Ông Hoàng Đức Thắng - Viện Khoa học Pháp lý, Bộ Tư pháp: Phải ứng xử nhanh và mạnh

Hoài Nam ghi

Việc hacker dùng thẻ tín dụng của người khác để mua hàng trên mạng không chỉ xảy ra ở Việt Nam. Đã có những cuộc tranh luận quanh việc quy kết tội danh cho những trường hợp vi phạm. Theo tôi, hành vi sử dụng thẻ tín dụng của người khác có thể quy kết vào tội lừa đảo. Tùy theo mức độ thiệt hại, có thể truy tố người vi phạm theo những mức độ khác nhau.

ÔNG HOÀNG ĐỨC THẮNG – VIỆN KHOA HỌC PHÁP LÝ, BỘ TƯ PHÁP

Ở một mức độ nhất định, còn có thể khép thêm tội danh xâm phạm công trình an ninh quốc gia. Hiện nay, các công trình an ninh quốc gia được quy định là một số tuyến giao thông quan trọng như tuyến đường sắt, tuyến liên lạc bằng điện thoại, điện sinh hoạt. Đường cáp quang chạy vào các máy chủ mà bị cắt cũng là xâm phạm an ninh quốc gia. Trong trường hợp này, các hacker đã dùng con đường đánh qua mạng, tức là không cắt dây về mặt vật lý mà cắt về mặt logic. Về lâu dài, chúng ta cần phải có những sửa đổi về mặt pháp lý.

Đánh cắp và sử dụng thẻ tín dụng của người khác là một hành vi rất nghiêm trọng. Xét theo một khía cạnh nhất định, những hành vi cấu thành tội phạm, dù là tội phạm mới hay tội phạm cũ thì cũng phải có sự trừng phạt một cách nghiêm khắc.

Nếu bình luận về hành vi nói trên, có thể nhìn trên ba góc độ:

1. Về góc độ công nghệ: Hành vi đánh cắp và sử dụng thẻ tín dụng của người khác là một bước lùi về mặt công nghệ. Bởi trong trường hợp này, hacker dùng những thông số đã được hiển thị để rút tiền từ những thẻ tín dụng thông qua việc mua bán trực tuyến. Trong quá khứ, có rất nhiều trường hợp các hacker đã biến những hành vi phạm pháp thành những bước tiến nhất định về mặt công nghệ. Riêng trong trường hợp này, đây là một bước lùi bởi họ đã ăn cắp ngay những thông số tín dụng ở dạng không có mã hóa. Điều đó đặt ra một yêu cầu cấp thiết là ta phải có sự phát triển tương ứng về mặt công nghệ để có thể chặn đứng hành vi phạm pháp. Ngoài ra, còn phải có sự phát triển về quy trình, thủ tục. Các thủ tục, trình tự nhằm đảm bảo tính xác thực của các giao dịch là vấn đề cần phải nghiên cứu thêm. Chẳng hạn tăng cường việc sử dụng chữ ký điện tử, sử dụng ngân hàng dữ liệu chứa đầy đủ các thông số về một cá nhân để giảm bớt nguy cơ gian lận thương mại.

Cũng cần phải có một tổ chức mang tính chất đoàn thể, hiệp hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng hoặc một ngân hàng lưu trữ danh tính địa chỉ của khách hàng để đảm bảo nguyên tắc kiểm tra chéo cả hai đầu. Khi khách hàng đặt lệnh mua hàng hóa thì siêu thị nhận yêu cầu sẽ đặt lệnh kiểm tra ngược lại với ngân hàng lưu giữ thông tin về khách hàng này tại nước sở tại. Làm như vậy, có thể chặn đứng được rất nhiều giao dịch mà người mua (là các hacker) chỉ biết được mã số hiển thị trên thẻ.

2. Ở góc độ quyền lợi người tiêu dùng: Hành vi nói trên là một cú đánh rất mạnh vào quyền lợi người tiêu dùng. Nó không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi người bán hàng mà còn ảnh hưởng đến quyền lợi người mua hàng hợp pháp. Việc các cửa hàng trực tuyến cấm các địa chỉ IP Việt Nam sẽ khiến cho những khách hàng hợp pháp mất đi cơ hội giao dịch qua mạng. Ngoài ra, nó còn ảnh hưởng đến các quan hệ quốc tế.

Mức độ phát triển chính phủ điện tử và thương mại điện tử ở Việt Nam được xếp vào hàng kém nhất thế giới. Trong khi đó, Việt Nam đã ký hiệp định e-ASEAN từ năm 2000. Hiệp định đó ghi rõ chính phủ các nước thành viên tạo điều kiện để hỗ trợ nguyên tắc phát triển công khai, bình đẳng và nhất là đối xử không phân biệt giữa khách hàng các nước với nhau. Hiện tượng đánh cắp và sử dụng thẻ tín dụng bất hợp pháp sẽ dẫn đến việc chúng ta bị phân biệt đối xử (một số cửa hàng trực tuyến đã bắt đầu cấm các địa chỉ IP Việt Nam). Nếu tình trạng này tiếp tục diễn ra thì sau này người ta có thể cấm cả tên miền.

Các nhà cung cấp dịch vụ cũng sẽ gánh chịu nhiều thiệt hại. Thông thường, các nhà cung cấp dịch vụ có thể hưởng lợi từ các giao dịch mua bán trực tuyến, quảng cáo trực tuyến và bán các dịch vụ kèm theo: Khi một người mua hàng qua mạng, anh ta đã sử dụng luôn dịch vụ điện thoại, dịch vụ đường truyền dẫn internet và phải trả phí cho các dịch vụ đó. Hành vi sử dụng thẻ tín dụng bất hợp pháp không chỉ đánh quỵ một số cửa hàng buôn bán trực tuyến mà còn tác động đến cả người cung cấp dịch vụ, các nhà sản xuất thẻ, các hãng thanh toán trung gian, các hãng cung cấp dịch vụ xác thực. Một số ngành khác cũng có thể bị ảnh hưởng theo như bưu điện trong việc vận chuyển hàng hóa giữa các nước.

Từ đây, lại nảy sinh một vấn đề khác: Đó là quyền tự do vận chuyển hàng hóa qua biên giới giữa các nước với nhau. Khi vận chuyển hàng hóa từ Việt Nam sang một số nước thuộc cộng đồng châu Âu và ngược lại, một số tổ chức đòi tăng tiền vận chuyển, số khác yêu cầu ngoài việc chuyển tiền còn phải mua bảo hiểm, thậm chí một số hãng không vận chuyển vì nguy cơ thất thoát cao. Bên cạnh những khó khăn mà chúng ta phải chịu thì việc sử dụng thẻ tín dụng bất hợp pháp sẽ khiến cho chúng ta phải gánh chịu thêm nhiều hậu quả từ sự vi phạm tự do vận chuyển hàng hóa, cũng như tạo rào cản khi Việt Nam đang muốn ra nhập Tổ chức Thương mại Thế giới WTO.

3. Xét ở góc độ quản lý: Năm 1997, chính phủ Mỹ có chỉ đạo cho Ủy ban Thương mại và một số bộ ngành soạn thảo một tài liệu gọi là những nguyên tắc định hướng cho việc phát triển thương mại điện tử ở Mỹ. Đến cuối năm 1999, họ hoàn thành xong bản dự thảo và đã công bố vào năm 2000.

Trong tài liệu này, có năm nguyên tắc nhấn mạnh đến việc không can thiệp sâu của chính phủ vào hoạt động thương mại điện tử. Nguyên tắc thứ nhất là tự do cạnh tranh, chính phủ không can thiệp vào quá trình phát triển, kinh phí, nguồn lực quản lý của khu vực tư nhân. Nguyên tắc thứ hai là sự tham gia của chính phủ không nhằm mục đích đặt điều kiện giám sát và quản chế, mà chủ yếu là tạo điều kiện, hỗ trợ và thúc đẩy.

Theo tôi, Việt Nam cũng nên làm theo cách này. Phải đẩy mạnh hơn nữa việc phát triển của khu vực tư nhân. Khi hoạt động của khu vực tư nhân được đẩy mạnh, Nhà nước cho họ được tham gia cung cấp dịch vụ, được giảm giá, thậm chí được tự xây dựng các đường truyền riêng thì họ sẽ tự có trách nhiệm bảo mật các website giao dịch của mình và danh tiếng của các website đó sẽ được họ nhân lên bằng nhiều cách khác nhau. Tự họ sẽ biết làm những điều cần thiết mà không cần chúng ta phải chỉ vẽ. Có sự tham gia của khu vực tư nhân, các dịch vụ sẽ được đa dạng hóa, giá thành truy cập sẽ rẻ đi rất nhiều, từ đó làm tăng số người sử dụng. Khi đó, nhận thức về việc sử dụng internet của cộng đồng cũng cao hơn, số lượng hacker theo kiểu “dê con buồn sừng húc dậu thưa” cũng sẽ giảm đi rất nhiều.

Một vấn đề nữa cần quan tâm là phải tăng cường giáo dục truyền thông, phổ biến pháp luật về quyền và nghĩa vụ công dân. Hiện đã có các kênh tuyên truyền nhưng chưa đủ và chưa hiệu quả. Cần tuyên truyền cho người dân cả về ý nghĩa và lợi ích mà internet đem lại.

Cần cải tiến cả cách thức tuyên truyền, có tham vấn, tư vấn và tranh luận. Có tham vấn là hỏi những đối tượng trực tiếp tham gia như những người bán hàng qua mạng, những người có kiến thức hoặc kỹ năng máy tính có thể vượt qua những bức tường lửa để thực hiện các giao dịch. Có tư vấn là hỏi ý kiến các nhà chuyên môn và thậm chí là hỏi luôn cả những đối tượng có thể thiết lập nên những công cụ trợ giúp Nhà nước trong việc tham gia ngăn chặn hành vi đánh cắp và sử dụng thẻ tín dụng bất hợp pháp. Nên có tranh luận công khai trên ti-vi, trên báo chí giữa cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan ban hành văn bản, các cơ quan thực hiện giao dịch với cá nhân người tiêu dùng.

Trước khi có một hành động cụ thể, chúng ta phải thay đổi về mặt nhận thức để những người có trách nhiệm thấu hiểu tình hình này và trợ giúp việc ban hành văn bản. Ngoài ra, phải chú ý đầu tư nguồn lực để thực hiện. Đây không đơn thuần chỉ là vấn đề đầu tư bao nhiêu tiền, bao nhiêu thời gian, bao nhiêu con người mà là cơ cấu tổ chức để triển khai. Chúng ta thường rất kém trong khâu tổ chức, chẳng hạn như có rất nhiều tiền viện trợ nhưng không thể giải ngân vì không lập được dự án khả thi.