NGƯỜI TẠO NHỮNG HỌA PHẨM 12 PHÂN VUÔNG

HẢI YẾN

Tuy diện tích những tác phẩm mỹ thuật của họa sĩ Vũ Kim Liên thật khiêm tốn: chỉ 12 cm2 (3cm x 4cm) nhưng điều đó không làm giảm đi giá trị nghệ thuật hay tính nhân văn nơi chúng. Và sự "khiêm tốn" đó cũng không làm sự say mê sáng tạo nơi chị bị co hẹp, suy giảm đi. Gần 20 năm qua, nữ họa sĩ thiết kế tem, người phụ trách Xưởng tạo mẫu tem của Công ty Tem Việt Nam này vẫn còn làm những người yêu tem ngạc nhiên...

Hữu duyên nên nặng “nợ”

Từ bé, Vũ Kim Liên đã mê tem và sưu tập tem là sở thích của chị. Cũng vì vậy, bạn bè, người thân thường tặng chị những con tem lạ và chúc cô bé mê vẽ trở thành một họa sĩ vẽ tem. Tuy nhiên trước nay, các trường mỹ thuật ở Việt Nam chỉ đào tạo về đồ họa, không có phân khoa riêng về thiết kế tem. Sau bốn năm học cơ bản, khi chuyển sang học chuyên ngành (6 năm ở Đại học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội), Liên chọn “trang trí nội thất”... Thế rồi Liên ra trường đúng vào lúc Công ty Tem cần tuyển kỹ sư thiết kế đồ họa, giấc mơ xưa thức dậy, chị nộp đơn xin dự thi.

Chị Liên tâm sự: “ Khi gắn với công việc thiết kế tem, tôi có điều kiện hiểu hơn thế giới vừa sâu, vừa rộng của con tem. Để làm một bộ tem về đề tài nào đó, tôi phải đọc, suy ngẫm để có thể thể hiện tốt về lĩnh vực đó. Chủ đề cho tem lại rất rộng: thiên nhiên, lịch sử, văn hóa... nên phải đọc rất nhiều. Trong những năm đầu làm công việc thiết kế tem, tôi gặp không ít khó khăn. Ngoài việc chưa hiểu sâu nghiệp vụ về tem, nghề này lại khác với những lĩnh vực khác trong đồ họa. Do lúc thiết kế thì to (hơn diện tích thật của con tem khoảng 4 - 6 lần) song khi in phải thu nhỏ, người thiết kế phải có kỹ năng riêng để “đo” sao cho màu sắc không thay đổi. Điều này không thể học ai vì mỗi họa sĩ có cách vẽ khác nhau, cách thể hiện gam màu khác nhau. Trong sáng tạo nghệ thuật, đặc biệt là hội họa, rất khó có thể đúc rút kinh nghiệm của một người để làm mẫu mực cho nhiều người. Sáng tạo là một “hành vi” rất cá nhân, vì vậy phải tự mày mò, nghiên cứu những bộ tem đã được phát hành. Dấu ấn cá nhân, đó chính là phong cách riêng của mỗi họa sĩ”.

Tay cọ, tay... rê chuột

Năm 1998, Vũ Kim Liên và hai họa sĩ khác trong xưởng được cử sang Hà Lan học thiết kế đồ họa trên máy tính. Dù khóa học chỉ kéo dài trong ba tháng, nhưng càng gần máy tính, Liên càng thấy nó kỳ diệu. Chị Liên thật sự tự hào khi đem ra cho tôi thưởng lãm bộ tem Dế mèn phiêu lưu ký - một trong những bộ tem mới nhất của chị, vừa phát hành ngày 1- 10, được thiết kế bằng phần mềm Corel Draw. Chị bảo, với sự trợ giúp của phần mềm này, họa sĩ thoải mái thể hiện ý đồ thiết kế. Chưa kể nó còn giúp họa sĩ thể hiện những ý tưởng mà nếu thiết kế thủ công sẽ mất rất nhiều thời gian. Trước kia, muốn thiết kế hai, ba phác thảo tem phải mất vài tuần. Bây giờ thiết kế trên máy chỉ mất nửa ngày hoặc một ngày. Hồi xưa, lúc vẽ bằng tay, muốn chuyển mầu nền của con tem, họa sĩ phải mất rất nhiều công để “vờn” cho nền chuyển mịn, bây giờ máy chỉ làm trong một thoáng. Tuy nhiên, máy tính không thể thay thế hoàn toàn cây cọ vẽ. Có nhiều chi tiết, kỹ xảo máy tính không thể hiện được. Bộ tem Chim họa khiếu chị cho tôi xem là một ví dụ: Khi nhận thể hiện đề tài này trên tem, chị dựa trên ảnh tư liệu do các nhà chuyên môn cung cấp, quét ảnh và đưa vào máy tính để xử lý. Thế nhưng trong ảnh, chim chỉ có một dáng. Ở vị trí người thiết kế, chị muốn con chim nghiêng đầu. Sử dụng phần mềm để cắt ghép ảnh thì giải quyết được yêu cầu này, tuy nhiên khi chim nghiêng đầu như thế thì màu sắc sẽ phải chìm dần theo ánh sáng tự nhiên, điều mà máy không giải quyết được. Thế là phải nhờ đến cọ. Cũng có những lúc tương phản sáng tối, những mảng màu cần xuất hiện đột ngột không giống trong tự nhiên, buộc phải dùng đến cọ. Liên bảo: “Xét cho cùng, tất cả chỉ là phương tiện, điều cơ bản nhất phải có là những thứ ở trong đầu, đủ hiểu biết để chọn cách thể hiện tốt nhất”.

Vững gốc thì sâu rễ

Vũ Kim Liên lập gia đình năm 1986 và sinh con đầu lòng lúc chuẩn bị làm luận văn tốt nghiệp. Chị kể: “Con trai lớn của tôi đang học lớp 10 và cháu trai nhỏ đang học lớp hai. Tôi học ở trường mỹ thuật 10 năm, một khoảng thời gian khá dài nên lấy chồng khi vẫn còn đang đi học đại học’’.

Là một nghệ sĩ làm thêm công việc quản lý, song người phụ nữ này biết cách sắp xếp để có thể để lại công việc bên ngoài ngạch cửa căn nhà của mình, không ảnh hưởng đến gia đình. Những bữa cơm chiều vẫn ấm, con cái chăm ngoan. Những lúc công việc gặp khó khăn, trục trặc, ngoái nhìn phía sau chị thấy vững lòng. Theo Liên, đây là điều may mắn nhất mà số phận dành cho chị. Chị kể về chồng thật trân trọng, trìu mến. Đó là một người bình thường với xã hội nhưng là chỗ dựa vững chắc của chị, là người bạn đồng hành có thể chia sẻ mọi điều. Trước khi chia tay, trả lời câu tôi hỏi về tác phẩm ưng ý nhất, chị khẳng định: “Gia đình. Đó cũng là “tác phẩm” mà tôi yêu quý nhất”!

HỌA SĨ VŨ KIM LIÊN ĐÃ THIẾT KẾ:

- 41 bộ tem (gồm 144 mẫu tem, 8 blốc), tham gia thiết kế chung 9 bộ (49 mẫu, 2 blốc).

- Giải thưởng: Giải Nhất Bộ tem Việt Nam với thế kỷ XX, do Công ty Tem tổ chức. Giải nhất Bộ tem Kỷ niệm 990 năm Thăng Long - Hà Nội, do ngành Bưu điện tổ chức.

- Những bộ tem được giới chơi tem đánh giá cao: Điêu khắc cổ Việt Nam thời Lý (1997), 990 năm Thăng Long - Hà Nội (2000), Kỷ niệm 700 năm ngày mất Hưng Đạo Đại Vương - Trần Quốc Tuấn.