CON TRỎ CHUỘT: DOANH NGHIỆP LÀM PHẦN MỀM ĐỨNG Ở ĐÂU?
VIT(Hà Nội)

Nhân Hội thảo quốc gia lần thứ nhất về công nghệ thông tin (CNTT), xin được lạm bàn đôi điều về chính sách phát triển CNTT ở nước ta trong ba năm vừa qua.

Thực tế cho thấy, nội lực của doanh nghiệp là một yếu tố quan trọng góp phần tạo ra sự thịnh vượng của quốc gia. Cũng vì vậy, với nhiều quốc gia, hỗ trợ doanh nghiệp phát triển trở thành quốc sách, có chiến lược hết sức rõ ràng, cụ thể: thành lập các vườn ươm công nghệ, cho vay ưu đãi, hỗ trợ mở rộng thị trường... Tại Việt Nam, Đảng và Chính phủ cũng đã đề ra nhiều chủ trương, chính sách với mục tiêu tương tự, đặc biệt là cho lĩnh vực CNTT. Thế nhưng các doanh nghiệp phần mềm Việt Nam vẫn không phát triển được! Tại sao? Phải chăng sai về chủ trương? Xin thưa rằng: Không! Nguyên nhân không nằm ở nơi đề ra chủ trương mà thuộc về phía triển khai. Chúng ta đang có một lô, một lốc những chương trình trái quy luật kinh tế thị trường. Xét cho đến cùng thì việc hoạch định các chương trình này không xem doanh nghiệp như trọng tâm...

Hẳn nhiều người còn nhớ cách nay vài năm, cả nước ta sôi sùng sục vì chuyện xuất khẩu phần mềm, chúng ta động viên lẫn nhau rằng sẽ có: “500 triệu USD xuất khẩu phần mềm”, “20.000 lập trình viên”... Thế rồi theo sau đó là sự ra đời của hàng loạt “Trung tâm Công nghệ Phần mềm” hay “Công viên Phần mềm” ở TPHCM, Cần Thơ, Nha Trang, Đà Nẵng, Huế, Vinh, Thanh Hóa, Hà Nội, Hải Phòng... thậm chí cả ở Tuyên Quang. Thành lập để làm gì? Không mấy ai chú ý. Xuất khẩu phần mềm đi đâu? Không ai quan tâm. Ai vào làm việc trong các trung tâm phần mềm? Hậu xét. Các địa phương chỉ biết thi nhau khai trương, đua nhau mua sắm thiết bị. Dĩ nhiên là các bộ, các ngành không thể kém, nên có bộ cử hẳn một ông thứ trưởng trực tiếp lãnh đạo kế hoạch xây nhà cao tầng, với diện tích nhiều ngàn mét vuông để “tự làm phần mềm”... Đứng bên lề cuộc đua vừa kể, nhiều doanh nghiệp phần mềm hỏi nhỏ nhau, hình như Nhà nước đang đầu tư cho xây dựng cơ bản và thiết bị chứ không phải đầu tư cho xuất khẩu phần mềm? Dù khi được hỏi, nhiều doanh nghiệp không đồng tình, một số chuyên gia giàu kinh nghiệm công khai bày tỏ sự băn khoăn nhưng các “trung tâm” vẫn nối nhau chào đời. Kết quả thế nào mọi người đã biết, chưa ai thấy “500 triệu USD xuất khẩu phần mềm”, chỉ thấy các “trung tâm” trống hoác, loay hoay không biết nên làm gì. Đã có một vài nơi chuyển hướng hoạt động, xoay qua đào tạo “Lập trình viên Quốc tế”, một vài nơi khác không muốn chệch hướng thì... làm phần mềm cạnh tranh với các doanh nghiệp khác trong nước. Chẳng lẽ mấy năm qua Nhà nước bao cấp để thành lập một vài doanh nghiệp mới cạnh tranh với số doanh nghiệp hiện có? Chỉ có thể có công nghiệp phần mềm khi có đội ngũ doanh nghiệp phần mềm hùng hậu, đủ thực lực cạnh tranh. Song ba năm vừa qua chưa có ai quan tâm doanh nghiệp phần mềm cần gì và cũng chưa có chương trình nào để phát triển đội ngũ doanh nghiệp phần mềm, hỗ trợ họ lớn mạnh.

Sau khi “xuất khẩu phần mềm” có dấu hiệu bất thành, các chương trình mới được triển khai bèn... hướng đến “đào tạo”. Khoảng hai năm nay, các dự án về đào tạo CNTT được đệ trình xin phê duyệt nhiều như nấm. Trong xu thế “nhà nhà đào tạo, trường trường đào tạo” lại không thấy có chỗ cho “đào tạo thế nào để doanh nghiệp có thể sử dụng”. Cuối cùng, một vài doanh nghiệp may mắn có được những hợp đồng xuất khẩu phần mềm, cần tuyển thêm lập trình viên thì tìm chọn bở hơi tai cũng chỉ được vài người đủ khả năng đáp ứng yêu cầu công việc. Phải xác định hết sức sòng phẳng và đau lòng rằng, khả năng đáp ứng yêu cầu công việc là do nỗ lực của chính ứng viên được tuyển chọn chứ không phải nhờ trường mà có. Đã có nhiều người thắc mắc: đào tạo sinh viên với chất lượng “nửa thầy, nửa thợ” như vậy để làm gì? Thế nhưng, các cơ quan đào tạo không thèm quan tâm đến nhu cầu thị trường, vẫn giữ thói quen cung cấp cái mà mình có, bất kể doanh nghiệp có cần hay không!

Vẫn biết thực thi chủ trương không phải điều đơn giản nhưng mong rằng các chương trình hành động sẽ sớm được điều chỉnh để không chệch hướng, không lệch trọng tâm, để nền CNTT của nước nhà sớm thoát ra khỏi cái vòng luẩn quẩn với đủ thứ bất cập như vừa qua.

SOFTMART 2003