Phục hồi dữ liệu hay phục hồi đĩa cứng?

PHẠM DU LIÊM

Dữ liệu được lưu trữ dưới dạng file trên các thiết bị như đĩa mềm, đĩa cứng, đĩa zip và các memory card dùng trong máy ảnh số (MAS) có thể bị “mất”. Làm sao để phục hồi dữ liệu?

1. Hiện tượng mất dữ liệu xảy ra khi thiết bị lưu trữ thông tin bị hư hỏng vật lý:

a. Nếu ở đĩa mềm, đĩa zip hoặc memory card: Thường không còn cách nào cứu vãn. Lý do là hư hỏng xảy ra ngay trong cấu trúc vật lý của vật thể ký tin, không cách nào có thể đọc lại tình trạng cũ trước khi hư hỏng

b. Nếu là đĩa cứng: Ngoài trường hợp như mục a , còn có thể là do hư hỏng ở bo mạch điều khiển của ổ đĩa. Trong trường hợp này, chỉ cần thay mạch điều khiển là có thể làm việc tiếp được ngay.

2. Một số cấu trúc lưu trữ thông tin bị sai lạc, hư hỏng:

Khi được điều chỉnh lại đúng, thông tin “xuất hiện” trở lại ngay lập tức.

3. Thông tin bị ghi đè bởi giá trị khác, hoặc đĩa đã được Full Format: Trường hợp này vô phương cứu chữa. Mặc dù theo các lời... đồn đại thì những thiết bị đặc biệt vẫn có thể giúp đọc được nhiều “lớp” thông tin ghi đè lên nhau trên đĩa từ (Chả thế mà các chương trình wipe disk/file vẫn thường ghi tới ghi lui dăm bảy lần cho chắc ăn đấy hay sao), nhưng loại thiết bị này nếu có chắc cũng chỉ được trang bị cho bộ phận... an ninh quốc gia mà thôi.

Hãy cẩn thận với Ghost, một công cụ hữu hiệu nhưng sơ ý là... “đứt tay” ngay lập tức. Nếu Ghost nhầm lên một ổ đĩa cứng có chứa dữ liệu quan trọng thì coi như... xong! Nếu chỉ vừa mới bắt đầu thực hiện mà sực nhớ ra, bạn hãy tắt điện ngay lập tức và gọi cho chuyên viên để được tham vấn.

Với sự lan tràn của virus, với sự đụng độ hàng ngày giữa các chương trình viết từ hồi năm một ngàn chín trăm hồi đó với hệ điều hành đời mới, trường hợp thứ hai xảy ra khá thường xuyên. Máy tự dưng không boot được, ổ đĩa cứng “biến mất”, thư mục và file được thay bằng một đống “đầu lâu xương sọ” là chuyện không xa lạ đối với dân xài máy tính. Chấp nhận mất thông tin và format lại đĩa cũng là chuyện phải làm “thường ngày ở huyện” đối với nhiều người. Nhưng một điều hiếm ai biết rõ là trong đa số các tình huống này, phần lớn dữ liệu vẫn còn nguyên vẹn, chỉ không truy cập được chứ không phải là đã mất, nếu được cứu chữa đúng cách, mọi chuyện có thể trở lại như xưa! Trong trường hợp này, bạn nên cố gắng phục hồi dữ liệu trước khi buông xuôi tay.

Các MAS lưu trữ thông tin trong memory card theo cấu trúc FAT của Microsoft, vì vậy các sự cố như chụp xong không thấy hình đâu hết, máy báo card error đòi format lại,... đều có thể cứu vãn bằng phục hồi dữ liệu giống như một đĩa cứng bình thường.

Các sự cố thường xảy ra ở:

- Master Boot

- Boot Record

- FAT

- Root Directory

Cần phân biệt rõ phục hồi dữ liệu khác với sửa đĩa (cứng). Phục hồi dữ liệu có nghĩa là hoàn trả lại những thông tin trên các loại đĩa và memory card không còn truy cập được từ hệ điều hành. Sửa đĩa là làm một đĩa đã bị hư hỏng về mặt vật lý hoạt động trở lại.

Đối với phương tiện lưu trữ thông tin đĩa từ, chỉ có hư hỏng bo mạch điều khiển là có thể sửa chữa và dùng tiếp được, các hư hỏng khác cần phải giải quyết bằng cách mua ổ đĩa khác! Đừng trông mong gì về khả năng phục hồi, sửa chữa một ổ đĩa đã bắt đầu có hư hỏng về mặt vật lý. Và cũng nên biết rằng một ổ đĩa cứng đã bị mở ra thì chỉ còn thích hợp dùng làm... học cụ giảng dạy mà thôi! Tất cả các loại quảng cáo phục hồi đĩa cứng, xóa bad-track... đều chỉ là quảng cáo mà thôi. Tất nhiên là vẫn có những thủ thuật để che dấu các bad-track trên đĩa, nhưng làm như vậy cũng giống như là đắp mát-tíc lên một cái sườn xe bị sét rỉ, mục nát rồi đánh bóng sơn phết lại để... xài tiếp! Nếu dữ liệu của bạn cần thiết cho công việc, cho cuộc sống của bạn thì đừng bao giờ giao phó chúng cho các ổ đĩa như vậy. Giá tiền một ổ đĩa cứng thường thấp hơn rất nhiều so với giá trị của thông tin bạn lưu trữ trên đó.

Để tránh các tác động làm hư hỏng ổ đĩa về mặt vật lý, cần lưu ý các vấn đề sau:

* Không để ổ đĩa chịu các chấn động quá mạnh, đặc biệt là trong lúc đang vận hành vì cấu tạo các cơ phận trong ổ đĩa rất tinh xảo và đòi hỏi độ chính xác rất cao.

* Không để ổ đĩa làm việc trong môi trường có nhiệt độ quá cao, vì các chất liệu từ tính sẽ bị ảnh hưởng nhiều bởi nhiệt độ.

* Trong quá trình làm việc, các mặt đĩa quay với tốc độ rất cao. Các đầu đọc được thiết kế để lướt trên bề mặt các đĩa từ với một lớp không khí làm đệm. Ở những vị trí như đỉnh các ngọn núi cao, nơi áp suất không khí thấp hơn nhiều so với mực nước biển, mật độ không khí có thể không đủ để làm thành lớp đệm và thế là đầu đọc sẽ cọ sát vào mặt đĩa, dẫn đến các hư hại nghiêm trọng. Tuy nhiên, hãy yên tâm là khi nào áp suất không khí còn đủ để cho một người bình thường thở thì có lẽ cũng còn đủ để các đĩa cứng hoạt động ngon lành!

Nhu cầu phục hồi dữ liệu được đặt ra khi bạn không thể truy cập các thông tin mình đã lưu trữ. Thường thì người sử dụng sẽ phải tìm đến các nơi chuyên nghiệp. Có hai loại chuyên viên và có hai cung cách thực hiện:

Chuyên viên nửa mùa: Chỉ chuyên dùng các chương trình chuyên dụng để kiểm tra và sửa một cách tự động. Ai cũng có thể trở thành “chuyên viên” loại này với các phần mềm như Norton Disk Doctor (NDD) chẳng hạn. Trong một số trường hợp, các phần mềm này sẽ cho kết quả tốt. Thế nhưng trong một số lớn sự cố hiện nay, sau khi chạy các chương trình sửa đĩa một cách thiếu hiểu biết, sẽ không còn cơ hội để phục hồi dữ liệu. Đừng thử nghiệm nếu dữ liệu của bạn là quan trọng và bạn cũng chỉ mới biết lơ mơ về các chương trình này.

Chuyên viên về đĩa cứng thực sự: Sẽ phải trao đổi kỹ về tình huống đã dẫn đến sự cố, sau đó dùng các công cụ đọc ghi đĩa cấp thấp để xem và phán đoán loại và mức độ thiệt hại của sự cố. Tính toán phục hồi các tham số bị mất. Kiểm định lại tính toàn vẹn của dữ liệu.

Để có thể trở thành một chuyên viên phục hồi dữ liệu trên đĩa cứng, cần phải có:

- Kiến thức đầy đủ về cấu trúc lưu trữ thông tin của hệ điều hành.

- Khả năng lập trình để tạo ra các công cụ chuyên dụng hỗ trợ phục hồi dữ liệu.

- Kinh nghiệm về các tình huống và sự cố.

Nếu ổ đĩa vật lý được chia thành nhiều ổ đĩa logic, khi xảy ra sự cố, các ổ đĩa logic đứng sau thường sẽ được phục hồi nguyên vẹn một cách dễ dàng. Vì vậy, nên phân hoạch đĩa cứng thành ít nhất hai phần, các dữ liệu quan trọng nên đặt trong phần thứ hai. Và biện pháp an toàn tốt nhất vẫn là có bản sao lưu trên một thiết bị khác một cách thường xuyên.

(Tham vấn về phục hồi dữ liệu với người viết bài qua số điện thoại: 0903.839584)