Nhà nước là... khách hàng?

ROM

Tại một buổi tọa đàm về bản quyền phần mềm...

Đại diện doanh giới chia thành hai phe. Một phe cho rằng Nhà nước cần bao tiêu sản phẩm để... bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Phe này lập luận, tỷ lệ xâm hại bản quyền phần mềm đã lên tới 94%, điều đó cho thấy môi trường đầu tư không an toàn, phải tìm cách kéo tỷ lệ ấy xuống. Do các phần mềm thuộc lĩnh vực giáo dục - đào tạo là bị xâm hại nhiều nhất và sau khi phạm tội, thủ phạm không tận dụng để trục lợi cho cá nhân mà phát tán miễn phí ra cộng đồng nên, đối với các phần mềm dạng này, Nhà nước nên làm khách hàng, mua sản phẩm rồi cung cấp miễn phí cho toàn xã hội, ai muốn dùng thì dùng để nâng cao dân trí. Làm như vậy, vừa bảo vệ được bản quyền (đồng nghĩa với việc bảo vệ ngành công nghiệp phần mềm đang còn non trẻ), vừa góp phần khuyến học, thực hiện mục tiêu tin học hóa, ứng dụng CNTT vào tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội.

Phe còn lại không tán thành. Họ cho rằng xâm hại bản quyền là ăn cắp. Đã ăn cắp thì phải xử, không thể ăn cắp loại tài sản này thì tha, còn ăn cắp những tài sản khác thì nghiêm trị. Đã có luật thì cứ theo luật mà xử.

Có ý kiến "hơi lạ" lưu ý rằng trong lĩnh vực phần mềm, “ăn cắp là động lực thúc đẩy sự phát triển”. Giải thích như sau: để sản phẩm không còn bị ăn cắp, các doanh nghiệp phải vắt sức làm những phiên bản mới, phiên bản mới “bị” thì phải làm phiên bản mới nữa... Coi chừng khi Nhà nước rộng tay cứu khổ, cứu nạn doanh nghiệp sẽ... ì ra vì sản phẩm đã được bao tiêu. Đôi khi vì là nạn nhân của kẻ cắp mà trở thành nổi tiếng. Lạc Việt kêu nhiều nhất vì bộ “Từ điển Lạc Việt bị xâm hại nghiêm trọng nhưng nhờ vậy mà thương hiệu có nhiều người biết, uy tín lớn hơn, trúng không ít gói thầu lớn. SCITEC nổi tiếng cũng nhờ phần mềm “Gia sư” bị... ăn cắp. Cứ để doanh nghiệp chịu, còn nếu không đủ sức lãnh tác động của chuyện ăn cắp hoặc sợ rủi ro, tổn thất thì sẽ chuyển hướng, làm những sản phẩm khó ăn cắp hoặc có năn nỉ người ta cũng không ăn cắp như phần mềm ngân hàng, hàng không...

Một cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực này không góp thêm ý kiến nào, chỉ... thở than rằng nhiều khi pháp luật không rõ ràng. Nhiều cơ quan có trách nhiệm trong việc bảo vệ bản quyền quá nên... khó thực thi. Chưa có văn bản nào nhắc nhở các cơ quan nhà nước phải lưu tâm đến bản quyền phần mềm khi mua sắm trang thiết bị. Đâu hiếm cơ quan đang tỉnh bơ trong việc dùng phần mềm "ngoài luồng". Cơ quan nào muốn tôn trọng bản quyền thì khổ vì trở thành cá biệt. Rất khó định giá sản phẩm trí tuệ nên khó duyệt chi, giám sát thực hiện. Nhiều khi xác định xong nhưng giá quá cao nên... nhắm mắt dùng “chùa”.

Thấy càng bàn càng rối, có người đề xuất: Tốt nhất là ta về ta tắm ao ta, mình đầu tư phát triển phần mềm “made in tự tui” để phục vụ mình. Lúc đó, hết lằng nhằng chuyện bản quyền, lúng túng chuyện quản lý. Cần có lộ trình, kế hoạch cụ thể cho việc này, đó sẽ là giải pháp “hiện thực”...

Còn bạn, nếu được mời tham dự buổi tọa đàm này, bạn sẽ nói gì?...