Săn... những người săn học bổng: Họ mách gì cho bạn về... kinh nghiệm săn?
THANH HUYỀN - THU HƯỜNG - NGỌC LÝ
BÌNH MINH - HẢI YẾN

Khi du học là một hướng được nhiều học sinh, sinh viên và phụ huynh nhắm tới thì nhu cầu tìm kiếm học bổng cho việc du học càng ngày càng lớn. e-CHÍP đã tiếp cận một số “thợ săn học bổng”.

“Săn”: Dứt khoát phải lùng sục!

Có thể gọi Hoàng Ngọc Khải là một thợ săn ‘’chuyên nghiệp’’: Anh chàng này chưa đi du học lần nào nhưng đã bỏ khá nhiều thời gian, công sức tìm hiểu về học bổng du học qua Internet. Từ www.google.com, Khải bắt đầu đi tìm website của các trường đại học nước ngoài. Khải cho biết: “Hầu như các trường đại học trên thế giới đều có một số suất học bổng dành cho sinh viên nước ngoài. Thế nhưng không phải lúc nào dân mình cũng đáp ứng các yêu cầu của họ”.

Trước tiên, theo Khải, khi tìm học bổng du học phải xác định sẽ theo học bằng ngoại ngữ nào (Anh, Pháp hay Đức,...). Chọn tiếng Anh tất nhiên là khuynh hướng chung nhưng điều đó đồng nghĩa với việc khó tìm học bổng vì nhiều người cùng có nhu cầu. Một suất học bổng hỗ trợ toàn bộ học phí tại Đức sẽ dễ tìm hơn rất nhiều so với một suất học bổng học bằng tiếng Anh tại Australia hay New Zealand. Chính sách hỗ trợ học bổng của các nước như Đức, Cộng hòa Séc hay Ba Lan có nhiều ưu đãi hơn so với các nước sử dụng tiếng Anh, vì những quốc gia này muốn mở rộng ảnh hưởng của nền giáo dục hiện chưa có nhiều uy tín trên trường quốc tế.

Sau khi đã lựa chọn về ngôn ngữ, việc tiếp theo là phải xác định quốc gia mà mình muốn đến du học. Nếu có điều kiện về tài chính, bạn có thể tìm những suất học bổng hỗ trợ toàn bộ học phí tại các nước có nền giáo dục nổi tiếng như Mỹ, Anh. Nếu hạn chế về khả năng tài chính thì nên tìm những suất học bổng toàn phần, hỗ trợ cả học phí lẫn chi phí sinh hoạt trong quá trình học. Khải cho biết: Mức chi tiêu một năm tại Mỹ khoảng hơn 20.000 USD, ở Australia chỉ hết khoảng 8.000 USD. Ở các nước không dùng tiếng Anh thì có thể còn thấp hơn. Tìm được một học bổng toàn phần tại Anh hay Mỹ là điều không dễ dàng vì các nước này có mức chi tiêu rất cao. Theo Khải, các suất học bổng cao học toàn phần bao gồm cả chi phí ăn ở - tại các nước dùng tiếng Anh thường chỉ dành cho một số ngành học cụ thể như: môi trường, phát triển cộng đồng hay hành chính công,...

Nếu là học sinh trung học tìm học bổng đại học, bạn sẽ có cơ hội lựa chọn ngành học nhiều hơn song thường sẽ chỉ được hỗ trợ một phần học phí và thiên về hình thức đi du học nhiều hơn là được đài thọ toàn phần. Các suất học bổng toàn phần dành cho học sinh tốt nghiệp THPT thường do các quỹ học bổng quốc tế trao trực tiếp cho cá nhân có thành tích học tập suất sắc, không dễ tự tìm được. Khải nhận xét: Các trung tâm và công ty tư vấn du học tại Việt Nam không giúp được nhiều trong việc tìm học bổng toàn phần. Hầu hết đều nghiêng về hoạt động môi giới du học để nhận hoa hồng của các tổ chức du học quốc tế. Để tự tìm được một suất học bổng toàn phần cho riêng mình, cần phải căn cứ theo những thế mạnh của bản thân để nâng cao khả năng được chấp nhận khi tự đăng ký (apply) với các trường đại học nước ngoài hoặc các quỹ học bổng.

Khải đã tự mò tìm các thông tin học bổng (Scholarships) của các trường đại học và các Quỹ về điều kiện cần có nếu muốn được cấp học bổng. Tiếp đó, phải đăng ký thành viên để nhận các thông báo về những suất học bổng mới qua e-mail. Thông thường, yêu cầu chủ yếu để được cấp học bổng là trình độ tiếng Anh rất tốt (TOEFL đạt từ 550 điểm trở lên) cộng với thành tích học tập xuất sắc. Nếu muốn học cao học, phải có bằng cấp đại học đúng với chuyên ngành đăng ký xin cấp học bổng.

Có một thế mạnh khác mà không phải tay săn học bổng trên mạng nào cũng biết: Đó chính là quốc tịch Việt Nam. Khải cho biết có rất nhiều suất học bổng ở các trường đại học nổi tiếng hoặc các quỹ học bổng chỉ dành riêng cho học sinh, sinh viên tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Đặc biệt hơn, có những quỹ học bổng dành riêng cho đối tượng là học sinh, sinh viên Việt Nam với mục đích hỗ trợ giáo dục trong quan hệ ngoại giao của nước đó với Việt Nam. Chẳng hạn, Quỹ Giáo dục Việt Nam (www.vef.gov) do Quốc hội Mỹ thành lập, Chương trình Học giả Việt Nam của Quỹ Học bổng Fulbright                                  (http://usembassy.state.gov/vietnam/wwwhfvscga0304.html), hay Trung tâm Trao đổi Giáo dục với Việt Nam CEEVN (http://www.acls.org/ceevn.htm) và rất nhiều chương trình dành riêng cho du học sinh của các quỹ học bổng khác, đều là những nguồn học bổng nhiều hứa hẹn cho người Việt. Nói quốc tịch Việt Nam là một lợi thế lớn có lẽ không quá lời vì khi đăng ký xin hoặc thi lấy học bổng, cơ hội thành công của ứng viên Việt Nam sẽ cao hơn gấp nhiều lần so với việc xin một học bổng áp dụng cho mọi ứng viên từ nhiều quốc gia vì mức độ cạnh tranh sẽ lớn hơn nhiều.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là các quỹ dành riêng cho Việt Nam đều ‘’ngon ăn’’. Bởi các quỹ này hầu hết đều do chính phủ các nước tài trợ, nên yêu cầu đề ra rất khắt khe. Chị Thu Uyên, một nhà báo nổi tiếng ở Việt Nam đang du học tại Mỹ bằng học bổng của Quỹ Fulbright cho biết: “Do Quỹ Học bổng Fulbright là của chính phủ Mỹ nên họ luôn lựa chọn những người có khả năng đóng góp nhiều nhất cho xã hội để phát huy tối đa hiệu quả học bổng”. Không chỉ đối với Việt Nam, ngay cả dân Mỹ nghe học bổng Fulbright cũng thấy nể vì quỹ này dành cho cả các giáo sư và sinh viên trên đại học của Mỹ nghiên cứu về các nước khác’’. Để nhận một học bổng toàn phần, bao gồm cả chi phí sinh hoạt, nghiên cứu, chị Thu Uyên phải trải qua nhiều vòng thi: TOEFL, GMAT hoặc GRE tùy ngành học nhưng ‘’quan trọng nhất là lọt qua khâu lọc hồ sơ - chỉ có vài chục hồ sơ được chọn từ khoảng vài trăm hồ sơ đạt yêu cầu về trình độ ngoại ngữ - để phỏng vấn rồi chọn tiếp khoảng 20 người xuất sắc”. Tuy nhiên, suất học bổng thực sự đáng giá vì chi phí sinh hoạt tại Mỹ rất tốn kém, chi phí sinh hoạt cho một du học sinh tại Mỹ khoảng 1.500-2.500 USD/ tháng, tuỳ nơi học. Tính sơ cũng có thể thấy chi phí sinh hoạt cho hai năm du học sẽ khoảng 1,5 tỷ đồng, nếu không được tài trợ thì đó quả là một rào cản quá lớn cho du học sinh Việt Nam.

Chuẩn bị thế nào?

Anh Lê Quốc Thắng, từng làm Ph.D (tiến sĩ) toán tại trường Đại học Berkeley, bang California - Mỹ, kể về kinh nghiệm xin học bổng làm Ph.D hoặc Master ở Mỹ: Muốn làm nghiên cứu sinh tại Mỹ có thể xin học bổng Teaching Asssistantship thường dành cho các ngành toán, vật lý, khoa học máy tính. Theo anh, có lẽ do thiếu thông tin và nghĩ rằng việc xin học bổng phải qua rất nhiều cơ quan, phức tạp nên số người từ Việt Nam xin loại học bổng này còn rất ít. Trong khi đó, loại học bổng này chỉ cần xin trực tiếp trường đại học mà bạn muốn học. Nó rất khác với các loại học bổng thường được nhiều người ở Việt Nam xin (như học bổng Fulbright) và cũng rất khác với học bổng ở các nước châu Âu. Mỗi năm, Mỹ cần khoảng 900-1.000 PhD mới về toán, nhiều hơn số PhD có quốc tịch Mỹ, do đó rất nhiều người ngoại quốc sau khi lấy Ph.D. toán tại Mỹ đã xin được việc làm tại Mỹ. Gọi là học bổng nhưng trên thực tế, bạn làm việc cho trường và bù lại trường cho phép bạn được: Miễn đóng học phí, hưởng một khoảng tiền 9.000–14.000 USD/năm. Số tiền này đủ để sống, thậm chí nuôi cả vợ con nếu bạn tiết kiệm. Hơn nữa vào dịp hè, bạn có thể làm một số việc như: dạy thêm, giữ thư viện,... có thể kiếm thêm được khoảng 2.000 USD nữa.

Nghiên cứu sinh sẽ làm Teaching Assistant (viết tắt là TA), tức là làm phụ tá cho các giáo sư, hướng dẫn sinh viên giải bài tập. Để xin được học bổng này, bạn phải có bằng cử nhân toán, điểm thi TOEFL trên 550 (có trường đòi 580, có trường 600). Trong trường hợp xuất sắc (có nhiều bài báo khoa học và có người trong khoa chứng nhận bạn khá tiếng Anh, người ta có thể nhận bạn không cần TOEFL), họ sẽ bắt thi TOEFL sau khi nhập học ở khoa. Nhìn chung, nếu đã có một vài bài báo khoa học thì khả năng được nhận sẽ rất cao vì nó chứng tỏ bạn có khả năng nghiên cứu. Hãy chuẩn bị thật kỹ: căn bản chuyên môn thật vững và tiếng Anh. Hãy viết thư cho khoa toán, yêu cầu họ gửi cho bạn một bộ đơn (application forms). Điền vào đơn rồi gửi cùng với các giấy tờ họ yêu cầu. Chọn vài ba trường để gửi, một trường giỏi, một trường khá, và một trường trung bình. Địa chỉ các trường có thể hỏi qua một số nghiên cứu sinh đi trước, hoặc xem trong cuốn “Assistantships and graduate fellowships in the mathematical sciences” (Nhà xuất bản American Mathematical Society, xem tại các thư viện). Các giấy tờ đòi hỏi trong đơn trông có vẻ phức tạp, nhưng thật ra khá đơn giản. Chủ yếu là: Đơn (theo mẫu). Bản dịch văn bằng tốt nghiệp và bảng điểm. Điểm thi TOEFL. Hai thư giới thiệu của các giáo sư. Một khoản lệ phí xét đơn khoảng 30-50 USD. Đơn phải nộp đúng hạn, thường để xét cho niên khoá 200x/200 (x+1) thì bạn phải nộp đơn chậm lắm là tháng 2/ 200x. Chương trình học ở Mỹ khá mềm dẻo và linh động. Bạn có thể vừa làm PhD về toán, vừa học thêm về khoa học máy tính hoặc những ngành khác. Các khoa toán thường khuyến khích nghiên cứu sinh học thêm về máy tính hoặc tài chính, và họ có rất nhiều khóa học về các ngành này. Nếu bạn có khả năng, bạn có thể lấy PhD về toán, đồng thời làm cử nhân hoặc Master về Computer Science. Rất nhiều nghiên cứu sinh sau khi làm PhD về toán là ra làm cho các hãng của Mỹ về máy tính hoặc tài chính. Các công ty này rất trọng những người có bằng PhD về toán, vì bằng này chứng tỏ khả năng phân tích tốt, biết làm việc độc lập và chăm chỉ. Nếu muốn, bạn có thể học thêm được rất nhiều thứ trong lúc làm PhD.

Đinh Hương Ly, cựu học sinh chuyên Anh trường Hanoi – Amsterdam, đã tìm được một suất học bổng toàn phần của trường Connecticut College tại Mỹ và đang làm sinh viên năm thứ nhất của trường này. Đối với giới sinh viên, học bổng toàn phần của Mỹ là học bổng hiếm nhất và khó nhất, thường chỉ “dân chuyên Anh” mới nhận được. Từng đạt giải Ba cấp quốc gia về tiếng Anh nên Hương Ly khá thuận lợi trong việc tìm kiếm học bổng giữa một “rừng” thông tin bằng tiếng Anh trên mạng. Hương Ly khuyên: Các bạn đang có nhu cầu tìm học bổng cần phải kiên trì, bởi thông tin trên mạng hiện nay rất nhiều. Tốt nhất là nên tìm hiểu thông tin từ những người đang học ở các nước, sau đó tìm thông tin trên mạng và xác định chọn du học ở châu lục nào. Sau khi tìm được trường đăng ký dự thi thì phải “toàn tâm” với trường đó. Ly kể: “Để thi vào trường Connecticut, bạn phải mất nửa tháng đăng ký, chờ đợi thi TOEFL. Ngoài ra, phải nộp học bạ bậc THCS và THPT, xin giấy giới thiệu - nhận xét của trường, viết bài luận khoảng 500–700 từ kể rõ năng lực đặc biệt của bản thân. Viết bài luận là phần quan trọng nhất bên cạnh các điều kiện khác. Hồi đó, Hương Ly nộp hồ sơ dự thi năm trường ở Mỹ và đạt học bổng toàn phần của ba trường, Hương Ly chọn trường Connecticut vì điều kiện ăn ở, sinh hoạt thuận lợi hơn. Học bổng toàn phần của trường này là 39.000 USD/năm và không kèm theo điều kiện nào sau khi tốt nghiệp.

Việt Anh, sinh viên năm thứ nhất lớp kỹ sư chất lượng cao của trường Đại học Bách Khoa Hà Nội là một ngưòi giành được học bổng toàn phần chuyên ngành tin học của Đại học Kỹ thuật Nanyang (Nanyang Technological University) ở Singapore, học phí và ăn ở là 24.000 SGD/năm (1 SGD tương đương 9.000 đồng Việt Nam). Việt Anh vừa lên đường sang đảo quốc này ngày 9/7/2003. Cũng giống như như Hương Ly, Việt Anh không tìm thông tin du học qua công ty tư vấn du học mà tham dự các buổi hội thảo du học. Sau khi dự hội thảo do Đại học Nanyang tổ chức tại trường Đại học Bách khoa, Việt Anh đã vào website của trường http://www.ntu.edu.sg để tìm thêm thông tin. Những website cung cấp thông tin về du học như trang “Trái tim Việt Nam” (http://www.ttvnol.vn) đã hỗ trợ Việt Anh rất nhiều. Theo Việt Anh, Nanyang là một trong những trường hàng đầu về khoa học ở khu vực châu Á. Khác với hệ thống các trường trên thế giới nói chung và khu vực châu Á nói riêng, các môn toán, lý được ưu tiên và không yêu cầu thí sinh phải có bằng TOEFL hoặc IELTS. Mặc dù vậy, vốn tiếng Anh vẫn phải đủ để làm hồ sơ, thi viết và trả lời phỏng vấn hoàn toàn bằng tiếng Anh. Đây là học bổng của chính phủ Singapore, sau bốn năm học, bạn phải ở lại làm việc thêm ba năm.

Cả Hương Ly và Việt Anh đều cho rằng yếu tố quyết định bạn có tìm được học bổng hay không hoàn toàn phụ thuộc vào năng lực của bạn. Nếu bạn muốn chủ động tìm hiểu thông tin và nắm bắt được thông tin du học một cách hệ thống, cách tốt nhất là bạn nên tự tìm hiểu thông tin trên mạng và thông tin từ những người đang du học tại các nước.

Nói tóm lại, để ‘’săn học bổng’’ trên mạng, bạn phải: Xác định rõ ngôn ngữ ở trường sẽ theo học, chuyên ngành và nước muốn đến học, sau đó tìm kiếm trên Internet các tổ chức và trường học phù hợp. Đặc biệt chú trọng đến các chương trình dành riêng cho du học sinh Việt Nam, đăng ký nhận thông tin về các chương trình học bổng này. Tuy nhiên quan trọng nhất là phải tu luyện trình độ ngoại ngữ xuất sắc, và đáp ứng toàn diện mọi yêu cầu cần thiết để có được một học bổng toàn phần. Nếu không, bạn phải có một nguồn tài chính vững chắc hoặc tìm kiếm cơ hội ‘’vừa học vừa làm’’ để sinh sống trong quá trình du học.

CÁC WEBSITE THÔNG TIN DU HỌC

Các website thông tin du học là một nguồn tư liệu tham khảo quý cho những ai đang muốn tìm học bổng du học.

Website www.thongtinduhoc.com của Nguyễn Tuấn Anh - Chủ nhiệm CLB Phần mềm và Mạng Việt Nam có thể mang lại cho bạn những thông tin bổ ích. Để có được những thông tin đăng tải trên trang tin thông tin du học, Tuấn Anh đã gõ cửa đại sứ quán của một số nước và các công ty tư vấn du học. Nội dung website bao gồm những thông tin cập nhật về chương trình du học tại một số quốc gia thuộc năm châu lục trên thế giới như: hệ thống giáo dục, các trường đại học, cao đẳng, phổ thông, thủ tục tuyển sinh, chương trình đào tạo, các chương trình học bổng, học phí du học tự túc...

Mục Du học - Học bổng của trang Truongthi.com thuộc Công ty Phát triển Phần mềm VASC (http://www.truongthi.com.vn/info/study_abroad.aspx) cũng là một nguồn thông tin phong phú về các chương trình du học tại các nước, cơ hội học bổng, những thông tin liên quan đến việc du học...

http://www.vinecovn.com là website tư vấn du học trực tuyến của Trung tâm Tư vấn Du học quốc tế. Tại đây, bạn sẽ được cung cấp các thông tin về điều kiện để đi du học tại một số nước và nhận được tư vấn cụ thể tại website thông qua việc gửi đến đề nghị và chờ trả lời từ phía nhà quản trị website.

Bạn cũng có thể tham khảo thông tin tại một số website khác như: http://www.svduhoc.org;  http://duhoc.vnn.vn/tuvanduhoc/index.asp?kind=1  

http://www.edu.net.vn/?tabindex=0&tabid=0&mid=51

Ngoài ra, bạn có thể tham khảo địa chỉ website của các du học sinh:

Nhật: http://www.vysa.jp;

Singapore: http://vnntu.phapviet.com/;

Đức: http://www.avys.de/;

Nga: http://www.sinhvienmos.ru/;

Pháp: http://nnb.cjb.net/;

Mỹ: http://usguide.hypermart.net/