triển rất cần để phát triển giáo dục cũng như giúp người dân thoát khỏi đói nghèo và WSIS được giới thiệu như một sáng kiến. Thế nhưng khi các nhà lãnh đạo thế giới và hơn 10.000 đại biểu từ 175 nước tề tựu tại Geneva thì tự thân mong ước “xóa nhòa khoảng cách số” trở thành một khoảng cách khó xóa nhòa.

Một trong những vướng mắc chính của WSIS là các nước giàu ngần ngại cung cấp tiền để giúp các nước nghèo mua thêm nhiều máy tính và lắp đặt nhiều hệ thống mạng. Senegal thay mặt các quốc gia châu Phi đưa ra đề xuất xây dựng “Quỹ đoàn kết số” (Digital Solidarity Fund) do LHQ điều hành để cung cấp tài chính cho những dự án về CNTT-VT ở các nước đang phát triển. Mỹ, Nhật và châu Âu thì tỏ ra hoài nghi về hiệu quả của việc lập thêm một cơ quan nữa trực thuộc LHQ để quản lý nguồn quỹ. Họ chỉ thích tài trợ cho những dự án cụ thể thông qua các kế hoạch phát triển hiện thời. Lờ đi đề xuất về “quỹ”, khối châu Âu trình bày phương án về “Chương trình đoàn kết số” (Digital Solidarity Agenda). Cuối cùng, chính những cuộc gặp gỡ song phương bên lề WSIS mới thực sự là những cơ hội để các nước nghèo tìm kiếm “cầu vượt” qua khoảng cách số. Tuy WSIS đề ra mục tiêu “đến năm 2015 sẽ kết nối 50% dân số thế giới” trong tuyên bố chung nhưng không có kế hoạch hay tiến trình nào cụ thể.

Ai sẽ làm chủ Internet?

Đây là bài toán còn nan giải hơn chuyện hỗ trợ tài chính để xóa khoảng cách số. Hệ thống mạng toàn cầu đang được ICANN (Internet Corporation for Assigned Names and Numbers – một tổ chức bán tư nhân do chính phủ Mỹ lập ra năm 1998) quản lý. ICANN giám sát các tên miền chính như .com và .net, đồng thời giúp thiết lập những tiêu chuẩn kỹ thuật để vận hành Internet.

Một số quốc gia như Brazil, Trung Quốc đã hối thúc LHQ tiếp nhận quyền điều hành Internet. Các nước phương Tây - đặc biệt là Mỹ – và các tổ chức vận động hành lang cho doanh giới phản đối kịch liệt ý tưởng chuyển giao trách nhiệm quản lý Internet cho một cơ quan thuộc LHQ. Họ cho rằng, khi đó, việc điều hành Internet sẽ là những quyết định “có tính chính trị” chứ không phải là những quyết định thuần túy kỹ thuật nữa.

Khoảng cách số = Khoảng cách nội dung

Khoảng cách số không chỉ đơn thuần là 90% dân số thế giới chưa hề được kết nối Internet mà còn là “khoảng cách nội dung” (content divide). Khái niệm này được ông Kofi Annan - Tổng thư ký LHQ đưa ra tại WSIS. Ông xem đó là một thách thức cho tất cả các quốc gia không sử dụng tiếng Anh. Hơn 70% số Website trên Internet hiện nay đang dùng tiếng Anh trong truyền thông. Trong nhiều trường hợp, sự phổ biến của tiếng Anh dìm chết những nhu cầu và ngôn ngữ bản địa. Chưa kể đa số thông tin trên các Website không đáp ứng các nhu cầu thiết thân của người dân. Đây chính là khoảng cách nội dung, nó đang được đào sâu, khơi rộng trên Internet.

Peter Armstrong – Giám đốc Oneworld.net, tán thành: “Nếu đặt người ta ngồi trước một máy tính có nối mạng Internet mà ở đó chẳng có gì bằng tiếng mẹ đẻ, chẳng có gì liên quan đến cuộc sống của họ thì họ sẽ chẳng hứng thú và không quan tâm gì đến chuyện kết nối Intenet. Chúng ta phải mang lại cho mọi người những công cụ họ cần, cung cấp những dịch vụ thật sự góp phần làm biến đổi cuộc đời họ.”

Làm thế nào để xóa bỏ khoảng cách số ? Những người trông chờ WSIS đưa ra các giải pháp thiết thực đã hoàn toàn thất vọng. Những bài toán ở WSIS lần này được hứa hẹn sẽ bổ túc đầy đủ lời giải ở WSIS giai đoạn 2, sẽ tổ chức tại Tunisia vào năm 2005.

Ở một diễn đàn trên Internet về đề tài này, trong khi mọi người hăng hái góp cho WSIS đủ loại giải pháp mà họ cho là hay nhất để giúp các nước nghèo vượt qua khoảng cách số (phần mềm nguồn mở, điện thoại vệ tinh...) thì một độc giả đâm ngang hông: “Mọi người điên hết rồi! Thứ mà người nghèo trên thế giới này đang cần hơn hết chính là thức ăn, nước sạch, nơi cư trú và điều kiện chăm sóc sức khỏe”.