NGHỀ MỚI: Làm trò chơi
LƯU LY

Có thể ai đó còn nghi ngờ điều này? Xin thưa: Đúng là như vậy, dù ngay tại Mỹ là nơi đã khai sinh ra những trò chơi điện tử đầu tiên cách đây vài thập niên thì việc làm trò chơi (game) vẫn còn là một ngành nghề khá mới. Tuy nhiên, nghề này đang được đặc biệt chú ý vì người ta bắt đầu thấy triển vọng nếu nhìn vào thu nhập từ nó. Chẳng hạn, doanh thu và lợi nhuận thu đuợc từ trò chơi như “Grand Theft Auto: Vice City” còn cao hơn cả doanh số của những phim ăn khách vì chỉ trong vòng ba ngày sau khi phát hành 1,4 triệu bản, đã thu về 70 triệu USD.

Từ những cơ hội nghề nghiệp...

Trở lại những ngày cũ, khi game chỉ mới được tạo nên từ 20Kb mã chương trình, các tay làm game như Dave Theurer hay Yoshiki Okamoto khởi nghiệp từ trong các ga-ra cũ kỹ và hãng sản xuất game cũng chỉ liều mạng đặt cược vào tài năng chưa hề được chứng thực của những người này. Ngày nay, những game ăn khách thường cần đến hàng chục triệu USD để sản xuất và tiếp thị ra thị trường, thậm chí có game từng tiêu hao kinh phí đến 45 triệu USD. Và nếu ngày xưa chỉ một nhóm năm người là có thể thiết kế ra những game như “Pac-Man”... thì nay điều đó được xem như chuyện cổ tích bởi vì giờ đây sản xuất một trò chơi cần rất nhiều người tham gia, từ các hoạ sĩ vẽ nhân vật, hoạ sĩ thiết kế hoạt cảnh ba chiều, kỹ sư âm thanh, lập trình, tạo hiệu ứng... Theo một điều tra từ hai năm trước của IDSA (Hiệp hội Phần mềm tương tác số), ngành công nghiệp giải trí này thuê mướn đến 124.000 người ở Mỹ. Các kế toán viên làm trong ngành này kiếm 80.000 USD/năm và các nhân viên kiểm nghiệm trò chơi (Tester) được trả 10 USD/giờ. Danh sách các công việc bao gồm từ những nghề chuyên môn trong ngành như thiết kế đồ hoạ (vẽ hoạt cảnh, lập mô hình, thiết kế nhân vật, thiết kế bề mặt); thiết kế các màn chơi và trò chơi; viết chương trình (thường là công việc của các kỹ sư lập trình); quản trị mạng trực tuyến (ở các công ty lớn như Microsoft, Sony có bộ phận điều hành trực tuyến các game trên mạng – MMO, và quản lý website); sản xuất (Producer) - tức là lo mọi việc liên quan từ sáng tạo trò chơi đến nội địa hoá game cho thị trường trong nước. Những nghề ít chuyên môn hơn gồm có: quản lý chất lượng (kiểm nghiệm, đảm bảo chất lượng nhằm tránh lỗi trong game); hỗ trợ khách hàng về vấn đề kỹ thuật. Ngoài ra, còn có những công việc như thư ký, kế toán, đối ngoại, nhân sự... ít đòi hỏi chuyên môn về game.

Theo nghề từ lối cũ đến lối mới...

Một trong các cách thức đầu tiên bước vào công nghiệp trò chơi là đi từ thấp lên cao, từ một người kiểm nghiệm game rồi trưởng nhóm kiểm nghiệm... đến quản lý dự án, điều hành sản xuất,... Thông thường, các hãng sản xuất trò chơi thuê mướn người kiểm nghiệm game theo căn bản tạm thời hay mùa vụ khi họ hoàn tất các trò chơi. Người kiểm nghiệm game không cần kinh nghiệm, chỉ cần có niềm say mê game, chơi nhiều game cũng như hiểu biết nhiều hệ máy trò chơi. Lương bổng được trả từ 7-11 USD/giờ. Những công ty lớn như Electronic Arts có lúc thuê hàng ngàn kiểm nghiệm viên cho nhiều dự án khác nhau. Những người làm tốt công việc sau này được đề đạt vào những vị trí thường xuyên toàn thời gian. Đối với các trưởng nhóm kiểm nghiệm (Lead Tester), họ có ảnh hưởng lớn đến việc phát hành hay huỷ bỏ một trò chơi. Bằng cách đó mà một người như Micheal Latham trước đây làm cho hãng Sega đã từ từ leo lên đến vị trí nhà quản lý sản xuất. Khi rời hãng Sega, ông đã là một phó chủ tịch hãng.

Tuy nhiên, ngày nay công nghiệp trò chơi đã bành trướng, nhân viên nhiều, các dự án kéo dài tốn kém nên theo Warren Spector, chủ tịch hãng Ion Storm thì các hãng sản xuất ngày càng cần nhiều nhân viên được đào tạo bài bản hơn, chuyên nghiệp hơn. Trong mười năm qua, nhiều trường đại học danh tiếng như Học viện Công nghệ Massachusetts (MIT), Viện Carnegie-Mellon đã bắt đầu đưa ra các lớp và chương trình đào tạo làm trò chơi. Theo IDSA, các trường Đại học Công nghệ Georgia, Rochester, Học viện Nghệ thuật (Art Institute), Đại học Nam California, Đại học Washington, Đại học cộng đồng Palomar đều có các cấp học và văn bằng cho chương trình học thiết kế-phát triển video game. Khoảng 50 trường đại học đã đưa ra các khoá học làm trò chơi. Ngoài ra, còn có những trường chuyên như DigiPen hay Full Sail Real World Education trực tiếp đào tạo nhân lực cho ngành công nghiệp trò chơi. DigiPen có quan hệ mật thiết với hãng Nintendo tại Mỹ. Tại đây, sinh viên được học lập trình trò chơi bằng các ngôn ngữ lập trình như C++,... hay học về đồ hoạ 3D. DigiPen giới thiệu được 92% sinh viên tốt nghiệp của mình đến nhiều công ty hàng đầu như Nintendo chẳng hạn. Mức lương khởi điểm cho các sinh viên về lập trình là 40.000-60.000 USD, chưa kể những khoản tiền thưởng khác. Còn sinh viên tốt nghiệp về đồ hoạ 3D được trả lương khoảng 45.000-55.000 USD. Riêng trường Five Art Institute đưa ra cấp học cử nhân về đồ hoạ và thiết kế video game. Học viện Nghệ thuật Orange County có các chương trình học thiết kế làm phần mềm giáo dục giải trí và trò chơi.

Một điểm đặc biệt ở các trường DigiPen, Full Sail và Art Institute là chương trình đào tạo ở đây rất chặt chẽ theo đòi hỏi của thị trường. Như sinh viên của trường DigiPen mỗi ngày lên lớp 13 giờ, cộng thêm 8 giờ vào ngày thứ bảy. Hàng năm, trường này chỉ tuyển chọn được 600 hồ sơ trong số 24.000 hồ sơ xin học và từ 600 hồ sơ đó họ chỉ nhận 150 sinh viên.

Trong khi đó, các trường đại học như Carnegie-Mellon đưa ra chương trình cao học về công nghệ giải trí; Georgia Tech có chương trình cao học về phát triển trò chơi; USC có chương trình về truyền thông tương tác. Theo nhiều nhà tuyển dụng, giáo dục đào tạo hiện là con đường tắt so với kinh nghiệm làm việc trong ngành này. Các công ty như Electronic Arts tìm kiếm tài năng từ một số trường đào tạo hay nhiều công ty lớn khác đều dành chương trình thực tập cho các sinh viên triển vọng.

Những tay làm trò chơi như Mark Cerny (tác giả game “Marble Madness”), hay huyền thoại Yu Suzuki của hãng Sega, hoặc John Carmack (tác giả của nhiều game cho máy tính),... đều lái những loại xe thể thao cỡ Ferrari đến những buổi tiệc lớn ở đó mọi người ngưỡng mộ họ chẳng kém gì các ngôi sao điện ảnh.

1. YU SUZUKI

2. LIONHEAD

3. MAXIS

Đến chương trình giảng dạy...

Theo tiến sĩ Henry Jenkins, chủ nhiệm Phân Khoa Truyền thông Đối chiếu (Comparative Media) tại Học viện Kỹ thuật MIT thì hiện tại trường này cũng chưa định nghĩa được những đường hướng giảng dạy về làm trò chơi như thế nào. Ở cấp độ bắt đầu của đại học, đã có rất nhiều bộ môn trong lĩnh vực trò chơi và khoa học máy tính. Nhiều sinh viên đang nhắm bước vào ngành công nghiệp giải trí này. Vậy mà sinh viên cũng chỉ mới được học về trò chơi như một thành phần của môi trường truyền thông tổng quát. Phân Khoa Truyền thông bao gồm khoảng mười ngành truyền thông khác nhau, từ đây các sinh viên có thể kết hợp hay so sánh những gì họ muốn học theo cách nào đó để có được tầm nhìn đầy đủ hơn về môi trường truyền thông hiện tại. Trong lúc đó, nhiều vị giáo sư của các trường đại học vẫn đang làm việc với những “cựu binh” trong ngành sản xuất trò chơi để đưa ra được các cơ sở cho việc giảng dạy về thiết kế trò chơi.

Chủ tịch hãng Ion Storm lại cho rằng lập trình và đồ hoạ là những lĩnh vực đã được hiểu đầy đủ và có thể giảng dạy. Trong khi đó, thiết kế vẫn còn là lĩnh vực chưa được xác định và giảng dạy, những trường như DigiPen hay Full Sail còn chưa đào tạo được các nhà thiết kế chuyên nghiệp, được huấn luyện đầy đủ. Hiện tại, chưa một ai có thể dạy thiết kế trò chơi mà thiết kế lại là phần quan trọng nhất để tạo ra trò chơi.

Vào lúc ngành công nghiệp giải trí trị giá mười tỷ USD này đang phát triển mạnh mẽ, các hãng phát triển trò chơi đang cần đến rất nhiều nhân viên được đào tạo chuyên nghiệp, những người có các tiêu chuẩn và trách nhiệm chung trong công việc làm ra các trò chơi. Một hãng thiết kế-phát triển ngày nay cần từ vài chục đến cả trăm nhân viên. Câu hỏi đặt ra là chương trình đào tạo giảng dạy làm trò chơi có thể đáp ứng cho ngành công nghiệp này?