BÀI DỰ CUỘC THI VIẾT VỀ “TINH THẦN HIỆP SĨ CNTT”: Lãng tử Ka Đơn

MACROHARD

Ka Đơn là tên một ngôi làng nhỏ ở huyện Lạc Dương, Lâm Đồng. Chỉ riêng địa danh đã gợi cho người ta liên tưởng đến một vùng rừng núi xa tít mù tắp và thường thiếu tất cả những tiện nghi tối thiểu. Tôi để ý tới Ka Đơn vì nhiều người kháo rằng ở đó có một anh chàng tên là Nguyễn Trần Huy Phong đang làm những chuyện không giống ai...

Em muốn giống anh Phong

Tôi là người đa nghi và vì vậy nên muốn tới tận nơi để tìm hiểu câu chuyện dạy tin học cho trẻ em nghèo ở Ka Đơn thực hư thế nào?... Phong đón tôi ở bến xe Đà Lạt. Tóc tai bù xù, thu người trong chiếc áo khoác rộng thùng thình, anh chàng chìa tay ra cho tôi bắt và đề nghị: “Làm ly cà phê cho tỉnh đã”...

Đổ đèo Prenn, khi gió thổi ù ù, lạnh tóp người thì Phong bắt đầu kể về Ka Đơn của mình. Vùng đất lạ hoắc đó trở thành gần gũi với tôi hơn. Ka Đơn là những thửa ruộng không cho nhiều lúa, những nương rau chỉ đủ cho người trồng lót dạ, những thế hệ quẩn quanh với đói nghèo, ít ai chạm được cả hai tay vào chữ nghĩa. Ka Đơn có những cây ca cao trĩu quả nhưng cha Phong chẳng biết để làm gì, có một cái quán bún riêu mà mỗi tô mẹ Phong chỉ bán có 1.500đồng, có thằng em út ở giữa rừng nhưng lại thích nghe nhạc cổ điển... Đang kể, Phong bỗng nín bặt: “Có lẽ tốt nhất là để ông tự cảm”... Chúng tôi đi nốt cho hết quãng đường ngót nghét 40 cây số đường nhựa và hơn 10 cây số đường đất trong im lặng. Ka Đơn của Phong cách thị trấn Lạc Dương không xa nhưng nằm chơ vơ bên núi, lối vào chỉ có một con đường độc đạo ngoằn ngoèo và lầy lội...

Trời chỉ mới chập choạng nhưng Ka Đơn đã vắng ngắt, chỉ còn tiếng chó thỉnh thoảng sủa đệm cho dàn côn trùng rỉ rả. Mẹ Phong tươi cười đón tôi: “Vào trong rửa mặt rồi ra ăn cơm”. Phía sau nhà, lũ nhóc nhốn nháo hẳn khi chợt nhìn thấy Phong. Hóa ra trong cái túi con con Phong vẫn đeo kè kè bên người là một mớ đủ thứ dành cho con nít: bộ đĩa học tiếng Anh, dăm cuốn truyện cổ tích, mấy tờ báo và đĩa phim hoạt hình “Đi tìm Nemo”. Bọn trẻ thúc hai đứa đang ngồi gõ bàn phím làm cho xong bài tập trong ngày. Đây chính là những học trò của "thầy" Phong. Hai đứa trẻ đen thui đang hối hả gõ bàn phím. Hai cái máy tính nằm kề nhau quá sang so với khung cảnh chung ở Ka Đơn: có ổ DVD, có microphone, Webcam nữa... Thấy tôi ngỡ ngàng, Phong ra dấu chờ, đừng hỏi...

Bảy giờ, lớp học kết thúc, hai đứa trẻ vẫn cố gõ cho xong những chữ cuối cùng, bài tập là một bài viết trên tờ e- CHÍP. Xong xuôi, cả hai thở phào và thản nhiên đóng lại, may mà Phong kịp chặn trước khi công sức của chúng thành công cốc: “Mẹ chưa bày mấy đứa cách save lại nội dung sao?”... Vậy là cả đám trẻ con túm tụm lại, tròn xoe mắt nghe Phong bày chiêu mới: Ctrl-S.

Ja Túy - một cậu bé người K’Ho ngượng nghịu tâm sự: “Em muốn học máy tính, học giỏi để được ra thành phố, giống như anh Phong, không phải ở nhà trồng đậu và chăn bò nữa”. Những đứa trẻ còn lại nhao nhao tranh nhau: “Em cũng muốn giống anh Phong”... Với lũ trẻ, Phong như một người anh.

Ngước mắt nhìn lên

Nhà Phong có vẻ rất nghèo. Mà khá sao được khi mẹ Phong bán một tô bún riêu chỉ với giá đó, cha Phong chỉ có một cái ghế hớt tóc đơn giản tới mức không thể đơn giản hơn. Khách hàng của họ chỉ gồm toàn những người xài bạc lẻ!? Cũng vì vậy, hai cái máy tính mắc tiền được sắm để làm giáo cụ trở thành một thắc mắc lớn. Phong vặn lại: “Theo ông, tụi nhỏ ở đây chỉ có quyền được xài máy cũ, đã lạc hậu sao?” Trong khi tôi đang ú ớ, Phong nhẹ nhàng giải thích: “Lúc đầu tôi cũng hết sức phân vân. Cũng đã tính tới chuyện mua hai cái máy vừa phải để dạy tụi nhỏ học. Rồi tự thấy rằng không thể làm vậy, vì chẳng lẽ mình cũng chấp nhận để tụi nó chịu những thiệt thòi kiểu vậy hoài sao? Dù là ở Ka Đơn nhưng mấy đứa nhỏ cũng có quyền sử dụng những gì tốt nhất, hiện đại nhất chứ!”.

Đêm Ka Đơn, trời đầy sao, đường làng vắng tanh. Phong thọc hai tay vào túi, vừa đi, vừa đá nhè nhẹ vào những hòn đá nhỏ trên đường, rỉ rả tâm sự: “So với tôi ngày xưa, tụi nhỏ sướng hơn vì còn có bò để... chăn. Ông biết con mối không? Ngày xưa tôi thường phải ăn cơm với mối, y như những người dân tộc ở đây. Cực lắm! May mắn là cực khổ cỡ vậy nhưng cha mẹ tôi vẫn ráng cho tôi đến trường...” Để có thể tiếp tục đến trường, Phong đi bán bánh, làm thợ hớt tóc và cuối cùng khăn gói về Đà Lạt học cấp ba. Anh chàng này đã xoay xở đủ kiểu để có gì đó bỏ vào bụng và tiếp tục đến trường. Không chỉ học chữ, Phong còn học máy tính. Cách đây chưa lâu, ở Đà Lạt đã từng có một gã con trai, chiều chiều áp mặt vào cửa kính, say sưa nhìn thiên hạ thao tác trên máy tính rồi tối về nhắm mắt ôn lại những gì mình đã thấy người ta làm...

Phía chân trời, một vệt sáng xẹt ngang rồi tắt lịm. Phong nhìn theo, lẩm bẩm gì đó rồi kể tiếp: “Khi tôi cho gia đình mình biết, mọi người phản đối rất dữ, nhưng tôi vẫn quyết định sẽ đi Sài Gòn tìm cho mình một cơ hội. Tôi tự hứa sẽ trở về, nhưng không phải với hai bàn tay trắng”. Phong bứt một cọng cỏ ngang tầm ngực. “Ông biết tại sao tôi quyết định như thế không? Ở Sài Gòn tôi có nhiều cơ hội tiếp cận với máy tính hơn”. Cơ hội đó là mỗi cuối tuần, từ 6 giờ sáng thứ bảy đến 6 giờ sáng thứ hai, Phong có thể “ôm” máy tính của vài người bạn đang học ở ĐH Bách khoa. Những ngày còn lại trong tuần, khi ở trông nhà cho người khác, Phong đọc cái này, hí hoáy viết cái kia và ngồi chờ tới cuối tuần… Cứ học lóm và xài máy ké kiểu đó, Phong khá dần lên. Năm sau, Phong được một công ty tin học tuyển vào làm việc. “Tôi nghĩ là mình có một chút năng khiếu về lĩnh vực này nên nắm bắt cái mới nhanh hơn người khác một chút”. Cứ thế cho tới khi đã dành dụm được một chút vốn, anh chàng này dốc hết để hùn với bạn bè thành lập công ty thiết kế Web Mắt Bão. “Cũng bầm dập, tơi tả một thời gian nhưng tụi tôi đều là những thằng quen chịu cực nên mọi thứ ổn dần. Ổn, tức là bắt đầu có dư chút đỉnh và tôi thấy đã tới lúc mình phải quay về...”.

Phong quay về với một dàn máy tính. “Ở Ka Đơn thì xa môi trường công nghệ quá, nên tôi chọn Đà Lạt vì gần nhà, có thể làm được nhiều thứ cho Ka Đơn, đồng thời có thể đeo đuổi những ước mơ nghề nghiệp của mình”.

Và bắt đầu nhìn quanh

“Tôi quyết định cần phải làm gì đó cho Ka Đơn chỉ vì một ánh mắt... Hôm ấy, vô tình nhìn ra cửa, tôi bắt gặp một thằng bé người Chu ru đang say sưa xem hai đứa em tôi dùng máy tính. Nó không thể giấu chuyện thèm được như vậy. Tôi cũng đã từng như nó. Tôi biết cái cảm giác đó. Tối hôm ấy, tôi đưa chuyện dạy tin học cho những đứa trẻ ở Ka Đơn ra bàn với gia đình. Cha tôi ngần ngừ, mẹ tôi cũng vậy...” Cuối cùng, cả nhà đồng ý với kế hoạch Phong đề nghị và sau hàng chục năm, bà bán bún riêu ở Ka Đơn lại tiếp tục căng thẳng như hồi theo học khóa đào tạo nữ hộ sinh, ông thợ hớt tóc tiếp tục chuẩn bị như thuở còn lên bục dạy Anh văn. Họ cần mẫn ghi chép, hỏi han để có thể thay thằng con trai điều hành lớp học trong những ngày nó đi vắng. Sau đó một tuần, lớp học khai giảng, hai học viên đầu tiên là hai đứa trẻ người Chu ru: Tu Prong Tường và Tu Prong Rô.

Bằng kinh nghiệm của mình, Phong chọn phương pháp can thiệp tối thiểu để xóa mù tin học. Mặc cho lũ trẻ lục lọi, tìm hiểu. Chừng nào chúng bí mới chỉ vẽ đôi chút. Phong khẳng định: “Next-door là phương pháp rất hay. Chuyện gì xảy ra phía sau mỗi cánh cửa là điều mà mấy đứa nhỏ phải tự tìm lời đáp, người lớn chỉ mở giúp cửa…”.

Sáng hôm sau, Phong dẫn tôi vào sâu trong núi. Ở đó, một đập nước thật đẹp với rừng thông vây quanh vừa hoang sơ, vừa đầy sức sống. Phong tiết lộ một kế hoạch khác: Đưa những hình ảnh này vào một chương trình giới thiệu Ka Đơn như điểm du lịch sinh thái đáng để ý nhằm thu hút đầu tư, tìm lối ra cho Ka Đơn. “Tôi chưa thể làm đường lớn cho xe vào Ka Đơn được nên tranh thủ mở lối trên xa lộ thông tin cho nhiều nơi biết đến Ka Đơn”…

Khi chúng tôi quay về nhà thì có một giáo viên của trường phổ thông cơ sở Ka Đơn đang ngồi chờ Phong. Ông muốn Phong hỗ trợ để dạy tin học cho giáo viên trong trường... Xế chiều, chúng tôi quay về Đà Lạt, lũ trẻ bịn rịn không muốn chia tay. Tôi tranh thủ mở sổ ghi vào đấy: “Lớp xóa mù tin học ở Ka Đơn, đã khai giảng được ba tuần, hiện có 6 học trò người dân tộc đã biết soạn thảo văn bản, chơi game... Dự kiến sẽ định hướng nghề cho học viên…” Phong liếc nhìn, cười vang: “Ông ghi làm gì cho mệt. Đừng quan tâm đến chuyện dạy tin học cho trẻ ở đây đạt kết quả thế nào sau ba tuần, ba tháng, thậm chí ba năm... Tôi hy vọng điều khác, 30 năm sau Ka Đơn sẽ khác hẳn bây giờ…”.

Phong nổ máy xe, thẳng tiến giữa con đường lầy lội. Chiều vẫn rực rỡ nắng vàng…