XUẤT KHẨU PHẦN MỀM: TẠI SAO KHÓ?

HỒNG NHUNG - MẠC THỦY

Đã có khá nhiều những nhận định kèm theo các kế hoạch nhằm đẩy mạnh việc gia công- xuất khẩu phần mềm với niềm tin rằng đây sẽ là loại sản phẩm giúp tăng đáng kể nguồn thu ngoại tệ... Thế nhưng, sự hào hứng ấy đã nhanh chóng giảm đáng kể...

Gia công là chính

Tuy doanh số hàng năm của SDC - Công ty Phát triển phần mềm Sài Gòn - đạt khoảng 10 tỷ đồng, trong đó giá trị sản lượng xuất khẩu chiếm khoảng 96% nhưng theo ông Ngô Dương Hoàng Thao - Tổng giám đốc SDC, thì doanh nghiệp này chỉ gia công theo đơn đặt hàng của đối tác chứ chưa chủ động sản xuất phần mềm xuất khẩu. Cũng như SDC, đa số doanh nghiệp phần mềm (DNPM) Việt Nam hiện nay cũng chỉ gia công phần mềm xuất khẩu (nhận ý tưởng, giải pháp từ đối tác để thực hiện một phần của phần mềm nào đó).

Dù gia công phần mềm xuất khẩu giúp DNPM vừa có việc để làm, vừa có thêm cơ hội cho cả đội ngũ của mình tự rèn luyện, song cứ mãi như thế thì sẽ khó có những DNPM đúng nghĩa (đủ khả năng tổ chức, triển khai một dự án và thiết kế một giải pháp hoàn chỉnh). Cũng vì vậy, chúng ta mới chỉ có một số DNPM thực hiện một số giải pháp ứng dụng công nghệ thông tin trong lĩnh vực ngân hàng chứ chưa có DNPM nào đủ sức xây dựng giải pháp trị giá hàng triệu USD cho hệ thống ngân hàng ở Việt Nam. Cuối cùng, ngân hàng phải đi mua phần mềm của nước ngoài.

Tại sao đa số DNPM Việt Nam chỉ có thể gia công xuất khẩu phần mềm? Anh Võ Thanh Tùng - Phó giám đốc Công ty TNHH Hài Hòa - một doanh nghiệp chuyên xuất khẩu và gia công phần mềm, phân tích: "Vì nhiều nguyên nhân, như thiếu vốn, thiếu kinh nghiệm cả trong tổ chức-quản lý lẫn tiếp thị". Cũng vì vậy, quy mô của hầu hết DNPM Việt Nam đều thuộc loại nhỏ. Việc tổ chức quy trình sản xuất phần mềm (khảo sát, phân tích, thiết kế, lập trình, test, đóng gói, chuyển giao...) theo những chuẩn mực của sản xuất công nghiệp nói chung và của sản xuất phần mềm nói riêng còn rất nhiều hạn chế. Các khó khăn ấy tạo thành môt vòng luẩn quẩn rất khó tìm được lối ra...

Một số giám đốc DNPM kể thêm: Muốn đặt chân vào thị trường phần mềm quốc tế, ngòai việc phải có sản phẩm cụ thể, DNPM Việt Nam còn phải chứng minh quy trình làm việc, quy trình kiểm soát chất lượng, hợp chuẩn. Chưa kể phải tổ chức tốt hệ thống tiếp thị và bán hàng. Riêng vốn đầu tư cho một văn phòng đại diện để tiếp thị và tìm kiếm khách hàng tại Mỹ hoặc Nhật đã hết khoảng 250.000 USD/ năm...Đào đâu ra tiền?

Chỉ ngồi chờ chứ chưa nỗ lực tìm kiếm

Theo khảo sát của Hội Tin học TPHCM vào tháng 6 vừa qua, trong 47 DNPM đang hoạt động trên địa bàn TPHCM chỉ có khoảng 9% DNPM sử dụng hơn 100 lập trình viên. Số DNPM có dưới 30 lập trình viên chiếm tới 53%. Do quy mô quá nhỏ, phần lớn DNPM không tạo được sự tin cậy nơi đối tác nên rất khó tìm kiếm hợp đồng. Nếu may mắn nhận được các đơn đặt hàng có giá trị lớn thì không đủ sức xoay xở cho kịp thời hạn hoặc đảm bảo chất lượng sản phẩm nhận gia công. Chưa kể vì quá nhỏ, nhiều DNPM không có khả năng tiếp thị hoặc tuyển dụng, đào tạo nhân lực để phát triển hoạt động. Đã vậy đa số DNPM lại thiếu sự tin cậy nhau nên việc hợp tác, liên kết để cùng khai thác cơ hội rất kém. Ông Chu Tiến Dũng - Giám đốc Công viên Phần mềm Quang Trung, nhận định: Trở ngại lớn nhất nằm ở phía doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, chính sách hỗ trợ DNPM chưa thật sự hợp lý. Nhiều DNPM cần vay vốn để ký quỹ (thường là một khoản tương đương 20% giá trị hợp đồng) trước khi ký hợp đồng gia công, nhưng ngân hàng lại đòi phải có hợp đồng mới... cho vay vốn! Mới đây, trong cuộc gặp các thành viên Hội Doanh nghiệp Trẻ TPHCM, trả lời đề xuất của ông Trần Ngọc Anh - Giám đốc Công ty IT Solution, về việc hỗ trợ doanh nghiệp vay tín chấp, ông Lê Thanh Hải - Chủ tịch UBND TPHCM - hứa sẽ thực hiện điều này nếu Chủ tịch Hội Doanh nghệp Trẻ chịu bảo lãnh!

Việc bảo vệ sở hữu trí tuệ chưa đạt hiệu quả như mong đợi cũng tạo ra nhiều vướng mắc khác. Ông Ngô Dương Hoàng Thao đề nghị sớm ban hành các quy định rõ ràng và cần có cơ chế tạo sự hợp tác chặt chẽ giữa DNPM với các đại học, hiệp hội, cơ quan tài chính, bảo hiểm...

LỐI RA CHO PHẦN MỀM KHÔNG NẰM TRÊN BÀN PHÍM

Ông Chu Tiến Dũng thì mong các DNPM sẽ liên kết lại với nhau thành những tập đoàn lớn. Có như vậy mới nâng cao được năng lực, đủ sức giành những hợp đồng lớn.

Làm sao để công nghiệp phần mềm phát triển, DNPM “ăn nên, làm ra” vẫn còn là sự trăn trở của nhiều người, nhiều giới và thực tế cho thấy muốn phát triển, thay vì ngồi chờ “chế độ, chính sách” các DNPM phải năng động hơn. Nhiều DNPM vẫn chưa thấy hết những nhược điểm tự thân để nỗ lực khắc phục mà chỉ thường xuyên than phiền, thậm chí đổ thưà cho tốc độ đường truyền Internet là... trở ngại chính!?