Cẩm nang chữa bệnh cho PC

PHÍ TIẾN THÀNH (Thái Nguyên)

Các chuyên gia về PC (máy tính cá nhân) không chỉ giải đáp cho bạn những thắc mắc bỗng dưng gặp phải trong khi đang bầu bạn với cái “cục cưng” PC. Họ còn giúp bạn nhanh chóng làm dịu những cơn nhức đầu khó chịu vì phần cứng máy tính. Thật là nỗi khổ sở khó tả khi PC của bạn dở chứng mà chẳng có lấy một lời thông báo. Nơi có trách nhiệm bảo trì máy chưa chắc đã trả lời ngay trong ngày. Người phụ trách kỹ thuật của cơ quan bạn có thể lại vắng mặt. Lúc này có lẽ bạn “sôi máu” lắm? Tốt nhất là xắn tay áo lên và tự làm mọi việc.

- Quá nóng: Thỉnh thoảng màn hình chỉ còn một màu xanh, ổ cứng chậm hẳn đi, hệ thống bị treo.

Nên nhớ nhiệt độ cao là kẻ thù nguy hiểm nhất của PC. Phải chịu đựng lâu tình trạng quá nóng, hệ thống máy của bạn có thể giảm tuổi thọ hoặc bị tiêu đời. Màn hình xanh và ổ cứng ì ạch là những biểu hiện “có trong sách” cảnh báo hiện tượng quá nóng, cần biện pháp giải quyết tức thời.

Hãy bắt đầu bằng việc lau bụi bám trên PC. Bụi bít kín các khe thoát gió của quạt cũng có thể làm tăng nhiệt độ bên trong. Kiểm tra kỹ cả bên trong hệ thống. Lớp bụi sẽ tác động như chất cách nhiệt, làm nóng các chip và mạch điện. Nên dùng bình khí nén để thổi bụi, không được lau bằng nước hay chất tẩy rửa, nhớ phải dùng vật liệu chống tĩnh điện để lau (thí dụ dùng vải bông, không dùng vải len, vải sợi pha nilông...)

Cuối cùng, kiểm tra để đảm bảo tất cả các quạt làm mát đều chạy tốt. Quạt của bộ nguồn khi sắp hỏng thường gây tiếng ồn lớn, nhưng quạt nhỏ cho CPU thì hầu như không nghe rõ, nó mà hỏng thì CPU của bạn cũng có thể tiêu luôn vì nóng. BIOS của phần lớn các PC từ Pentium II trở lên đều có chức năng theo dõi RPM (vòng quay/phút) của mỗi quạt và đưa ra thông báo lỗi khi phát hiện thấy có nguy hiểm. Cần kiểm tra coi trong CMOS, tính năng này có được kích hoạt chưa?

Đối với những mainboard quá cũ không có tính năng kiểm tra quạt hay nhiệt độ (thông qua chip sensor Hardware Monitor), hãy trang bị cho hệ thống thiết bị kiểm tra hệ thống giải nhiệt, thí dụ 110 Alert của PC Power and Cooling (www.pcpowercooling.com) có giá 17 USD. Nó sẽ phát chuông khi nhiệt độ bên trong của PC vượt quá 43oC và báo động cho bạn nếu quạt CPU hỏng.

- Không đủ điện năng: Sau khi được bổ sung một ổ đĩa thứ hai và ổ CD-RW cho hệ thống có bộ nguồn tự lắp ráp, hộp máy rất nóng.

Khi bộ nguồn PC phải nuôi thêm những thành phần mới, hiện tượng bị nóng lên chứng tỏ nó làm việc quá tải. Nếu bạn mua loại rẻ, thường bộ nguồn khá yếu không đạt đủ công suất thiết kế. Điều này dẫn đến những trục trặc và nhiệt độ tăng gây nguy hiểm. Giải pháp là thay một bộ nguồn mới có công suất cao. Hãy kiểm tra xem bộ nguồn hiện tại có công suất bao nhiêu, rồi cộng thêm 25W cho đĩa cứng bổ sung và 10W cho mỗi thiết bị mới khác. Để cẩn thận, nên dự phòng thêm 20%, và đó sẽ là công suất cần thiết cho bộ nguồn mới mà bạn nên mua. Bộ nguồn phổ biến bây giờ là 300W, đủ xài cho một hệ thống bình thường (với điều kiện loại tốt, đủ công suất).

- Password (Mật khẩu): Đã thiết lập password hệ thống để đăng nhập mỗi khi mở máy tính, nhưng sau đó không thể khởi động máy được nữa vì quên Password.

Password hệ thống được lưu trong CMOS, một chương trình nhỏ quản lý phần cứng của máy để giúp máy khởi động được trước khi nạp hệ điều hành. Đáng tiếc, việc mất password CMOS cũng giống như đánh rơi chìa khóa trong đống rác, chẳng có cách giải quyết nào đơn giản để khắc phục tình trạng này. Bạn có thể gọi đến nơi bán, nhà sản xuất, bạn bè... hỏi xem PC của bạn có password mặc định không. Nếu không, bạn sẽ phải tốn một ít thời gian mày mò bên trong hệ thống. Hãy xem cuốn sách hướng dẫn (manual) của mainboard, tìm vị trí jumper xóa password hay xóa toàn bộ CMOS (clear CMOS). Cách cuối cùng là tháo viên pin nhỏ (pin CMOS), trên mainboard ra để một lát rồi gắn lại vị trí cũ. Pin này có chức năng duy trì các thông số thiết lập CMOS. Nhưng nên nhớ rằng một khi hủy bỏ các thiết lập CMOS, bạn phải cài đặt lại chúng một cách thủ công.

- Mất cluster: Tắt PC đột ngột, sau đó khởi động lại máy thì chương trình scandisk tìm thấy các cluster thất lạc và các file liên kết chéo (cross-linked file).

Sau khi tắt máy không đúng quy định, chương trình scandisk có sẵn trong Windows có thể phát hiện có các cluster thất lạc và file liên kết chéo. Cả hai chỉ là lỗi tính toán trong bảng định vị file (File Allocation Table - FAT) của đĩa cứng chứ không phải hỏng vật lý trên bề mặt đĩa.

Tất cả các file trên đĩa cứng đều được chia thành nhiều đoạn nhỏ gọi là cluster. Cluster thất lạc đơn giản là cluster không còn được kết nối với file hiện hữu. Trừ khi bạn sợ mất file quan trọng mà mình đã mở khi máy gặp sự cố, còn không thì không cần chuyển đổi các cluster thất lạc thành file vì chúng thường vô dụng. Đối với các cluster hỏng cũng vậy, nên xóa chúng đi.

File liên kết chéo, theo FAT của đĩa cứng, là file có dùng chung cluster với file khác. Scandisk sẽ đề nghị tạo hai file riêng biệt, mỗi file có một bản sao riêng của cluster tranh chấp. Đây là phương án tốt nhất mà bạn nên theo.

Nếu nghi ngờ ổ cứng bị hỏng, bạn hãy chạy scandisk. Nhấn Start/ Programs/ Accessories/ System Tools/ Scandisk và chọn mục Thorough. Tiện ích này sẽ quét toàn bộ bề mặt đĩa để kiểm tra chỗ hỏng vật lý.

LƯU Ý: Quá trình Scandisk có thể mất hàng giờ tùy theo kích thước đĩa của bạn. Có thể sẽ xuất hiện một số sector hỏng do hao mòn và hư hỏng thông thường. Nhưng nếu bạn thường xuyên phát hiện thấy các sector hỏng ngày càng xuất hiện nhiều, thì chắc là có vấn đề. Hãy sao lưu ngay toàn bộ dữ liệu và mua cho mình một ổ đĩa mới.

- Thiếu bộ nhớ ảo: Máy tính đã sử dụng một thời gian, gần đây xuất hiện thông báo ‘insufficient memory’ (không đủ bộ nhớ) khi đang làm việc.

Có vẻ như vấn đề không phải ở bộ nhớ. Có thể sau một thời gian sử dụng, đĩa cứng của bạn đã chật cứng. Windows cần chỗ trống trên đĩa để xử lý file tráo đổi (là nơi chứa dữ liệu khi RAM bị trưng dụng hết). Nếu bạn mở các bảng tính lớn hay nhiều ứng dụng mà đĩa cứng đã đầy, file hoán chuyển không thể làm việc bình thường. Bạn có hai lựa chọn: giải phóng đĩa bằng cách xóa hay chuyển dời các file, hoặc di chuyển file hoán chuyển sang nơi khác (partition hay ổ cứng bổ sung) có nhiều chỗ hơn. Để chuyển file hoán chuyển đi, nhấn phím phải vào My Computer, chọn Properties, nhấn vào ô Performance trong hộp thoại System Properties. Nhấn nút Virtual Memory và chọn Let me specify my own virtual memory settings. Hộp thoại Hard disk sẽ liệt kê các partition và đĩa hiện có đồng thời cho biết dung lượng còn trống của từng cái.

- Chính và phụ: Máy tính không nhận biết được ổ cứng mới.

Khi bạn kết nối hai đĩa cứng hay các thiết bị EIDE khác vào cùng một cáp, một thiết bị phải được chỉ định là “chính” (master) và một là “phụ” (slave). Nếu ổ ban đầu của bạn là ổ khởi động, nó được thiết lập là ổ chính. Có thể ổ mới cũng được thiết lập là ổ chính và vì vậy hệ thống không “thấy” được nó. Muốn khắc phục điều này, bạn chỉ cần thay đổi jumper trên ổ mới để đặt thành ổ phụ. Bạn sẽ tìm thấy các thông số thiết lập jumper ngay trên ổ cứng hoặc trong tài liệu kèm theo. Nếu trên ổ cứng không ghi sẵn, bạn nên lấy bút nỉ ghi thẳng lên đó để tiện tham khảo sau này.

- Vấn đề khởi động: Windows luôn luôn khởi động bằng đĩa cứng, không chịu khởi động bằng đĩa mềm.

Hãy kiểm tra các thông số thiết lập ổ đĩa khởi động trong chương trình thiết lập CMOS của hệ thống. Tìm Boot Sequence hay thông số nào tương tự. Nó có thể được đặt là ‘C:, A:’, có nghĩa là hệ thống sẽ xét đến ổ C trước tiên khi khởi động, sau đó mới đến ổ A. Hãy thay đổi thông số này thành ‘A:, C:’. Phần lớn các máy tính mới đều có BIOS cho phép bạn thiết lập ổ khởi động thứ nhất là ổ Zip, LS- 120 hay CD-ROM.

- Đĩa cứng quá lớn: Bổ sung một đĩa cứng lớn GB nhưng gặp đủ thứ rắc rối trong quá trình làm cho Windows nhận biết ổ cứng này.

Trước hết hãy liên hệ với nhà sản xuất hệ thống để biết chắc BIOS của bạn có hỗ trợ ổ 4 GB trở lên không. Nếu không, bạn cần phải nâng cấp BIOS bằng cách tải nó từ Web site của nhà sản xuất hoặc mua mới từ một hãng thứ ba như Micro Firmware chẳng hạn.

Nếu vấn đề không phải do BIOS, có thể thủ phạm là hệ thống định vị file (FAT) mà PC sử dụng để tổ chức file trên đĩa cứng. Như đã biết, FAT16 không hỗ trợ các phân vùng (partition) lớn hơn 2 GB. Nếu đang dùng FAT16, bạn có hai lựa chọn: tạo nhiều phân vùng nhỏ đủ cho FAT16 xử lý, hoặc nâng cấp lên FAT32. Bạn có thể tạo hai hay ba phân vùng, mỗi phân vùng này không lớn hơn 2 GB, bằng tiện ích FDISK (DOS) nếu đĩa cứng đang trống. Còn nếu có dữ liệu, bạn cần tiện ích kiểu như Partition Magic của PowerQuest để thực hiện công việc này.

Phương án thứ hai là nâng cấp hệ thống file của đĩa lên FAT32, có thể hỗ trợ phân vùng lớn tới 8 GB. Nhưng bạn chỉ có thể làm điều này khi có Win 98 hoặc phiên bản OSR2 của Win 95 trở lên (ME/2000/XP).

- Vấn đề âm thanh: Cả ổ CD-ROM và loa đều hoạt động tốt khi chơi các trò chơi nhưng không nghe được CD nhạc.

Vấn đề của bạn khá phổ biến. Tín hiệu từ CD audio, bỏ qua mọi hoạt động bên trong PC, đi từ ổ CD-ROM đến card âm thanh nhờ một dây cáp nhỏ. Vì thế, không ít trường hợp dây cáp này tiếp xúc kém hoặc hoàn toàn không còn tác dụng. Hãy nối lại cáp hoặc mua cáp mới.