Thời PC trở thành “thầy trợ giảng”

TRẦN QUỐC PHONG

Sự bùng nổ của công nghệ thông tin (CNTT) nói riêng và khoa học công nghệ nói chung đang tác động mạnh mẽ vào sự phát triển của tất cả các ngành trong đời sống XH. Trong bối cảnh đó, nếu muốn nền giáo dục phổ thông đáp ứng được đòi hỏi cấp thiết của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, nếu muốn việc dạy học theo kịp thời đại, chúng ta nhất thiết phải cải cách phương pháp dạy học theo hướng vận dụng CNTT và các thiết bị dạy học hiện đại để phát huy mạnh mẽ tư duy sáng tạo, kỹ năng thực hành và hứng thú học tập của học sinh nhằm nâng cao chất lượng đào tạo.

Vận dụng CNTT vào trường học đi đôi với việc đầu tư thiết bị dạy học hiện đại để cải cách phương pháp dạy học đối với tất cả các môn học ở trường phổ thông. Điều này đã được thực tế trả lời ở một số trường tại TPHCM như trường PTDL Quốc tế, trường Dân lập Ngôi Sao, trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai và kết quả đã chứng minh chất lượng đào tạo được nâng cao rõ rệt. Theo đánh giá của các giáo viên, phương pháp giảng dạy này có nhiều ưu điểm: giúp bài giảng sinh động, tạo cho học sinh sự hứng thú và yêu thích môn học, kiểm tra nhanh chóng kiến thức của học sinh, hỗ trợ đắc lực cho các giờ thực hành. Đây cũng là thành công bước đầu của việc đổi mới phương pháp này.

CÔ GIÁO VÀ “THẦY TRỢ GIẢNG PC” TẠI TRƯỜNG DÂN LẬP NGÔI SAO (TPHCM).

Tuy nhiên, hiệu quả như trên chỉ mới thể hiện ở vài trường đi đầu của TPHCM. Thực tế cho thấy, để có sự đồng bộ về ứng dụng CNTT trong tất cả các trường nói chung và các cấp học, giáo viên nói riêng lại là vấn đề rất khó vì trình độ tin học của giáo viên thực sự chưa cao. Để chuẩn bị cho một bài giảng đạt mức chuẩn, giáo viên thường phải bắt đầu từ ý tưởng bài giảng rồi mất đến hai ba ngày thiết kế mới hoàn thành, đó là chưa kể đến việc phải thiết kế hình ảnh cho thích hợp trong bài giảng. Để thực hiện được các bài giảng sinh động, chất lượng, ngoài lượng kiến thức cơ bản mà giáo viên cần truyền đạt cho học sinh, giáo viên cần phải biết thêm các kỹ năng về tin học. Ví dụ một số môn học như môn địa lý, vật lý... khi giảng đến bài “trái đất xoay quanh mặt trời” chẳng hạn, giáo viên dùng Flash để tạo hình ảnh minh họa biểu diễn sự chuyển động của nó. Việc thiết kế các bài giảng về hóa học và sinh vật cũng khá phức tạp.

Dù bước đầu thực hiện phương pháp giảng dạy bằng “giáo án điện tử” có khó khăn và phức tạp đối với một số giáo viên, nhưng đây cũng thể hiện “bản lĩnh” của người giáo viên đổi mới công nghệ dạy học để phù hợp với xu thế ngày nay là tin học hóa toàn cầu. Hy vọng bài hướng dẫn sau đây sẽ phần nào giúp thêm kinh nghiệm cho các giáo viên, sinh viên đang có ý tưởng làm “giáo án điện tử” phục vụ cho trường mình.

Soạn một bài giảng bằng POWERPOINT

Bước 1:

Chuẩn bị nội dung bài học, hệ thống câu hỏi/đáp, hình ảnh liên quan đến bài dạy và các file âm thanh, phim (nếu cần). Lên kế hoạch bố cục, sắp xếp kiến thức, hình ảnh minh họa cho từng “màn biểu diễn” hay gọi là Slide... Khâu chuẩn bị này rất cần thiết vì nó sẽ giúp tăng cường hiệu quả bài giảng.

Bước 2:

Dùng kỹ thuật tạo “màn biểu diễn” cho bài giảng.

- Tạo slide mới: Khởi động chương trình PowerPoint 2002 (vì đây là phiên bản có nhiều tính năng hiệu ứng hơn các phiên bản trước) từ Office bar hay Start\All Programs\Microsoft Office\PowerPoint. Trong cửa sổ làm việc của PowerPoint 2002, bạn lần lượt thực hiện các thao tác dưới đây:

- Chọn mẫu template cho Slide (mẫu màu nền có sẵn): Click vào dấu bên phải màn hình, chọn Slide Design – Slide Template -> chọn các nền có sẵn. Bạn có thể thay đổi màu Template đã chọn đậm nhạt tùy sở thích của mình bằng cách click vào dấu như trên rồi chọn Slide Design – Color Schemes và chọn một trong các màu đó.

- Chọn màu hay ảnh nền cho Slide: Nếu không thích các Template có sẵn, bạn có thể chọn màu hay pha màu tùy thích cho slide. Bạn cũng có thể chọn một hình ảnh để làm nền cho slide khi vào trình đơn Fortmat\ Background -> click vào -> chọn Fill Effects\ Picture\ Sellect Picture -> chọn đường dẫn tới tập tin hình ảnh -> bấm Insert.

- Nhập Text (nhập văn bản): Chọn kiểu font chữ, kích cỡ và màu chữ trên thanh công cụ (thanh này cơ bản là giống với Microsoft Word).

- Chèn một hình ảnh vào màn trình diễn: Vào trình đơn Insert\Pictures\From File, chọn đường dẫn tới tập tin chứa hình ảnh rồi bấm Insert hay bấm vào biểu tượng dưới thanh công cụ và chọn đường dẫn tới tập tin chứa hình ảnh.

- Chèn một file âm thanh hay một đoạn phim vào bài giảng: Trong bài giảng, ta cũng có thể chèn những trích đoạn của một cảnh nào đó hay những âm thanh phù hợp với từng bài hay môn học. Trước hết, để thực hiện bước này, bạn phải có sẵn file âm thanh, phim (video) trong máy tính, sau đó thực hiện các bước sau: Nếu muốn chèn phim, hãy vào Insert\ Movies and Sounds\ Movies from file và chọn đường dẫn tới file chứa đoạn phim -> bấm OK. Nếu chèn âm thanh, vào Insert\ Movies and Sounds\ Sounds from file -> chọn đường dẫn tới file âm thanh -> bấm OK.

- Liên kết một file bất kỳ đã có sẵn trong máy: Khi soạn một bài giảng, ta cũng cần liên kết với các file khác có liên quan để giúp bài giảng phong phú hơn như: liên kết với một tập tin trong MS. Word, liên kết một trang Web có liên quan tới bài giảng hay một bài hát... Thực hiện bằng cách bôi đen đối tượng cần liên kết -> bấm Ctrl + K -> chọn file hay trang Web cần liên kết - > OK (hay vào Insert\ Hyperlink, chọn file hay trang Web cần liên kết -> OK). Riêng chuyện liên kết trang Web, do thực tế đường truyền Internet ở ta, bạn nên download nguyên trang Web về máy tính để chạy theo chế độ Offline.

Các hiệu ứng trong PowerPoint 2002

1. Tạo hiệu ứng cho đối tượng (hình ảnh, văn bản) trong PowerPoint: Nhấp chuột vào đối tượng (hình, văn bản..) -> chọn Custom Animation -> chọn menu trong Add Effect, sẽ xuất hiện bốn mục:

+ Entrance: một loạt hiệu ứng ban đầu cho đối tượng, bạn có thể lựa chọn theo ý thích.

+ Emphasis: Các hiệu ứng làm nhấn mạnh cho đối tượng được chọn.

+ Exit: Các hiệu ứng làm cho đối tượng thoát ra khỏi màn hình khi đối tượng đó không cần thiết trên slide.

+ Motion Paths: Đây mới là vũ khí lợi hại, là các hiệu ứng để tạo đối tượng di chuyển qua lại trên slide. Ở đây, ngoài các hiệu ứng có sẵn, bạn còn có thể vẽ đường cho đối tượng di chuyển theo ý thích của mình.

2. Tạo hiệu ứng chuyển tiếp giữa các slide: Mặc nhiên khi trình diễn trên màn hình, slide này chuyển sang slide khác rất đơn điệu. Ta có thể tạo hiệu ứng chuyển tiếp bằng cách ra lệnh: Slide Show\Slide Transition.

- Trong hộp thoại Apply to selected slides, bạn chọn hiệu ứng thích hợp cho tất cả các slide, tốt nhất là nên chọn Random Transition vì nó sẽ thay đổi hiệu ứng ngẫu nhiên cho từng slide, rất đẹp mắt mà lại tránh nhàm chán.

- Trong hộp thoại Modify transition: Chọn tốc độ trình diễn và nhạc nền cho các slide.

- Ở hộp thoại Advance Slide: Thiết lập tự động cho slide bằng cách đánh dấu vào Automatically rồi cho thời gian hợp lý vào bên dưới và bấm Apply to All Slides. Tất cả các slide trong file đều được trình chiếu theo tuần tự nhất định.

PowerPoint là một công cụ trực quan mạnh và hiệu quả khi làm giáo án điện tử. Những kỹ năng sử dụng “nhuần nhuyễn” các công cụ và hiệu ứng sẵn có trong PowerPoint sẽ giúp các giáo viên thực hiện bài giảng của mình một cách sinh động, lôi cuốn và điều quan trọng là tiết kiệm được rất nhiều thời gian trong việc soạn giáo án. Bạn có thể tham khảo thêm các bài viết trong chuyên mục hướng dẫn sử dụng PowerPoint của Hoài An trên e-CHÍP (từ số 26 đến nay).

CÁC BƯỚC CHUẨN BỊ ĐỂ SOẠN GIÁO ÁN ĐIỆN TỬ

Để soạn một giáo án điện tử, chúng ta có thể sử dụng nhiều phần mềm khác nhau như: Microsoft Word, FrontPage, PowerPoint... bên cạnh đó còn nhiều phần mềm hỗ trợ thiết kế, xử lý hình ảnh: Adobe Photoshop 7.1, Flash 5.0...

Chương trình chính - PowerPoint:

Đây là phần mềm chạy trên Windows cho phép người sử dụng tạo ra các màn trình diễn đa dạng trên màn hình như: máy tính, máy phóng (projector), tivi... PowerPoint có nhiều phiên bản: PowerPoint 2000, PowerPoint 2002, PowerPoint 2003. Phiên bản càng mới càng dễ sử dụng và được tăng cường nhiều hiệu ứng hơn. Nó rất hữu ích cho các lĩnh vực: Giáo viên soạn đề cương, giáo án. Xây dựng các đoạn phim quảng cáo. Trình chiếu các demo giới thiệu sản phẩm cho khách hàng. Thiết kế Web...

Các phần mềm hỗ trợ:

- Adobe Photoshop: Đây là chương trình dùng để xử lý và thiết kế hình ảnh. Trong chương trình này còn có công cụ Adobe Image Ready giúp tạo hình ảnh động (như AniGIF).

- Capture Professional: là chương trình cắt hình chuyên nghiệp rất dễ sử dụng với dung lượng nhỏ gọn (1,2MB). Hay sang hơn thì xài SnagIt (9,1MB)

- Và có thể dùng rất nhiều phần mềm xử lý hình ảnh khác nữa...