Món thập cẩm khó nuốt

Thu Hường, Lê Thanh, Đinh Hằng

Ngọc Lý, Mỹ Lệ, Hồng Nhung

Chúng ta đang đầu tư và triển khai nhiều dự án quy mô trên bình diện quốc gia như "chính phủ điện tử", "thương mại điện tử",... và đối tượng phục vụ đồng thời là minh chứng cho hiệu quả của các dự án ấy chính là thế hệ "công dân điện tử" đang còn ngồi trên ghế nhà trường. Cũng vì vậy, đưa tin học vào các trường phổ thông là điều hết sức cần thiết song môn học này đã được dạy và học ra sao ?..

Bốn món ăn chơi

"Món" tin học ở trường phổ thông được "xào nấu" theo từng cấp với nhiều "thực đơn" và nêm nếm các loại "gia vị" khác nhau. Ở cấp phổ thông cơ sở (PTCS), có bốn "thực đơn tùy chọn" đối với tin học. Thực đơn thứ nhất có tên gọi là "xóa mù tin học phổ thông". Đây là những món... khai vị không bắt buộc, tùy khả năng mỗi trường mà “bày mâm, dọn đũa”. Thực đơn thứ hai là "tin học nghề phổ thông" – những món "ăn no chắc bụng" nhiều cơm nhưng ít thịt, với mục đích hướng nghiệp cho học sinh. Thực đơn này được chế biến theo bài bản đàng hoàng: có lớp học, giáo viên và chương trình học. Có quản lý, sổ sách thu chi theo quy định. Thực đơn thứ 3 là "thí điểm tin học" gồm toàn những món ăn chơi sang trọng nhằm tập cho học sinh sử dụng máy tính và tạo thói quen sử dụng máy tính để giải quyết các công việc liên quan đến học tập, làm quen với lập trình, hướng cho học sinh giao tiếp qua mạng... Thực đơn thứ 4 là đặc sản cao cấp "tin học chuyên" nhằm phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu tin học chuẩn bị cho các lớp chuyên tin ở cấp trung học phổ thông (THPT). Thực đơn này gồm toàn những món lập trình "bổ dưỡng nhưng khó tiêu" và chỉ dành riêng cho học sinh thuộc loại... gà chọi.

Ở cấp THPT, món tin học được phân thành các thực đơn "nghề", "thí điểm" và "chuyên", tương tự như cấp THCS nhưng có thêm nhiều cao lương mỹ vị. Với thực đơn "chuyên", học sinh được cho... ăn các kỹ năng lập trình nâng cao, còn với thực đơn "nghề" thì tin học ứng dụng gần như là món chính. Nếu học sinh chọn tin học như môn học nghề thì học hết chương trình sẽ được cấp chứng chỉ của Sở Giáo dục - Đào tạo (GDĐT) địa phương. Có chứng chỉ này, học sinh sẽ được cộng thêm điểm vào kết quả thi tốt nghiệp cuối cấp: chứng chỉ đạt loại trung bình được cộng thêm 1 điểm, loại khá được cộng thêm 1,5 điểm và loại giỏi được cộng thêm 2 điểm.

Ngặt là Bộ GDĐT ra thực đơn toàn món lạ, lại không hướng dẫn tỉ mỉ cách xào nấu, chế biến nên các trường chẳng biết nấu nướng sao cho ngon miệng với đủ thứ nguyên liệu, gia vị đã được đầu tư.

Mỗi trường một kiểu

"Thực đơn" phổ biến nhất ở hầu hết các trường THPT vẫn là "tin học nghề" vì dễ nấu, có nấu dở cũng chẳng sao vì ít có học sinh nào muốn... thưởng thức bởi gần như tất cả các trường đều biến thực đơn này thành món... chay: chỉ học "chay", giờ thực hành không nhiều, gồm toàn những bài thực hành đơn giản, không phản ánh đúng thực lực của mỗi học sinh. Sau khi học xong chương trình này, một số học sinh không biết… dùng bàn phím như thế nào, thậm chí không nắm cả những kỹ năng cơ bản về soạn thảo văn bản. Nhìn chung, các món được dọn đều... đạm bạc, ít dinh dưỡng, không ít món đã "thiu" như hệ điều hành Windows 3.1 hay các chương trình xử lý văn bản trên nền DOS do Việt Nam viết như BKED (ở phía Bắc) và VietRes (ở phía Nam)...

Lớp học tin học tại Nhơn Trạch, Đồng Nai

Thầy Lưu Việt Hùng - giáo viên tin học trường THPT Kim Liên (Hà Nội) cho biết: "Giáo trình dạy nghề cho học sinh không còn phù hợp, nhiều chương trình đã quá cũ không còn được ứng dụng trên thực tế như Windows 3.1... Chúng tôi muốn dạy cho học trò những phần mềm hay hệ điều hành mới thì máy của trường lại không đáp ứng được". Tại trường Amsterdam (Hà Nội), riêng về tin học, học sinh lớp 6 được học chính khóa 2 tiết/tuần. Chương trình dạy về cấu tạo, nguyên tắc hoạt động của máy tính và lập trình Pascal, lên lớp 7, 8, 9 thì... tạm nghỉ. Ở bậc THPT, trường có hệ chuyên tin từ lớp 10, 11 và 12, lớp chuyên này được học chương trình riêng. Ngoài ra, tin học được dạy cho tất cả học sinh khối lớp 10 (chương trình Pascal), sang lớp 11 và 12 tiếp tục... tạm nghỉ. Chương trình học do giáo viên tự biên soạn, giáo viên chủ yếu là từ các môn Vật lý và Toán chuyển sang dạy tin học. Một hiệu phó của trường THPT Lê Quý Đôn (Hà Nội) cho biết: "Hiện nay, học sinh được dạy tin học để có thể vượt qua cuộc thi nghề (cả lý thuyết và thực hành vào năm lớp 12) và nhận chứng chỉ nghề do Sở GDĐT Hà Nội cấp. Theo bảng phân phối chương trình dạy nghề tin học, học sinh được học 180 tiết trong ba năm học: Nhập môn tin học, Hệ điều hành MS DOS, Chương trình tiện ích NC, Hệ soạn thảo văn bản Word 6.0, Bảng tính Excel, Hệ quản trị cơ sở dữ liệu Foxpro. Phụ trách dạy nghề tin là tổ bộ môn Kỹ thuật gồm bốn người, phụ trách khoảng 15 lớp, chia đều mỗi lớp học một tiết/tuần. Cả bốn giáo viên luôn phải “căng ra” để dạy, vì còn phải dạy các môn kỹ thuật chính khóa".

Tại Bình Định, Sở GDĐT quy định việc dạy tin học phải thực hiện theo mô hình ngoại khóa bắt buộc: Tất cả học sinh THPT trong tỉnh phải học tin học, có tổ chức kiểm tra, lấy điểm nhưng không tính vào hệ thống điểm chính thức mà lấy đó làm cơ sở để tổ chức thi lấy chứng chỉ "học nghề tin học" để được cộng thêm điểm vào kết quả kỳ thi tốt nghiệp cuối cấp.

Ở TP.HCM, học sinh các trường được cho "tiêu hóa" song song ba "thực đơn" tin học khác nhau là "nghề", "thí điểm" và "chuyên". Trừ chương trình thí điểm đã triển khai từ năm 2001-2002 tại các trường như Trần Đại Nghĩa, Bùi Thị Xuân, Ngôi Sao, Nguyễn Thượng Hiền... có khung chương trình do Sở GDĐT cung cấp, hai chương trình còn lại gần như được khoán cho các trường lập kế hoạch giảng dạy, tài liệu thường là do tổ dạy tin học tự soạn lấy, dạy đến đâu thì điều chỉnh đến đó...

Rõ ràng là việc dạy và học tin học trong nhà trường trên cả nước đã trở thành một món... lẩu thập cẩm, đủ sắc thái, đủ mùi vị, ngon hay dở tùy... người đối diện !

Ăn lấy... thưởng và không được thưởng vẫn đòi ăn thì ?!.

Nấu dở có mời mọc cũng ít người chịu nếm qua là chuyện thường tình. Tội nghiệp học sinh THPT khi không ít nơi sử dụng một số biện pháp mang tính "cưỡng bức" các em phải ăn món "tin học nghề". Trong khi điểm thưởng để cộng thêm vào kết quả kỳ thi tú tài chẳng hấp dẫn chút nào đối với học sinh THCS thì nhiều em vẫn khao khát được học tin học song lại theo học những trường không nằm trong diện... thí điểm dạy môn tin học. Một học sinh THPT ở Tuy Hòa (Phú Yên) than thở: "Học tin học mà chỉ có viết và... viết, nhiều lúc chẳng biết đang học cái gì, những kiến thức vừa học chưa được áp dụng thì đã được xô qua để học bài mới".

Đã có một số nơi ráng vượt qua thực trạng này. Để "dụ" học sinh đến với phòng máy tính của trường, giáo viên trường THPT Dân lập Đinh Tiên Hoàng (Hà Nội) đã tự mua đĩa trò chơi về tổ chức thi trong nội bộ trường. Anh Trịnh Văn Liêm - phụ trách phòng máy tính, giải thích đó là vì số học sinh theo học tin học của trường không nhiều. Theo anh, chương trình của sách giáo khoa đã dài, lại không phù hợp với thực tế, không đủ thời gian để học. Một tuần, học sinh chỉ được học 90 phút, gồm cả lý thuyết và thực hành để ngốn cho hết Dos, Foxpro, Word, Excel... Chỉ riêng học lý thuyết đã không đủ, nói gì đến thực hành (một lớp thường phải chia đôi để thực hành làm 2 đợt trên khoảng 24 máy). Anh Liêm nhận định: "Học sinh không làm gì được nếu chỉ bám sát vào giáo trình hiện thời". Tại trường THPT Chu Văn An (Hà Nội), việc cộng thêm điểm cho kỳ thi Tú tài không hấp dẫn vì học lực của các em không kém. Giáo viên dạy tin là những giáo viên kiêm nhiệm, do vậy để khuyến khích học sinh, họ đề nghị cho chuyển điểm môn tin học sang thay thế cho các môn phụ khác.

Trong các trường PTCS, do "món" tin học đang được nấu nướng... thí điểm nên mỗi trường một kiểu. Năm học trước, trường THCS Võ Xán huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định đã đề nghị Phòng Giáo dục cho phép tự hợp đồng giáo viên, tổ chức dạy thí điểm cho học sinh khối 8. Năm học này, trường mở rộng diện thí điểm ra khối 7. Đến tháng 5/2004, trường sẽ chính thức xin biên chế giáo viên tin học. Hiệu trưởng Hồ Quang Trí cho biết, sở dĩ Ban Giám hiệu nóng ruột vì những nghề vẫn dạy cho học sinh THCS theo “truyền thống” như: may, mộc... không phù hợp, ít em nào chọn chúng làm nghề thực sự cho mình vì còn phải học lên cao hơn. Trong khi đó, tin học sẽ theo các em suốt quá trình học tập sau này. Hiện trường Võ Xán tự tổ chức dạy tin học cho học sinh, rồi mời Sở GDĐT hoặc trung tâm đứng ra tổ chức thi, cấp chứng chỉ. Học lực của các em đảm bảo giúp các em vượt qua kỳ thi tốt nghiệp, điểm cộng thêm không được dùng để xét tuyển vào lớp 10 nên mục tiêu lấy điểm nhờ chứng chỉ nghề chỉ là phụ, không có nó, học sinh vẫn đăng ký học.

Muốn ăn ngon? Hãy đợi!

Ông Huỳnh Kim Sen, Phó phòng Trung Học - Sở GDĐT TP.HCM, thừa nhận: "Chúng tôi chưa có đội ngũ giáo viên tin học được đào tạo có bài bản. Hiện nay ở các trường phổ thông, chỉ có khoảng 40% giáo viên biết sử dụng máy tính theo chuẩn tin học văn phòng. Trường Đại học Sư phạm chỉ mới có khoa CNTT cách nay một vài năm. Số tiết tin học sinh viên Khoa Toán Tin của Cao đẳng sư phạm TPHCM được học chỉ chiếm 30% số tiết học chuyên ngành. Về cơ sở vật chất, nếu chỉ tính đến việc đầu tư phòng máy cho đúng nghĩa ở một trường thì không có vấn đề gì nhưng để 750 trường phổ thông của thành phố có phòng máy đàng hoàng thì số tiền ấy không nhỏ. Sở có dự án về đào tạo tin học tại trường phổ thông nhưng nguồn kinh phí được cấp rất hạn chế. Sở trực tiếp quản lý việc dạy tin học ở cấp THPT còn cấp THCS và tiểu học thì do phòng giáo dục quận - huyện quản lý. Các trường đều dạy và học theo chương trình cụ thể mà Sở đã triển khai, nếu dạy bớt số tiết theo quy định thì không thể nào hoàn tất được chương trình quy định".

Tháng 6 vừa qua, Sở GDĐT Tp.HCM đã nghiệm thu đề tài nghiên cứu khoa học: "Nâng cao hiệu quả giảng dạy tin học trong nhà trường phổ thông bằng biện pháp xây dựng hệ thống chương trình dạy tin học liên thông trong các cấp học (tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông)" do Thạc sĩ Huỳnh Công Minh làm chủ nhiệm đề tài. Nhóm thực hiện đề tài đã tham khảo chương trình giảng dạy môn tin học ở nhiều nước trên thế giới và trong khu vực Đông Nam Á để vạch ra một chương trình nhất quán từ tiểu học lên THPT với tin học là môn được giảng dạy chính thức chứ không phải là "bốn món ăn chơi" như lâu nay. Chương trình giảng dạy mà nhóm này đưa ra khá bám sát với thực tế và có tính ứng dụng cao, có thể làm cơ sở để xây dựng một bộ sách giáo khoa hoàn chỉnh cho môn tin học nhưng không phải trường nào cũng đủ sức thực hiện cho hiệu quả dù Sở đã cho triển khai thử nghiệm từ năm học 2003-2004! Việc không có giáo trình giảng dạy cụ thể đi kèm cũng gây khó khăn không ít trong ứng dụng đề tài này trên thực tế.

Sáng 6/10, phóng viên e-CHÍP tại Hà Nội đã gặp ông Hoàng Ngọc Hà - Vụ trưởng Vụ Khoa học Công nghệ, Ủy viên Hội đồng chính sách khoa học và Công nghệ Quốc gia – tại Bộ GDĐT để trao đổi về thực trạng của việc dạy tin học trong nhà trường. Ông Hà cho biết, Bộ GDĐT đã xây dựng xong đề án triển khai môn tin học trong các trường phổ thông, cùng với kế hoạch đào tạo đội ngũ giáo viên phục vụ cho việc giảng dạy môn này và đã được Bộ trưởng Bộ GDĐT phê duyệt. Tuy nhiên, ông Hà cùng các vụ khác vẫn chưa nhận được đề án này do đó chưa nắm được các thông tin mới để cung cấp cho bạn đọc. Ông Hà đã cho Châu – Viện thiết kế đề án đưa tin học vào trường phổ thông – nhưng ông Châu từ chối tiếp vì bận họp và không thể cung cấp các tài liệu liên quan đến đề án này bởi... Bộ chưa đồng ý cho ban hành.

Chừng nào tin học chưa thành "món ăn" chính thức trong nhà trường phổ thông, các kế hoạch triển khai còn là "bí mật quốc gia", sách giáo khoa còn là "tài liệu mật" chỉ được công bố vào giờ chót thì học sinh ráng chịu khó... nuốt những thứ sẵn có.