Tại sao máy tính dễ ... hư?

DUY THÔNG (sưu tầm)

Không ít người dở khóc dở cười khi bị “đổ thừa” là đã làm hư máy tính mặc dù họ... chẳng làm gì cả, thậm chí có khi chỉ vì họ lỡ đứng... gần cái máy tính “đổ nợ” đó. Nhưng nếu họ vô tội thì... tại sao máy tính hư?

Quy luật bình quân

Một trong những câu trả lời dễ nhất cho cái câu hỏi “Tại sao hư?” là...tại nó hư!

Mặc dù câu trả lời có vẻ hơi ngớ ngẩn, nhưng thực chất nó vẫn đúng.

Khi một nhà sản xuất đưa ra một sản phẩm, thường họ kèm theo một thông số gọi là MTBF (Mean Time Between Failure), tạm dịch: Thời gian trung bình để...bị hư. Thí dụ, MTBF của đĩa cứng là 100.000 giờ có nghĩa sẽ có 50% số thiết bị sống được bằng ấy giờ trở lên và có 50% số thiết bị sẽ “từ trần” trước khi tới thời gian ấy (thậm chí chết ngay khi mới ra đời!).

Như vậy, việc hư hỏng của một thiết bị có thể do ngẫu nhiên trong sản xuất mà không vì lý do cụ thể nào cả. Trong trường hợp này, câu trả lời “Tại nó hư!” là chính xác.

Nhiệt

Nhiệt độ là kẻ thù nguy hiểm của máy tính. Nhiệt sinh ra do máy vận hành và cả từ môi trường làm việc nữa. Một số linh kiện trong PC làm việc trong điều kiện nhiệt độ rất cao, như CPU (vì thế CPU phải luôn luôn có quạt kèm theo). Bộ nguồn cấp điện (Power Supply) cũng có quạt làm mát. Nếu vì lý do nào đó các thiết bị giải nhiệt này hoạt động kém hiệu quả, thí dụ: máy đặt sát tường khiến quạt của bộ nguồn không thể thông gió được, hoặc quạt CPU bị hư, kẹt không giải nhiệt được cho CPU... thì sẽ dẫn đến hậu quả là máy bị quá nhiệt và hư hỏng, thậm chí cháy!

Cũng cần nói thêm là tình trạng tắt mở máy sẽ khiến các linh kiện chịu các chu kỳ nóng lên (dãn nở) và nguội đi (co lại), lâu ngày dẫn đến hư hỏng, các card cắm vào slot sẽ bị lỏng ra và hệ thống hoạt động không bình thường.

- Các thành phần thường bị hư hỏng do nhiệt là CPU, L2 cache và RAM, các chipset và các đường mạch trên mainboard, các adapter card...

- Các triệu chứng xảy ra khi hư hỏng do nhiệt là: Tự nhiên máy khởi động lại, máy bị treo sau một khoảng thời gian sử dụng nhất định, có tiếng ồn lạ xảy ra ở bộ nguồn.

Bụi

Bụi bám lên các linh kiện làm giảm tiếp xúc giữa các linh kiện với nhau (các card cắm vào slot) làm chúng không thể hoạt động được, hơn nữa có thể làm chúng không giải nhiệt được tốt và nóng lên, dẫn đến hư hỏng do nhiệt. Ngoài ra, nếu độ ẩm không khí quá cao cũng có thể làm lớp bụi này dẫn điện, gây chập mạch.

Ở một số thiết bị như ổ CD-ROM, ổ đĩa mềm, đầu kim máy in ... bụi có thể làm mòn (hoặc dơ) các phần cơ làm chúng mất độ chính xác và hư hỏng. Bụi có thể làm mòn trục quạt hoặc làm kẹt quạt của bộ nguồn.

Các thành phần thường hư hỏng do bụi là bộ nguồn, quạt CPU và các quạt khác (nếu có), ổ đĩa mềm, ổ CDROM, các card adapter, các chỗ nối cáp máy in, chuột và bàn phím.

Các hiện tượng xảy ra khi bị bụi là: Không khởi động máy (boot) được (do tiếp xúc điện giữa các linh kiện không tốt), các hiện tượng giống như hư hỏng do nhiệt, quạt kêu quá to hoặc êm re, không kêu gì hết, chuột bị dính, phím bị kẹt.

Điện

Điện áp trồi sụt cũng là nguyên nhân gây ra hư hỏng máy tính. Điện áp quá cao hay quá thấp có thể làm hư hỏng ngay thiết bị. Điện áp trồi sụt một ít không làm hư hỏng ngay nhưng tạo nên một trạng thái "stress" cho thiết bị (giống như nhiệt độ thay đổi cao, thấp) làm thiết bị hư hỏng dần dần. Vì vậy, việc trang bị một ổn áp (và tốt hơn nếu là UPS) cho hệ thống máy tính là điều cần thiết khi điện không ổn định.

Tĩnh điện sinh ra do tiếp xúc lúc sửa máy có thể làm hư hỏng các linh kiện.

Sấm sét cũng là nguyên nhân gây ra điện áp rất cao trong không khí, có khả năng gây ra hư hỏng.

Các hiện tượng xảy ra khi hư hỏng do điện là:

- Treo máy, máy tự khởi động lại, bị ngắt bàn phím, máy chạy lúc được lúc không.

- Tiếng động bất thường ở quạt của bộ nguồn hoặc có hiện tượng bộ nguồn quá nóng.

- Có hiện tượng bất thường xảy ra khi một thiết bị điện khác trong mạng điện được bật lên.

- Đèn mờ hay nhấp nháy khi bật máy tính.

- Trời mưa, sét đánh xong tự nhiên máy tính không chạy nữa.

Virus

Virus gây tác hại chủ yếu đến phần mềm, nhưng nó làm cho máy tính không hoạt động được với những hiện tượng nhiều khi giống như hư hỏng phần cứng khiến cho người sử dụng ngộ nhận. Trong những trường hợp này cần quét sạch virus và chuẩn bị sẵn một đĩa mềm hay đĩa CD-ROM khởi động để khởi động máy và kiểm tra sửa chữa phần mềm.

Kiểm tra chung

Khi có sự cố, khả năng xảy ra rất cao là bị hư hỏng phần mềm hoặc nhiễm virus. Vì vậy động tác đầu tiên nên là kiểm tra bằng cách dùng một đĩa mềm khởi động.

Động tác kế tiếp là kiểm tra các đầu nối dây, các cáp nối. Nhiều khi hư hỏng chẳng qua chỉ là lỏng một mối nối nào đó, chỉ cần cắm chặt lại là xong.

Sau đó, nếu không khắc phục được thì chỉ còn có nước... chở máy tính tới thợ!