TRĂM CHUỘT khoe... MÔ-ĐEN
LÊ CÔNG HẬU (VI TÍNH SÀI GÒN)

Chuột, vật mà ta thường... đụng tay tới đầu tiên khi ngồi vào máy tính, đã khiến cho người ta chăm chút, vẽ vời, chế biến ra đủ loại, đủ kiểu dáng, đủ màu sắc và đủ cả các cách sử dụng. Chuột bi, chuột quang, chuột có dây, chuột không dây, chuột hồng ngoại, chuột vô tuyến, chuột sử dụng từ trường Trái đất, chuột sử dụng động tác lắc tay, chuột rờ, chuột cảm ứng,... Thôi thì trăm chuột khoe... môđen, chỉ để làm một việc... trỏ vào một chỗ nào đó trên màn hình cho tiện lợi.

Chuột ra đời từ hồi nào?

Tận hồi năm 1960, hồi ông Douglas Engelbart (Viện Nghiên cứu Stanford, Mỹ), mới chế tạo ra con chuột, đó chỉ là một vật bằng gỗ và còn rất lớn, mang ba cái nút tròn nhỏ, nối vào máy tính bằng một đoạn cáp. Muốn sử dụng chuột này, phải... dợt vài tháng mới quen với những... dòng lệnh và các mode của nó. Mãi tới mười năm sau, Viện Nghiên cứu Xerox (Xerox’s Palo Alto Research Center - Xerox PARC) mới cải tiến, đổi nút tròn thành vuông. Họ thay vào một viên bi, thế cho hai bánh xe ăn với hệ thống định vị đã cũ kỹ. Ý tường đó được tiếp tục phát triển cho đến tận nay, qua ít nhiều tiến hoá. Từ ba nút qua hai nút, rồi thêm bánh lăn scroll, ăn với hai bánh nhông đấu vào cặp chổi điện tử để nhận tín hiệu truyền động định vị con trỏ trên màn hình. Hồi đó, con chuột này giá cũng rất là khó tin: 400 USD (đó là chưa kể người nào muốn xài phải mua thêm 300 USD bộ đầu nối - interface vào máy tính)! Vì vậy mà hồi đó, chẳng có mấy ai mua con chuột này. Không phải như bây giờ, con chuột 4 USD còn bị chê... mắc. Ông Bob Taylor, Giám đốc Xerox PARC, còn đi xa hơn bằng cách nghiên cứu cả loại chuột quang, ý tưởng này mãi đến nay mới được phát triển mạnh mẽ.

Bên trong con chuột

Phải cho con chuột “thủy tổ” này vừa túi tiền người dùng!

Chín năm sau, Steve Jobs của hãng Apple nhìn thấy “demo” con chuột này ở Xerox PARC và mang ý tưởng còn chưa phổ thông đó ra bàn với Công ty Hovey-Kelly Design ở Đại học Stanford để tiếp tục phát triển. Ý tưởng của Jobs là muốn công ty này “đao” (down) con chuột 400 USD trước kia xuống còn độ 10-35 USD, đồng thời còn phải tăng độ chính xác của nó lên, làm nhỏ mỏng nó lại, nhẹ hơn và tất nhiên là phải... đẹp hơn. Dĩ nhiên, những con chuột thế hệ đầu tiên này lập tức chiếm cảm tình của người dùng và phổ biến rộng rãi nhờ giá cả phải chăng của nó.

Và thêm một chút chức năng nữa!

Đó là những ý tưởng phôi thai đầu tiên cho con chuột của chúng ta dùng ngày nay. Chưa hết, người ta đã cho con chuột “tiến hoá” bằng cách thêm một bánh lăn nhỏ để cuộn trang màn hình. Và ta có con chuột thêm nút cuộn... Một nút rồi lại hai nút. Chuột cũng được phân làm loại hai nút bấm (MS) và loại ba nút bấm (AT). Người ta bắt đầu nghĩ đến việc làm cho hình dáng nó thon nhỏ lại, vừa với lòng bàn tay, và lệch bên này một chút, bên kia một ít để dành cho người thuận tay trái hay tay mặt. Khi đã vừa tay rồi, người ta mới phát triển độ phân giải - nôm na là độ nhạy của chuột - vì đến thời đó, máy tính đã phát triển rất mạnh về đồ hoạ và kỹ nghệ họa. Cho nên chuột trở nên rất nhạy và ngày càng chính xác hơn. Thông thường, một con chuột bi sẽ có độ phân giải khoảng 300-400 dpi (điểm/phân vuông). Ngoài ra, chuột còn phải vừa tay: người ta phải nghiên cứu lòng bàn tay con người để chế con chuột đừng quá lớn khó di chuyển; đừng quá nhỏ kẻo gây mỏi tay. Hình dáng phải ôm lấy lòng bàn tay, mà còn phải tính đến người thuận tay phải hay tay trái, và cả tay dài hay ngắn để đoạn dây đừng... quá dư. (Thường thì ta ngồi cách máy tính chừng 0,5m và dây chuột khoảng 1-1,5m là lý tưởng.)

Chuột rút... dây!

Nhưng nếu chỗ ngồi làm xa máy tính quá thì sao? Thì kéo dài dây ra! Còn ngồi gần quá? Thì để vậy chớ sao! Các bạn thì sao chứ người ngăn nắp như tui thì cảm thấy việc để dây thừa là... hơi bị khó chịu (dây nằm lung tung, trên dưới không ra làm sao cả). Phải giấu dây đi, nên người ta lại chế chuột có dây rút. Ngồi xa thì kéo dài dây, ngồi gần cứ rút gọn dây lại. Dây cuộn vào lòng chuột gọn gàng hết sức. Nhưng cũng có bạn khó tính, còn ngăn nắp hơn tui, muốn... giấu hẳn sợi dây.

Và con chuột không dây ra đời.

Chuột “săng-phin” (sans fil), chẳng dùng dây!

Để thiết kế một con chuột không dây, người ta chế ra hai loại. Loại đầu, người ta dùng một bộ phát ánh sáng hồng ngoại (infra red) là ánh sáng cực đỏ, ngoài ngưỡng của mắt người thấy được, đặt ở đầu con chuột chạy bằng pin. “Con mắt thần” nằm ở bộ nhận tín hiệu được nối vào máy tính sẽ nhận dữ liệu này và... chuột cứ chạy bon bon. Cho tới khi con chuột này thỉnh thoảng trở chứng không chạy vì đường ánh sáng đỏ vô hình ấy bị cắt, có thể do những giấy tờ để lộn xộn hay bị áng bởi... tách cà phê hay tay chân táy máy gì đó. Vì là ánh sáng mà, nên từ con chuột hồng ngoại đến bộ nhận phải nhìn thấy nhau, đó là điều không phải lúc nào cũng đạt được. Người ta lại chế ra một con chuột không dây, chạy pin dùng... sóng radio. Một bộ phát vô tuyến cực nhỏ trong con chuột sẽ phát sóng và bộ nhận được gắn vào máy tính. Và con chuột vô tuyến ra đời.

Nhưng bạn đừng tưởng là chuột dùng sóng radio là hoàn hảo. Nếu bạn có hai con chuột của hai máy cạnh nhau là... có vấn đề. Vì sóng radio sẽ bị nhiễu giữa hai con chuột, cho nên mỗi con chuột vô tuyến như thế sẽ phải có ít nhất hai kênh phát hai tần số khác nhau, để mỗi con sẽ không nhận trùng tín hiệu phát. Vậy mà còn chưa ổn, vì nếu gần một thiết bị nào có xung điện tử, như tivi, hay có thể là các loại đồ chơi điều khiển, hoặc ngay cả trong những môi trường chẳng có gì nhưng đồ đạc bày trí và địa thế chung quanh máy cũng có thể làm chuột bị nhiễu, chạy loạng quạng. Nếu bạn không rơi vào những trường hợp như vậy, bạn sẽ có một con chuột hoàn hảo ngon lành phải không? Chưa đâu, chuột này lâu ngày sẽ không chạy nữa vì các lẽ sau đây...

Chuột có viên bi nằm bên trên

Quả tình, con chuột chạy bằng bi sẽ bắt đầu chán chạy vì đơn giản mỗi lần bi lăn là một chút đất bụi bám vào hòn bi. Lâu ngày, bi không còn độ chính xác như ban đầu, đến độ có người dùng nghi ngờ hãng chế tạo chuột muốn chơi khăm và thiết kế để chuột chạy đến khoảng thời gian nào đó là... chết ngắc? Không phải vậy, chỉ tại chuột... “dơ” mà thôi. Nếu bạn khéo tay, hãy xoay nhẹ nắp giữ viên bi và lấy nó ra, dùng một lưỡi dao rọc giấy mỏng để cạo sạch hai bánh xe cho đến khi nó sạch sẽ hoàn toàn, rửa sạch bi và chuột sẽ lại ngon lành... chừng vài lần nữa rồi lại “bị”. Lúc này, người ta có một ý tưởng đơn giản là để viên bi nằm bên trên. Như vậy, thay vì chạy trên mặt phẳng thì viên bi sẽ nằm... lộ thiên hướng lên trời, làm sao mà chạy? Thì cứ lấy ngón tay mà lăn, và người ta gọi đó là chuột lăn bi - track ball, với viên bi lớn chình ình để có thể dễ lăn. Có hãng thì cho dùng ngón cái để lăn, nhấp (click) bằng ngón trỏ; có hãng lại bắt dùng ngón trỏ để lăn và nhấp bằng ngón cái. Có “ông” thì ngón cái hay trỏ đều dở, mà buộc “thượng đế” dùng cả lòng bàn tay, bốn ngón tay đều có thể nhấp được. Nhìn chung, chuột track ball đã giảm bớt được việc viên bi có thể bám đất dơ gần 90%. Tuy vậy, ở đời này thì... “chuột vô thập toàn”, vì tay chủ cũng có thể dơ và bụi cũng rơi từ trên xuống được! Còn nữa: Có người cho là chuột lăn bi không được chính xác khi vẽ và cũng... mỏi tay lắm.

Chuột cây viết

Không chính xác thì phải chế cho chính xác hơn. Bám dơ thì chế cho diện tích tiếp xúc của nó nhỏ lại. Người ta bèn thu nhỏ viên bi lại, nhỏ nữa, nhỏ nữa, cực nhỏ và đặt nó vào đầu một cây viết để thuận tay cầm vẽ. Chuột cây viết này rất được những người vẽ chuyên nghiệp. Người ta phát triển hơn nữa bằng cách cho cây viết chạy trên một miếng chạy chuột có chia độ, có mạch điện tử cảm ứng và mỗi điểm trên miếng chạy chuột sẽ tương ứng chính xác với màn hình bạn đang vẽ. Tất nhiên, sản phẩm này dành cho những tay vẽ chuyên nghiệp, cần độ chính xác rất cao. Nhưng còn bi thì còn dơ, còn dơ thì còn... cà giựt. Chỉ có nước vụt (vất bỏ) viên bi đi thì mới hết cái vụ đất bám, bụi dơ. Và chuột không có bi ra đời, chỉ dùng cảm ứng ánh sáng để chạy.

Khi con chuột chụp hình!

Chuột quang được thiết kế theo một nguyên tắc thú vị: Một máy chụp hình cực nhỏ, có khả năng chụp 1.500 hình mỗi giây bằng ánh sáng của một đèn Led đỏ ở dưới đáy chuột. Một bộ sensor cảm ứng sẽ thu hình ảnh này về, còn một con vi xử lý số (Digital signal processor) sẽ nhận các ảnh, phân tích những thay đổi khác nhau của mỗi ảnh để phán đoán hướng di chuyển của chuột. Và chuột quang ra đời, không bao giờ bị dơ bi, chẳng bao giờ chạy cà giựt, bền vô địch, nhưng... không chạy trên mặt phẳng bóng loáng được vì mặt phản quang này làm sensor nhận hình ảnh hỗn loạn (và dĩ nhiên là bộ vi xử lý chỉ có nước... “khóc ròng” vì khó có thể phân tích được). Thế nhưng nếu cho chuột chạy trên một mặt phẳng không bóng và đồng màu thì chẳng ai có thể phủ nhận được việc chuột quang chạy rất ngon lành, ngon tới nỗi có người còn tiên đoán là chuột bi dần dần sẽ “tuyệt chủng” như khủng long tiền sử. Có điều là mỗi lần chạy, con chuột sáng rực ánh đỏ đèn Led. Xem ra, chuột quang có vẻ có ưu thế hơn trong trận chiến dành cảm tình người dùng với chuột bi. Cuộc chiến này chưa ngã ngũ thì một loại chuột mới xuất hiện. Đó là chuột không quang mà cũng chẳng có... bi.

Chuột sợi cáp quang

Chuột này thực chẳng có bi hay đèn Led chi hết, mà dùng sợi cáp quang bên trong để thế cho gương và thấu kính trong con chuột quy ước thông thường. Cáp quang tăng độ nhạy lên rất cao. Độ phân giải thực có thể lên đến trên 600dpi (điểm/phân vuông), trong khi chuột quang chỉ đến khoảng 400-500dpi. Ngoài ra, rút ưu khuyết điểm của bi và quang, nó dùng một cặp bánh xe mỏng và nhỏ xíu nằm theo trục ngang và dọc. Như vậy, chuột này ít bám bụi hơn hẳn và có thể chạy trên mọi mặt phẳng, không cần phải có miếng chạy chuột như chuột bi và có thể chạy trên mặt gương bóng loáng là việc mà chuột quang chào thua. Một yếu tố khác: Với thiết kế này, chuột rất nhỏ, rất nhẹ và rất nhạy. Vì nó có tốc độ quét 12.000 lần/giây, nên ngay cả những chuyển động nhỏ nhất của tay bạn, chuột cũng nắm bắt được và chuyển lên màn hình, quá “đã” cho dân vẽ chuyên nghiệp và các gamer, phải không các bạn?

Thế nhưng con chuột quá “đã” cũng chưa hẳn đủ để chiếm cảm tình của người dùng, nên người ta phải vắt óc để tìm thêm... “hương vị” cho chuột. Và các công ty chạy đua nhau làm cho chuột mình trở nên xịn hơn, “đã” hơn, hay hơn, bền hơn, tốt hơn, và nhiều tính năng hơn nữa.

Chuột từ trường

Với một số trường hợp rất đặc biệt, người dùng máy tính chẳng thể để con chuột lên mặt phẳng được, thí dụ như khi sử dụng máy chuyên dùng, hay đang trong phòng họp thuyết trình. Vì vậy, người ta chế ra loại chuột dùng một thiết bị gyroscope (tạm gọi là bộ cảm ứng thăng bằng). Thiết bị này giống như cơ quan thăng bằng trong tai người, dù cho bạn nghiêng hướng nào, quay ra sao,... nó cũng nhận được đâu là mặt phẳng nằm ngang nhờ vào từ trường Trái đất. Gyroscope được dùng trong rất nhiều ứng dụng quan trọng, như công nghệ chế tạo máy bay, trực thăng, tàu biển, robot, và cả trong một số loại đồ chơi. Con chuột từ trường này chứa một gyroscope cực nhỏ bên trong, và bạn tha hồ cầm chuột này xoay tới xoay lui đủ kiểu, những vị trí xoay của chuột sẽ làm cho nó chuyển động con trỏ trên màn hình.

Thật là tài tình, vậy tại sao cần phải dùng tay? Người ta bèn gắn nó lên... nón, và từ nay cái đầu của bạn sẽ điều khiển con chuột từ trường này. Thử tưởng tượng: Khi sử dụng máy tính, bạn phải lắc lư cái đầu rồi lắc lư cái mình thì sẽ ra sao...

Chuột cảm ứng, chuột chìa khoá

Các bạn có thấy tấm cảm ứng chuột (touch pad) nằm trên máy tính xách tay? Có hãng đã đưa tấm touch pad đó lên con chuột, tạo ra một chuột có một tấm cảm ứng nhỏ xíu nằm trên thay cho nút cuộn. Chưa hết, có người cho rằng đã chế được tấm cảm ứng để chạy chuột, vậy sao không dùng tấm này để nhận biết vân tay con người? Và người ta chế ra một con chuột độc đáo, tạm gọi là chuột chìa khoá. Con chuột này cũng có một tấm cảm ứng như vậy nhưng không dùng để cuộn, mà để nhận biết vân tay của mỗi người. Bạn muốn dùng máy tính ư? Bạn phải đặt ngón tay vào chuột, và nó sẽ cảm nhận được người chủ chính xác của nó. Cứ y như chuyện “Điệp vụ bất khả thi”!

Chuột có cảm giác?

Chẳng hạn như con chuột rung. Ý tưởng ban đầu là làm sao cho người ta có thể nhận ra con trỏ chuột của mình nằm ở đâu trên màn hình. Nhiều khi màn hình đầy ắp những icon rất khó thấy, nên cần có một con chuột nhận biết được chỗ nào là đúng vị trí. Ý tưởng độc đáo này là làm cho con chuột rung động trong tay bạn, kiểu như điện thoại di động rung vậy mà. Khi con trỏ chuột di chuyển đến một icon nào đó, nó... rung lên. Mà còn chưa hết đâu nha, vì chuột có thể rung theo... nhiều kiểu, giúp bạn cảm giác được con chuột của mình đang trỏ vào icon nào.

Chuột... massage?

Khi con chuột biết “cảm giác” ra đời, tạp chí khoa học nổi tiếng Popular Science đã giới thiệu vì tính chất độc đáo của nó. Ý tưởng này được một công ty khác chớp ngay và làm ra một loại chuột - nói chính xác hơn là một miếng chạy chuột có kê tay (mouse pad) rung động. Mục đích? Cũng như bạn đi massage vậy, miếng pad này sẽ xoa dịu cảm giác mỏi tay và tăng lượng máu huyết lưu thông.

Chuột nhiều chức năng trong một

Chế tạo mãi, chế chán chế chê thì... hết ý tưởng mới. Vậy rồi người ta nghĩ đến việc kết hợp hai hay nhiều chức năng vào một con chuột. Có một hãng Đài Loan nọ chế ra con chuột và cho vào một cái hộp xinh xinh, quảng cáo là hộp có thể dùng cắm hoa hoặc... làm con heo đất tiết kiệm. Lại có hãng khác chế ra con chuột còn phần đuôi trống trải, nên đặt vào đó một cái... đầu đọc thẻ máy ảnh kỹ thuật số. Chắc hẳn là chuột và đầu đọc thẻ nhớ này được các ngài phó nháy và phóng viên rất ưa chuộng. Cũng có hãng đưa hẳn một cái... điện thoại vào con chuột (chỉ có điều lúc đang vẽ say sưa mà con chuột réo lên, hẳn bạn sẽ... cụt hứng)!

Chuột không nút bấm?

Có lẽ từ nhu cầu tiếp thị, muốn làm độc đáo sản phẩm của mình mà người ta tạo một con chuột chẳng có nút bấm nào hết. Vậy thì làm sao mà bấm? Không bấm được thì... lắc. Bạn cứ lắc qua lắc lại để hướng cảm giác... con chuột chạy. Thật ra, động tác lắc này rất nhẹ nhàng, chỉ một chút nghiêng tay nhè nhẹ (sang phải hay trái), chuột sẽ hiểu như là một cú click! Thật là một ý tưởng độc đáo, còn hay dở ra sao thì phải “thử mới tin”. Chuyện này, xin nhường cho bạn đọc e-CHÍP...