Giảm vi phạm bản quyền phần mềm để tăng trưởng kinh tế
ĐĂNG KHOA

Hiệp hội Doanh nghiệp Phần mềm Việt Nam (VINASA) vừa phối hợp với Microsoft tổ chức một diễn đàn về “Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực phần mềm”và những nội dung được đề cập tại diễn đàn này rất đáng lưu ý...

Những tác hại...

Theo Liên minh Phần mềm Doanh nghiệp (BSA), tỷ lệ vi phạm bản quyền phần mềm của Việt Nam năm 2002 là 95% và Việt Nam luôn là nước "dẫn đầu" thế giới về vi phạm bản quyền phần mềm. Bị xâm phạm nhiều nhất là các phần mềm của hãng Microsoft và phần mềm Việt Nam bị sao chép lậu nhiều nhất là Từ điển Lạc Việt của Công ty Lạc Việt.

Tình trạng sử dụng phần mềm bất hợp pháp diễn ra đều khắp. Theo ước tính của BSA, tổn thất mà ngành công nghiệp phần mềm Việt Nam phải gánh chịu khoảng 49 triệu USD. Vi phạm bản quyền phần mềm không chỉ ảnh hưởng đến kinh tế, làm Nhà nước thất thu thuế, tăng tỷ lệ thất nghiệp, giảm thu nhập của những người hoạt động trong lĩnh vực phần mềm, khiến doanh nghiệp sản xuất phần mềm không thể thu hồi vốn và tái đầu tư về tài chính lẫn nguồn lực để làm ra những sản phẩm tốt hơn, mà còn làm tổn thương uy tín của Việt Nam. Cũng vì vậy, các doanh nghiệp nước ngoài rất ngần ngại khi quyết định đầu tư vào Việt Nam.

Nguyên nhân từ đâu?

Theo ông Đào Anh Tuấn - Văn phòng Luật sư Phạm và Liên danh, xét về mặt xã hội, hành vi xâm phạm bản quyền phần mềm bắt nguồn từ nhận thức lệch lạc về bản quyền kèm với tác động của giá bán các phần mềm sao chép lậu rất rẻ. Về mặt pháp luật, Việt Nam chưa có bộ luật riêng về sở hữu trí tuệ, Nhà nước cũng chưa quy định cụ thể thế nào là hành vi vi phạm đối với từng nhóm sản phẩm có bản quyền. Pháp luật Việt Nam chưa cụ thể hóa vi phạm với từng đối tượng bản quyền. Sự phối hợp giữa các cơ quan bảo vệ pháp luật còn yếu, hình phạt chưa có tác dụng răn đe, ngăn chặn... Về mặt chính quyền, trong cuộc chiến chống tệ trạng này, Nhà nước thiếu sự quyết liệt cần thiết.

Ông Hà Thân - Giám đốc Công ty Lạc Việt bổ sung: “Chính việc chưa tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ và những khó khăn về thủ tục trong đăng ký quyền sở hữu trí tuệ đã khiến các doanh nghiệp Việt Nam coi nhẹ việc đăng ký thương hiệu, sở hữu công nghiệp. Kết quả là khi làm ăn với nước ngoài, các doanh nghiệp Việt Nam thường phải gánh chịu thiệt hại bởi những sơ suất không đáng có vì thiếu cả hiểu biết lẫn kinh nghiệm về sở hữu trí tuệ”.

Những lợi ích từ việc giảm tỷ lệ vi phạm bản quyền phần mềm

Theo Hãng Nghiên cứu thị trường IDC, dù quy mô của ngành CNTT Việt Nam nhỏ nhất trong khu vực nhưng nếu giảm tỷ lệ vi phạm bản quyền phần mềm thì đến năm 2006, doanh thu sẽ tăng khoảng 10%. Chưa kể nếu hạ tỷ lệ vi phạm bản quyền phần mềm từ 94% xuống 84% còn có thể tạo thêm 3.000 việc làm mới trong ngành công nghệ cao. Đồng thời, đem lại cho nền kinh tế thêm 750 triệu USD và bổ sung thêm 31 triệu USD tiền thuế cho ngân sách.

Nếu giảm tỷ lệ vi phạm bản quyền thêm 10%, Việt Nam còn có cơ sở để hy vọng nâng tốc độ tăng trưởng của ngành công nghệ thông tin từ 76% lên 146% trong thời gian từ năm 2002 đến 2006.

Một kinh nghiệm từ Thái Lan

Tháng 11/2002, ông Thaksin Shinawatra - Thủ tướng Thái Lan đã yêu cầu Bộ Thông tin, Truyền thông và Công nghệ đưa ra một chương trình thúc đẩy phổ cập CNTT đến mọi người dân. Đến tháng 5 vừa qua, Bộ này đã công bố một chương trình có tên là “People’s PC”. Theo đó, chính phủ sẽ trợ giá để các hãng máy tính hạ giá bán: khoảng 458 USD/ máy tính xách tay và khoảng 256 USD/ máy tính để bàn. Các máy tính này đều được cài hệ điều hành Linux TLE (phiên bản tiếng Thái của hệ điều hành Linux và bộ phần mềm Open Office chạy trên nền Linux). Chỉ một tháng sau, dân Thái Lan đã tiêu thụ hơn 160.000 máy tính của các hãng máy tính Thái.

Chính sự thành công của máy tính sử dụng hệ điều hành Linux TLE ở Thái Lan đã khiến hãng Microsoft “bừng tỉnh” và quyết định hạ giá bán cả sản phẩm Windows lẫn Office ở Thái Lan xuống còn khoảng 35 USD, trong khi giá bán Windows XP trên thị trường thế giới vẫn là 199 USD và Office XP vẫn là 399 USD.

Theo các chuyên gia, chính sách của Chính phủ Thái Lan vừa có tính kích cầu, vừa mang tính phổ cập CNTT cho những người có thu nhập thấp đã góp phần làm giảm đáng kể tình trạng vi phạm bản quyền phần mềm (còn 77% vào năm 2002).

Giải pháp nào cho Việt Nam?

Các đại biểu tham dự diễn đàn đã đề xuất bảy giải pháp: Tìm hiểu tận gốc nguyên nhân của tình trạng vi phạm bản quyền, đặc biệt là những nguyên nhân mang tính chất xã hội. Nâng cao nhận thức về sử dụng phần mềm có bản quyền ở mọi cấp độ (chính phủ, các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân). Chính phủ xác định quan điểm về sở hữu trí tuệ thật rõ ràng. Xây dựng môi trường pháp lý cho lĩnh vực phần mềm với các điều luật nghiêm minh và thực thi chặt chẽ. Các cơ quan chính phủ đi tiên phong trong việc sử dụng phần mềm hợp pháp. Đẩy mạnh việc xây dựng một thương hiệu phần mềm Việt Nam và củng cố uy tín phần mềm Việt Nam. Có sự khen thưởng, động viên thích đáng đối với các cơ quan, tổ chức thực hiện nghiêm chỉnh luật bản quyền.

Xác lập một cơ chế có hiệu quả và đủ mạnh để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ là điều có ý nghĩa sống còn đối với sự sáng tạo và tăng trưởng kinh tế trong thời đại thông tin. Việc có một bộ luật chặt chẽ về bản quyền cũng như có những chính sách phát triển hợp lý sẽ giúp Việt Nam nhanh chóng hội nhập với nền kinh tế thế giới.

MỘT TRANH CỔ ĐỘNG CHỐNG ĂN CẮP PHẦN MỀM. (ĐỪNG TRỞ THÀNH MỘT KẺ ĂN CẮP PHẦN MỀM. HÃY MUA PHẦN MỀM, ĐỪNG SAO CHÉP NÓ)