PHẦN MỀM VIỆT, GIẢI PHÁP VIỆT:

EXIF - “bật mí” thông tin từ những tấm ảnh số

VÕ NGUYỄN ĐÌNH NGUYÊN (Đà Nẵng)

Ngày nay, máy ảnh số (digital camera) đã trở nên rất quen thuộc với đa số người dùng. Chuyện sở hữu một chiếc máy ảnh số không còn là quá tầm tay đối với nhiều người nữa. Thế nhưng ít người biết rằng sau những tấm ảnh số còn chứa đựng nhiều thông tin lý thú mà chúng ta chưa khai thác hết. Hãy tưởng tượng, bạn đang có trong tay một tấm ảnh số do chính mình chụp đã lâu, hoặc của bạn bè gửi cho, bạn có muốn biết bức ảnh đó được chụp từ bao giờ, chụp bằng loại máy ảnh hiệu gì và chụp trong điều kiện như thế nào không? Bài viết này sẽ giúp bạn tìm kiếm các thông tin như vậy. Ngoài ra còn nhiều thông tin lý thú khác nữa, trong đó có một số thông tin làm cho dân nhiếp ảnh chuyên nghiệp phải kinh ngạc.

Những thông tin mà bài viết này đề cập đến được lưu giữ trong chính các file ảnh, theo một chuẩn mà tất cả các nhà sản xuất máy ảnh số phải tuân theo. Chuẩn đó được gọi là EXIF (viết tắt của cụm từ Exchangeable Image File, file hình ảnh có thể trao đổi). Theo định nghĩa, EXIF là chuẩn quốc tế cho phép mã hóa và lưu các thông tin có liên quan về tấm ảnh số (chẳng hạn như ngày giờ chụp, loại máy ảnh, tốc độ chụp, độ mở ống kính, có dùng đèn flash hay không...) vào phần đầu (header) tập tin JPEG (Joint Photographic Experts Group). Ngoài ra, các thông tin được lưu theo chuẩn EXIF còn có thumbnail của chính bức ảnh, các thông tin riêng của từng nhà sản xuất máy ảnh số, thậm chí cả âm thanh (đối với các máy ảnh số có chức năng ghi âm).

Về bản chất, tập tin EXIF chính là dạng thức JPEG, với sự khác biệt là các thông tin thêm vào được mã hóa theo dạng thức TIFF (Tagged Image File Format) và được chèn vào ở phần đầu file JPEG (gọi là các EXIF header). Do vậy, các chương trình xem ảnh, các trình xử lý ảnh và cả Internet Explorer đều có thể hiển thị được bức ảnh, mặc dù có thể không biết tí gì về EXIF header. Để có thể khai thác được các thông tin đó, chương trình phải hỗ trợ dạng thức EXIF. Hãy cẩn thận, nếu bạn dùng một số chương trình xử lý ảnh không hỗ trợ EXIF để chỉnh sửa bức ảnh số của mình, khi bạn lưu lại thì các thông tin trong bức ảnh đó sẽ không còn nữa, mặc dù hình ảnh vẫn còn nguyên. Hiện nay các chương trình hỗ trợ EXIF chưa nhiều lắm. Chương trình xem ảnh ACDSee là một trong số các chương trình có hỗ trợ xem thông tin từ các tập tin EXIF; tuy nhiên các thông tin được khai thác cũng chưa đầy đủ và chưa được diễn dịch rõ nghĩa cho lắm.

Các thông tin lưu trong bức ảnh số theo chuẩn EXIF rất nhiều, có thể liệt kê ra đây một số trường thông tin như sau:

- Loại máy ảnh

- Model máy ảnh

- Phần mềm của máy ảnh

- Hướng chụp

- Độ phân giải

- Ngày giờ chụp

- Độ phơi sáng

- Tốc độ chụp

- Độ mở ống kính

- Độ sáng

- Tiêu cự chụp

- Có dùng đèn flash hay không...

GIAO DIỆN CỦA CHƯƠNG TRÌNH XEM THÔNG TIN TỪ NHỮNG BỨC ẢNH SỐ EXIF VIEWER

Ngoài các thông tin bắt buộc trên, chuẩn EXIF còn có một phần gọi là Maker Note dành cho các nhà sản xuất máy ảnh số tự đưa thông tin của mình vào. Các thông tin này không theo chuẩn và khác nhau tùy theo từng nhà sản xuất.

Nếu muốn quan tâm sâu hơn về chuẩn EXIF, các bạn có thể tìm kiếm trên Internet thông qua từ khóa EXIF. Trên mạng cũng có nhiều chương trình cho phép xem thông tin EXIF từ các bức ảnh số, tuy nhiên đa phần không miễn phí, hoặc thông tin khai thác không đầy đủ. Xuất phát từ nhu cầu cá nhân, tôi có viết một phần mềm cho phép khai thác toàn bộ thông tin từ một bức ảnh số (với chuẩn EXIF 2.1). Nhân đây, thông qua Tòa soạn, tôi xin gửi tặng bạn đọc e-CHÍP có quan tâm đến vấn đề này cùng với toàn bộ mã nguồn. Chương trình cũng đã khá hoàn chỉnh để có thể dùng được ngay. Tuy nhiên, các bạn có thể chỉnh sửa mã nguồn để thêm vào các tính năng mới phù hợp với yêu cầu của mình. Chẳng hạn có thể thêm tính năng tự động đổi tên các tập tin ảnh số thành tên file chứa ngày giờ chụp bức ảnh dạng “YYYY-MM-DD-HH-MMSS. JPG”.

Chương trình này đã được dùng thử với nhiều loại ảnh số chụp từ các loại máy ảnh của các hãng khác nhau và cho kết quả tốt. Tuy nhiên, phần Maker Note chỉ mới hỗ trợ các loại máy ảnh của hãng FUJI. Nếu đang xài máy ảnh số của các hãng khác, bạn có thể tìm cấu trúc phần Maker Note của hãng đó trên Internet và chỉnh sửa mã nguồn để chương trình có thể hỗ trợ thêm nhiều loại máy ảnh số của các hãng khác.

Mọi ý kiến thắc mắc, góp ý xin vui lòng liên hệ theo địa chỉ vndnguyen@hopthu.com. Bạn có thể tải miễn phí EXIF Viewer từ địa chỉ www.echip.com.vn