Oa, Thiên Lý Nhãn Web Cam!
Lê Công Hậu (VTSG)

Riết rồi cái máy tính trở nên gần với con người hơn: “nói” ra tiếng được, “nghe” được, “nhìn” được, “suy nghĩ” được và chắc là vài bửa nửa sẽ... khều bạn được. “Suy nghĩ” được là nhờ vào bộ vi xử lý. “Nói” được là do card sound. “Nghe” được nhờ có cái micro, và “thấy” được nhờ vào máy chụp hình - mà cái máy hình này phải nối với Internet hay trang web nên còn gọi là cái máy chụp hình web. Nói cho trí tuệ hơn, gọi nó là web cam.

Web cam dùng làm gì? Bạn nên xem tiếp những dòng dưới đây, song trước hết tôi phục lăn nó trong tư cách một thứ... Thiên Lý Nhãn!

Web cam là cái chi?

Nó có thể dùng để chat có hình ảnh, hoặc điện thoại truyền hình. Nó có thể dùng để kiểm soát một vị trí nào đó, như các quầy hàng trong siêu thị lớn, hoặc ngân hàng chẳng hạn. Nó có thể theo dõi định kỳ một đoạn đường hay một góc phố nào đó, hay theo dõi sự hoạt động của một... cái máy nào đó. Ứng dụng của nó thì vô cùng cho nên tầm quan trọng của web cam càng ngày càng gia tăng.

Tuy vậy, bạn đừng nghĩ rằng web cam là máy quay phim nhé. Nó chỉ là cái máy chụp hình thôi. Vào cái hồi Internet mới phát triển, thoạt đầu người ta chỉ tải hình lên, loại hình chụp JPEG thông thường thôi. Nhưng một hình chụp thì chưa đủ để phản ánh trung thật cái gì đang diễn ra ở máy bên ni, thì răng mà máy bên nớ biết được. Vậy “lâu lâu” phải chụp một cái, rồi upload lên - tức là tải lên trang web để cho bên nớ thấy...

Nhưng “lâu lâu” là bao lâu? Thì phải càng sớm càng tốt, thí dụ một phút chẳng hạn. Và đó chính là nguyên tắc của web cam. Như vậy, nguyên tắc của web cam chẳng khác chi một cái máy chụp hình. Cứ sau một thời gian ngắn, nó sẽ chụp một hình rồi gởi lên trang web. Đó là lý do tại sao bạn thấy hình của web cam luôn “cà giựt” thấy mà ghê. Vì là máy chụp hình mà không cần mang đi lại nên người ta chế nó thật nhỏ gọn, thường là dùng cổng USB, lấy điện từ cổng này luôn. Một số web cam đời cũ dùng cổng serial, còn những cái hiện đại hơn thì dùng cổng firewire hay có khi dùng vô tuyến. Cũng có những loại web cam chuyên nghiệp hơn nên giá tiền rất mắc, dùng cáp video RGB thông thường, được đặt rất xa máy tính, kết nối vào máy bằng một cái card video capture. Loại này thường dùng trong các văn phòng, xưởng máy, v.v... để giám sát và truyền hình ảnh đến ông chủ ở một nơi xa xôi nào đó, cũng qua Internet.

Web cam hoạt động ra sao?

Thường cứ mỗi vài giây, web cam - hay nói đúng hơn phần mềm trong web cam - cho camera chụp một cái hình, nén lại cho nhỏ một chút và tải lên khoảng vài giây một lần. Do nó chụp hình và gởi lên web, nên thời gian chụp này càng ngắn thì bạn sẽ thấy hình ảnh bớt giựt. Nếu nó đạt đến khoảng 25 hình/giây, bạn sẽ có hình chuyển động “mướt” y như là phim video thứ thiệt. Vì với tần số đó, mắt của bạn đã không còn nhận ra khoảnh khắc nhỏ nhoi giữa hai frame (khung hình) và ta có video streaming, tức là phim video. Nhưng rủi ro thay, web cam với kỹ thuật thông thường hiện nay chưa thể đạt đến mức đó vì đường truyền quá chậm, chưa đủ để tải nhanh các hình chụp lên internet.

Ngoài cái chuyện đường truyền tốt, muốn tải hình lên cho nhanh thì còn chuyện chất lượng hình nữa: Hình ảnh được truyền phải... xấu hoắc vì phải rất nhẹ mới tải nhanh lên Net, mà nhẹ đồng nghĩa với độ phân giải thấp và khung hình nhỏ. Phân giải thấp dĩ nhiên là... xấu hoắc rồi. Nếu thỉnh thoảng bạn được coi trực tiếp truyền hình bằng live video phone (điện thoại truyền hình) thì cũng y như vậy, đó là nguyên tắc chung.

Nói chung, để xài web cam, bạn phải có đủ ba món chính sau đây:

- Một web cam: Có thể là loại cực kỳ đơn giản, hay loại mắc tiền, hoặc kiểu không dây, kiểu từ xa gì gì cũng được.

- Một phần mềm ứng dụng để điều khiển việc chụp hình theo số lần thích hợp và tải tự động lên Internet. Thí dụ phần mềm thông thường mà dân chat thường dùng là Yahoo Messenger (YM) 5.5. Nói đúng hơn, YM là một bộ phần mềm quản lý nhiều thứ liên quan đến cái chuyện... nói lê, ngồi mách. Nó quản lý việc chat, tổ chức các câu lạc bộ chat, rồi chat có tiếng nói, và có cả hình ảnh, tức là chat với web cam. Đây chính là cái cầu nối giữa máy tính của mình và trang web quản lý, ở đây là Yahoo. Thường khi bạn sắm một cái web cam, nó sẽ có đủ các phần mềm bộ lệ đi theo đầy đủ. Nên bạn chỉ phải lo chuyện cài đặt vào máy cho đúng cách mà thôi

- Một trang web chứa các hình web cam của mình rồi download xuống đầu bên kia và ngược lại, để hai bên có thể... ngắm nhau. Thường thì người sử dụng không để ý lắm đến điều này, nhưng thật ra mọi việc trao đổi hình ảnh web cam như thế này đều đòi hỏi một web server cho mạnh.

Ngoài ra, một số yếu tố phụ thêm như micro, đường kết nối Internet ổn định cũng là yếu tố không thể sót được

Vậy nên dùng web cam loại nào?

Thật ra, đây là một câu hỏi khó trả lời vì với tốc độ Internet chậm rì, web cam nào cũng như rứa. Dĩ nhiên, nếu bạn mua loại web cam càng mắc tiền càng tốt, thế nhưng dù các loại này có độ phân giải cao, độ sắc nét hình ra rất đẹp song khi tải lên server thì vẫn phải lệ thuộc vào đường truyền Internet, nên kết quả vẫn không hơn nhiều lắm. Chỉ có điều giải thuật nén hình của phần mềm webcam các loại này có thể tốt hơn, hình được nén với tỷ lệ lớn nên lên web nhanh hơn. Độ sắc sảo sẽ tốt hơn vì những web cam mắc tiền đều dùng lăng kính chụp hình bằng thủy tinh tốt, thay vì dùng lăng kính bằng mi-ca như ở loại rẻ tiền.

Hãy xem thử cái web cam loại phổ thông, chẳng hạn loại Net Camera của hãng IBM. Vì bản chất là máy chụp hình nên các web cam đều có chức năng Snap Shot, tức là chụp hình nhanh. Hình ảnh thường tối đa là 640x480 điểm ảnh, ở điểm này cũng nên chú ý thật kỹ: Thường thì loại giá rẻ như cái Net Cam này chỉ có 340x240 điểm ảnh, dùng phần mềm để tăng phân giải lên 640x480 nên có thể tạm gọi là phân giải ảo.

Cái Net Camera này cũng gởi được video mail, tức quay một đoạn phim rồi gởi bằng mail đi để làm chức năng truyền hình hội thảo (video conferencing). Chức năng này, chúng tôi chưa thử được, có lẽ cũng do đường truyền chậm. Bên cạnh đó, nó còn có chức năng truyền hình lên web (Internet video streaming), cho phép bạn chat có hình đó mà. Loại này dù tương đối rẻ tiền nhưng cũng có thể tự động điều chỉnh ánh sáng, tự động cân chỉnh ánh sáng trắng. (Bạn đừng nghĩ là ánh sáng nào cũng như ánh sáng nào. Mắt mình là một máy chụp hình hoản hảo nhất, tự nó đã cân chỉnh rồi. Gặp loại web cam rẻ quá, như loại pin hole web cam vốn chỉ có một lổ nhỏ (không có ống kiếng gì ráo) nên khi nhận hình ảnh thì dưới ánh đèn neon, hình của bạn sẽ ra màu xanh lá cây, còn dưới ánh đèn bóng vàng thì ra đỏ hoét.) Nói rõ hơn, cái sensor (cảm biến) trong web cam là một thành phần quan trọng sẽ tự động đổi màu hình cho gần giống với ánh sáng mặt trời nhất.

Do cấu tạo web cam rất đơn giản nên các hãng sản xuất thi nhau chế tạo càng lúc càng gọn lại. Thí dụ bộ Icontact của hãng Ezonics có chức năng cũng y như Net Camera của IBM, chất lượng và giá tiền cũng tương tự song nó nhỏ như cái que, xoay được ngang dọc đủ hướng. Nó cũng được chế tạo để kẹp vào thành các máy xách tay. Phân giải cũng 640x480 tối đa. Tiêu cự cũng giống cái kia, khoảng rõ từ 20cm đến vô cực - tức là rõ từ khoảng một gang tay đến... tuốt luốt luôn. (Xin phép cho tạm mở ngoặc chỗ này để dông dài đôi điều về điều chỉnh khoảng cách trong kỹ thuật chụp hình: Trên mỗi loại web cam đều có một vòng chỉnh tiêu cự, tức là rõ-mờ. Thế nhưng các ống kính này đều là loại ống kính góc rộng (wide angle), có khoảng rõ rất dầy - tức là rõ tuốt tuột ở mọi khoảng nhưng lại không được chi tiết lắm. Có lẽ tại người ta cũng đâu cần “chi tiết lắm” làm gì, nên bạn lỡ có mụn hay bị tàn nhang thì đừng có lấy làm lo lắng lắm!) Nhiều người thích cái Icontact này vì nó nhỏ, rẻ và rất gọn.

Tuy vậy, nói đến web cam thì phải kể đến các “đại gia” như Creative, Logitec, Kensington, v.v... Các nhà sản xuất lớn này có rất nhiều các model nhưng họ không nhập nhiều loại lắm vào thị trường Việt Nam. Xin chọn thử vài loại tiêu biểu như Web Cam Pro của hãng Creative, có giá mắc gấp đôi loại thông thường, hỗ trợ thêm nhiều chức năng mạnh như có micro ngay trong web cam. Hình ảnh rõ hơn vì thấu kính quang học của nó cao cấp hơn, còn sensor của nó nhận độ phân giải 640x480 thứ thiệt chớ không phải ảo.

Loại kế tiếp cũng hàng “đại gia” là Video Cam, hoặc Video Cam VGA của Kensington. Loại này cũng tương tự loại trên, cộng thêm vài chức năng phụ như cho phép chỉnh tay khoảng rõ và tiêu cự ngắn được đến 2.5 cm, tức là bạn có thể chụp rất gần những vật thể nhỏ xíu để truyền lên Internet.

Về hình dáng, hãng Kensington chế tạo web cam cũng khá đẹp, cũng có nút để chụp snapshot, còn phần mềm hỗ trợ cũng mạnh mẽ. Thí dụ, phần mềm VideoCamWork của hãng này cho phép tiến hành điện thoại truyền hình, thể hiện hai màn hình web cam cùng lúc. Tuy vậy, model này không có micro kèm theo.

Hãng Logitech cũng có một số sản phẩm tại thị trường Việt Nam, trong đó cái QuickCam Zoom tương đối thú vị hơn vì còn có micro gắn trong, có cổng USB, v.v... Loại này còn có một miếng nhựa để che ống kính lại (để đề phòng lúc nào bạn cần riêng tư một chút mà không phải ngắt đường truyền thì cứ việc kéo xuống cái miếng nhựa mờ mờ, kể như lấy... “vải thưa che mắt... thịt”). Ngoài ra, nó có thêm một chức năng độc đáo là digital zoom, tức là phóng to (không có thu nhỏ à nhen) hình ra. Nếu rành chụp hình một chút, bạn sẽ hiểu zoom này là zoom digital, tức là kiểu số, không... “ngon”. Cái gì kiểu số thì ngon chứ zoom kiểu số là loại zoom phóng lớn từ hình đã chụp rồi, nên càng lớn bao nhiêu hình sẽ càng bể hạt bấy nhiêu. Về kiểu dáng, loại này đáng kể là thanh lịch song không có kẹp để gắn vào máy tính xách tay, lúc nào cũng phải chịu cái số nằm trên một mặt phẳng.

Điểm qua vài loại web cam thông dụng trên thị trường là vậy. Trong khi đó, các nhà chế tạo không chịu dừng lại ở đây. Do bản chất web cam là một máy chụp hình nên người ta chế tạo một số sản phẩm là máy chụp kỹ thuật số có thể kiêm luôn cái vai web cam. Hãy thử xem web cam Microtek Taki-it 350: Nó chỉ nhỏ gọn chỉ bằng nửa lòng bàn tay, y chang một cái máy chụp hình nhưng vẫn làm việc như web cam; khi gỡ dây ra mang đi thì là máy chụp hình (cũng gắn được chân máy, cũng có... dây đeo, song độ phân giải lại... khiêm nhường vì giá tiền cũng “thường thường bậc trung”). Thường các loại máy chụp hình “hai trong một” như vậy ít khi được ghi độ phân giải rạch ròi.

Hàng vừa nêu cũng tạm coi là độc đáo, nhưng chưa “độc” bằng loại camera không dây. Xin thưa, đây không phải là web cam mà đích thị là camera không dây, được chế tạo để có thể đặt máy ở đâu cũng được và quan sát cách xa máy tính của mình, có thể xa đến 100m. Loại này có thể dùng như web cam được và cũng hỗ trợ video conferencing. Loại này thì đẹp rồi, có dáng nhỏ gọn tiện lợi, gắn đâu cũng được (trên trần, ngoài sân, trong hốc tủ, nghĩa là ở đâu mà có nguồn điện là được, trừ ngoài... mưa thì không kể); nhưng chỉ phải cái tội giá tiền cũng “đẹp” theo.

À, hãy còn thiếu một thứ quên chưa kể với các bạn. Nếu bạn đã có một cái camera quay phim rồi thì sao? Với loại camera gia đình thông thường, bạn vẫn có thể dùng được làm web cam bằng cách sắm một cái card video capture (card bắt hình). Card này có đường cắm video analog đưa vào, nên bạn có thể cắm bất cứ camera nào vào bằng cáp bông sen (RGB - Red Green Blue). Thường các card capture sẽ có phần mềm kèm theo hỗ trợ video conferencing. Khi bạn cài phần mềm này, lúc cài đặt Yahoo Messenger hoặc Net Meeting gì đó, nó sẽ nhận ra bạn có camera và sẽ "xử" như là web cam. Nếu rủi chưa có phần mềm, bạn có thể tải về phần mềm webcam32 ở địa chỉ http://www.webcam32.com. Đây chính là phần mềm hỗ trợ việc chụp và tải hình lên server. Bạn chỉ cần tốn ít thời gian để tải từ Net về, với một ít kiến thức tin học, một ít đầu tư (mua card capture chẳng hạn), cùng một ít thời gian ngâm cứu là bạn có thể dùng hầu như mọi loại camera để làm web cam. Kể cũng hấp dẫn đó, thưa bạn!