Nhạc sĩ Phạm Đăng Khương:
Tôi, một người... tri ân máy tính!
MỸ LỆ

Nhạc sĩ Phạm Đăng Khương hiện là Phó giám đốc Nhà Văn hoá Thanh niên, đồng thời là Ủy viên Ban Chấp hành Hội Âm nhạc TP.HCM. Với nhiều ca khúc nổi tiếng, Khương vẫn được nhắc đến như một nhạc sĩ của phong trào. Thế nhưng ít ai biết anh còn là một trong những nhạc sĩ đầu tiên ở TP.HCM ứng dụng tin học vào các hoạt động sáng tác, thu âm, đặc biệt là sử dụng phần mềm chép nhạc Encore.

Nhạc sĩ cũng có... đồ nghề

Máy tính, phần mềm Encore vẫn được Khương xem như một bộ đồ nghề để kiếm sống. Anh kể:

“... Tôi hành nghề chép nhạc từ 1984 đến 1995. Thời đó, để in một bản nhạc, nhạc sĩ và nhà xuất bản phải mướn người chép lại cho đẹp. Tôi biết nhạc, khéo tay nên được nhiều nơi nhờ. Lúc đầu, tôi chép bằng tay.

Cuối năm 1991, khi ở Sài Gòn có máy tính màn hình mono chạy trên môi trường DOS, chưa có đĩa cứng, chỉ có đĩa mềm, nghe nói có cái gọi là phần mềm Laser music processor (LMP) giúp người ta chép nhạc trên máy, nhanh hơn, tiện hơn. Sợ các nhạc sĩ, nhà xuất bản không… thèm nhờ mình nữa nên tôi tìm đến những người có máy để học. Đầu tiên là học tin học. Tự học cơ bản trong vòng một tháng. Sau đó, tôi may mắn được anh Nguyễn Cảnh Dương bên Thông tấn xã Việt Nam – người tình cờ “lượm” được LMP nhưng không biết nhạc, không biết sử dụng - cho phần mềm này sau vài chầu nhậu. Tôi ra Hội Trí thức yêu nước thuê máy, chi phí hình như là hai ngàn rưỡi một giờ và bắt đầu mò mẫm. Nhờ biết tiếng Anh, tôi vào phần “Help” vọc tới vọc lui, cuối cùng cũng thành thục. Mọi thứ đều có sẵn trên máy, từ khuôn đến nốt, không phải kẻ tới kẻ lui, vẽ, viết gì cả, cần cái nào là nhấp chuột bốc bỏ vào cái nấy. Thế nhưng LMP chỉ có ba-bốn font, không có font tiếng Việt. Sau khi chép xong trên máy, tôi phải in ra giấy calque (nhà in không chịu in giấy thường vì phải chụp lại, tốn kém) rồi dùng bút kim Rotring, mực hiệu Pelikan thêm dấu vào. Loại mực này, tôi phải gửi mua ở nước ngoài vì mua trong nước thường lầm mực giả…

Năm 1993, tôi mua được máy tính, không phải đi thuê nữa. Đến năm 1994, khi thành phố bắt đầu có máy 286, một lần nữa tôi may mắn có phần mềm Encore 2.5. Lần này là nhờ một người bạn dạy tin học ở Viện Kinh tế tặng. Encore 2.5 chạy trên môi trường Windows, có font tiếng Việt, đỡ phải vất vả thêm dấu. Hiện tại, tôi đang dùng phiên bản 4.21 có thể chạy trên môi trường Windows XP. Ngoài Encore, tôi có biết phần mềm Finale để chép ‘tổng phổ” cho cả dàn nhạc nhưng ít sử dụng do ít có nhu cầu…”.

Hơn mười năm qua, nhạc sĩ Phạm Đăng Khương đã chép hàng chục ngàn bản nhạc bằng tay, hàng chục ngàn bản khác bằng máy tính. Có thể nói: Hầu hết những tập nhạc đẹp, được in tại miền Nam trong giai đoạn này đều qua tay anh. Theo anh, chép nhạc bằng máy chỉ mất 15-20 phút trong khi chép tay phải mất tối thiểu một tiếng, chưa kể chép máy thì có thể chỉnh, sửa theo ý muốn. Thế nhưng ngày xưa, công chép một bản nhạc khoảng 40.000 đồng, hiện nay giảm xuống chỉ còn 15.000 đồng do có nhiều người biết dùng máy tính vào việc này. Dù sao, nhờ “bộ đồ nghề tin học”, Khương cũng đã có thời được sống thong thả...

Bước xa hơn

Nhạc sĩ Phạm Đăng Khương hiện có một phòng thu nhỏ tại nhà riêng. Hôm 23/6 vừa qua, anh vừa mới thu thử ca khúc mới của mình: “Em gánh nỗi buồn đi đâu”. Bài hát này anh vừa viết xong trưa 21/6, 12 giờ khuya thức để thu bằng giọng của mình trong vòng 15 phút. Đó là một tốc độ mà cách đây khoảng mười năm, các phòng thu chuyên nghiệp cũng không dám mơ. Ngày ấy, chỉ có thể thu bằng một đường (track). Để thu một bài, phải có đủ dàn nhạc, ca sĩ, phải thu từ đầu đến cuối, mắc lỗi nửa chừng là... làâm lại từ đầu, không thể chỉnh sửa nên thường phải thu tới, thu lui nhiều lần.

Bây giờ, nếu sử dụng phần mềm thu âm Cake Walk, có thể thu được 256 đường. Có thể thu nhạc trước, nếu thiếu một tay ghi-ta thì để dành đường đó, điền vào sau. Ca sĩ có thể vừa hát chính, vừa hát bè. Nếu dùng các phần mềm xử lý âm thanh Sound Forge, Wave Lab... thì có thể cắt, dán, sữa đổi từng đọan, từng chữ, chèn thêm tiếng chim kêu, vượn hót, suối reo... Chất lượng thu được nâng lên đáng kể. Chưa kể nếu được trang bị những thiết bị tối thiểu, sẽ không có sự khác biệt lớn về mặt chất lượng giữa các phòng thu. Máy tính cùng các phần mềm ứng dụng là một ví dụ. Trong chừng đó phần mềm, người dùng có biết cách tận dụng tối đa hay không.

Khương cho biết anh là một trong những người phải “tri ân máy tính”: “Có lẽ tôi là người dùng phần mềm chép nhạc trên máy tính nhiều nhất và hưởng lợi nhiều nhất. Tôi là một người gặp nhiều may mắn trong chuyện tiếp cận với công nghệ thông tin!”. Khương khẳng định máy tính sẽ cùng anh đồng hành trên con đường sáng tác, trong hoạt động nghệ thuật. Con đường ấy tuy còn dài nhưng có bạn đồng hành, anh có thể đi nhanh hơn, tốn ít sức hơn...