Triển vọng của “chính phủ điện tử”

HOÀNG THẢO

Anh X không có nhiều thời gian để chuẩn bị các thủ tục cần thiết trong việc khai sinh cho đứa con đầu lòng mới chào đời nên bệnh viện hứa chuyển giúp anh các thông tin cần thiết đối với việc chứng sinh vào mạng của UBND phường. Sau khi đã cùng vợ chọn tên cho đứa bé, anh vào mạng chọn mẫu đơn tương ứng, điền cái tên đã chọn vào hồ sơ khai sinh cho đứa bé, khai luôn số thẻ tín dụng để UBND phường trừ một khoản tương ứng với lệ phí hành chính anh phải trả từ tài khoản cá nhân của anh. Sau đó anh trỏ chuột vào nút OK, rồi bấm và chạy đi lo việc khác... Anh không bận tâm về giấy khai sinh của đứa bé nữa vì chắc chắn ngày mai, khi vào mạng, UBND đã tự động chuyển vào hộp thư điện tử của anh một bản khai sinh với con dấu và chữ ký điện tử hợp pháp...

Đó là chuyện viễn tưởng? Không! Đó là một thực tế sẽ trở thành quen thuộc với mọi người trong vòng 10 năm nữa. Câu chuyện kể trên là ví dụ nhỏ về một trong vô số tiện ích mà công nghệ chính phủ điện tử sẽ mang lại cho người dân trong thế kỷ XXI.

“Chính phủ điện tử” là một thuật ngữ mới được dịch từ tiếng Anh “egovernment” và đã trở thành phổ biến trên các phương tiện truyền thông đại chúng. Từ “chính phủ” được hiểu là các cơ quan thực thi công quyền ở nhiều cấp từ thấp đến cao, bao gồm cả phường - xã, quận - huyện, tỉnh - thành phố cho tới cấp chính phủ. Khái niệm có vẻ mới nhưng đó chính là kết quả của việc sử dụng công nghệ Internet để mở rộng khả năng cung cấp thông tin cũng như dịch vụ công của các cơ quan chính phủ cho mọi công dân, doanh nghiệp. Nói cách khác, “chính phủ điện tử” chính là việc tin học hóa quản lý hành chính nhà nước.

Hiện nay, tại châu Á, Singapore là nước đi tiên phong trong việc thực hiện chính phủ điện tử. Ba năm vừa qua, chính phủ nước này đã đầu tư hơn một tỷ USD để xây dựng hệ thống chính phủ điện tử. Nếu có kết nối với Internet, mọi công dân Singapore đều có thể ngồi ở nhà đóng thuế, xin cấp hộ chiếu và thị thực xuất cảnh... qua mạng chứ không cần đến các công sở, xếp hàng và dài cổ chờ tới lượt mình. Website www.ecitizen.gov.sg đang là nơi mà mọi công dân có thể tiếp cận với mọi dịch vụ của chính phủ (mỗi tháng trung bình có 100.000 lượt giao dịch). Thông qua địa chỉ này trên mạng, công dân Singapore còn có thể tìm hiểu những thông tin cần thiết cho mình từ các cơ quan công quyền. Các thủ tục vốn liên quan đến giấy tờ như: khai sinh, khai tử, đăng ký lớp học, dự thi tuyển sinh, chuyển trường, xin thành lập doanh nghiệp, xin bảo hộ tác quyền hay quyền sở hữu công nghiệp, xin cấp phép xuất nhập khẩu hàng hóa... đều có thể thực thi qua mạng.

Theo sát Singapore là Hồng Kông, tuy việc cung cấp các dịch vụ công không phong phú bằng Singapore nhưng Hồng Kông lại dẫn đầu về lượng giao dịch tài chính trên mạng thông qua thương mại điện tử. Đứng thứ ba châu Á là Đài Loan, nơi đi tiên phong trong việc bầu cử qua mạng - điều mà ngay cả những nơi tiên tiến về CNTT như Mỹ vẫn chỉ đang thử nghiệm.

Chính phủ điện tử là công nghệ tiên tiến và hữu hiệu nhất để thực hiện khái niệm “một cửa” trong quản lý hành chính. Chính phủ điện tử hiện diện như một Website của chính quyền nhưng cấu trúc của nó được thiết kế để bộ máy quản lý nhà nước có thể cung cấp các dịch vụ công theo nhu cầu của người dân và doanh giới. Người sử dụng không cần phải biết cơ quan nào, ở cấp nào sẽ cung cấp thông tin hay giải quyết yêu cầu của mình.

Chỉ thị 58/CT-TƯ ngày 17-10- 2000 của Bộ Chính trị – Trung ương Đảng khóa VIII đã nêu: “Bảo đảm đến năm 2005, về cơ bản xây dựng và đưa vào hoạt động hệ thống thông tin điện tử của Đảng và Chính phủ”. Đó cũng là cam kết của Việt Nam với các nước ASEAN tại Hội nghị cấp cao Singapore diễn ra hồi tháng 4-2000. Tiếp đó, ngày 25-7-2001, Thủ tướng Phan Văn Khải ban hành quyết định 112/2001/QĐ-TTg phê duyệt đề án tin học hóa quản lý hành chính nhà nước giai đoạn 2001-2005 (gọi tắt là đề án 112) với những mục tiêu thể hiện quyết tâm trong việc xây dựng một chính phủ điện tử ở Việt Nam để hội nhập với ASEAN và thế giới.

Chính phủ đã dự kiến nguồn vốn bảo đảm cho đề án 112 không dưới 1.000 tỷ đồng. Từ năm 2001 triển khai xây dựng cơ sở dữ liệu thông tin. Đến 2003 bảo đảm xây dựng trung tâm tích hợp dữ liệu của các bộ, các UBND cấp tỉnh và Chính phủ, kết nối tới các sở và xuống tận cấp quận, huyện. Thử nghiệm các hình thức họp giao ban, hội nghị truyền hình qua mạng... Đến cuối 2004 phải hoàn thành các dịch vụ công cấp thiết như: cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà, giấy phép xây dựng, giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, quản lý dân cư...

Trong bối cảnh hạ tầng tin học của hầu hết các cơ quan công quyền trong nước đang ở mức thấp nhất và cả nước mới chỉ có khoảng 2% dân số sử dụng Internet thì liệu mục tiêu ấy có trở thành hiện thực? Đó là vấn đề mà các nhà chuyên môn sẽ phải trả lời. Tuy nhiên chúng ta – những công dân – vẫn có quyền hy vọng vào viễn cảnh chính phủ điện tử về cơ bản sẽ hoàn tất vào năm 2005.