CẠNH TRANH PHẦN MỀM:

MỘT CHUYỆN KHÓ TIN NHƯNG "THỀ" LÀ CÓ THẬT!

VIT (Hà Nội)

Cạnh tranh đảm bảo và đáp ứng sở thích của người tiêu dùng khiến sản phẩm phải ổn định ở mức giá hợp lý, thỏa mãn yêu cầu của người tiêu dùng. Cạnh tranh khuyến khích áp dụng công nghệ mới để giảm chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm rẻ hơn so với sản phẩm của đối thủ cạnh tranh. Cạnh tranh tạo ra sức ép, buộc doanh nghiệp phải sử dụng có hiệu quả các nguồn lực. Cạnh tranh tạo ra sự đổi mới và do đó mang lại sự tăng trưởng kinh tế. Thế nhưng, nếu không có sự định hướng và điều chỉnh thì cạnh tranh sẽ phát triển tự do theo lộ trình: từ cạnh tranh lành mạnh sang cạnh tranh bất chính...

Ai cũng biết đã sản xuất - kinh doanh thì phải tính toán lợi nhuận, phải bảo toàn vốn và làm cho nguồn vốn sinh sôi nảy nở nên việc cạnh tranh bán, cạnh tranh mua hay cạnh tranh cả mua và bán giữa các doanh nghiệp trên thị trường là điều tất nhiên. Cũng như nhiều lĩnh vực khác, cạnh tranh trong lĩnh vực phần mềm ở Việt Nam ta đang càng ngày càng quyết liệt. Đối với sản phẩm phần mềm kế toán, cạnh tranh trở thành khốc liệt vì có khi có cả sự tham gia của... cơ quan quản lý nhà nước! Có một chuyện khó tin nhưng xin "thề" là có thật!

Khoảng năm 1996, Ban Chỉ đạo Quốc gia về CNTT 2000 ra đời và bắt đầu rót vốn đầu tư mua sắm máy tính, phần mềm cho các đơn vị hành chính sự nghiệp (HCSN) trong toàn quốc. Dự đoán chính xác về nhu cầu thị trường, một số doanh nghiệp bắt tay thực hiện phần mềm kế toán HCSN. Đến năm 1998, một vài doanh nghiệp vượt lên, giành được phần lớn thị phần. Các doanh nghiệp khác không chịu kém nên vừa đầu tư nâng chất lượng sản phẩm, vừa triển khai hàng loạt chiến dịch marketing... Sang năm 1999, khi cạnh tranh về phần mềm kế toán HCSN đang hồi quyết liệt thì vô số công văn từ... bộ phận chuyên trách tin học của một bộ nọ được gửi tới tấp xuống các sở ngành dọc của mình và từ đó bung vào các sở, ngành khác ở tất cả các địa phương. Kết quả là phần lớn khách hàng của các doanh nghiệp phần mềm phải chuyển sang dùng phần mềm kế toán HCSN của bộ kia, cho nó bảo đảm “hợp chuẩn” và “tương thích” cao mà. Ắt cũng chẳng có gì phải phàn nàn và các doanh nghiệp lỡ làm các phần mềm kế toán HCSN cũng đành cam chịu lép, hay phải “tâm phục, khẩu phục” nếu như cái phần mềm “chuyên ngành” kia hay hơn sản phẩm của mình. Chỉ biết là tại nhiều địa phương, sau khi tập huấn, triển khai sử dụng phần mềm “chuyên ngành”, đành phải cho nó vào ngăn kéo cất, mà xoay qua mua thêm phần mềm kế toán HCSN của các doanh nghiệp để dùng thật sự cho hoạt động của mình. Chỉ có cái bộ phận tin học kia là vớ bẫm: vừa có tiếng (có thành tích), vừa có miếng (có lợi nhuận).

Tuy Chỉ thị 58 của Đảng đã “nghiêm cấm các hành vi ngăn cản việc ứng dụng các sản phẩm CNTT...” và dù xưa nay hiếm... thấy cơ quan quản lý nhà nước có hóa đơn tài chính để bán hàng, nhưng các doanh nghiệp làm phần mềm vẫn run, chẳng biết lúc nào “mấy ông cõi trên” lại “vụt” mình bằng... công văn (?!)

Theo sách vở, các hành vi cạnh tranh không lành mạnh xảy ra trong mọi lĩnh vực và biểu hiện của nó rất đa dạng. Đó có thể là những hành vi gian dối (như: quảng cáo quá lố, sử dụng nhãn hiệu đã được đăng ký về chất lượng nhưng chất lượng thật của sản phẩm không đạt như đã đăng ký). Nhái hàng. Sử dụng trái phép bí quyết kinh doanh, bí quyết công nghệ của người khác. Thông tin sai lệch về xuất xứ, chất lượng, tính năng sản phẩm của đối thủ cạnh tranh. Gây khó khăn cho những người khác tham gia cạnh tranh hay tiến hành hoạt động sản xuất - kinh doanh. Lạm dụng thế mạnh về tài chính để loại trừ các đối thủ khác (như: phá giá - bán sản phẩm của mình với giá thấp hơn sản phẩm cùng loại của các đối thủ trong một thời gian dài). Câu kết thành nhóm, ngấm ngầm thỏa thuận trước với nhau trong việc đấu thầu rồi phân chia cho từng thành viên thắng thầu một cách hợp pháp. Tự đặt ra một giá nhất định hạn chế quyền lựa chọn của người tiêu dùng. Giảm sản lượng, kiểm soát - khống chế sản lượng luôn thấp hơn nhu cầu của xã hội, tăng giá bán để thu lợi nhuận độc quyền.

Vì cạnh tranh không lành mạnh, cản trở - hạn chế cạnh tranh, độc quyền là những tồn tại khách quan, những khuyết tật của nền kinh tế thị trường, cho nên, nếu không bảo đảm được môi trường cạnh tranh lành mạnh thì các hành vi cạnh tranh bất hợp pháp sẽ ảnh hưởng đến sự tồn tại và phát triển của xã hội, xâm hại quyền lợi chính đáng của các thực thể trong xã hội. Để bảo vệ lợi ích của Nhà nước, của xã hội, của người tiêu dùng và của những doanh nghiệp khác, gần như quốc gia nào cũng có những chế định pháp lý cụ thể nhằm điều chỉnh các quan hệ cạnh tranh, tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh, một mặt đảm bảo cho cạnh tranh trở thành động lực phát triển kinh tế, mặt khác duy trì trật tự thị trường, ngăn chặn những biến tướng gây nguy hại cho sự cân bằng và ổn định của hoạt động sản xuất - kinh doanh. Không khéo thì có người “cắn nhằm lưỡi” kêu lên rằng chẳng lẽ vì ta còn đang soạn luật cạnh tranh nên mấy cơ quan quản lý nhà nước có quyền tranh thủ... cạnh tranh?