BẠN CÓ LÀ "KỸ THUẬT VIÊN VI TÍNH"?
Hãy thử một lần... cho biết!
VÕ VĂN THÀNH (SAMIS)

Xin mời các bạn thử một lần làm “kỹ thuật viên vi tính” để chẩn “bệnh” khi máy tính bị “nhức đầu, sổ mũi sơ sơ”, hay nặng hơn là bị “nhiễm cúm lạ gây suy hô hấp cấp nặng - SARS”! Đối với “dân” kỹ thuật viên, hy vọng đây là dịp các bạn thử kiểm tra lại “tay nghề” và làm giàu “kinh nghiệm chiến trường” của mình (vì có thể có những “pan” được giới thiệu ở đây mà bạn chưa hề gặp!). Đối với các chuyên viên “sừng sỏ”, mời bạn thử xem có gì cần góp ý cho người viết bài này không? (vì tôi luôn biết rằng còn có rất nhiều người giỏi hơn mình, đáng để mình gọi bằng thầy). Nói túm lại, đây là chỗ mà ai cũng nên thử một lần... cho biết!

Chúng ta sẽ tiến hành thử theo phương pháp trắc nghiệm: tôi sẽ lần lượt nêu lên các tình huống hay sự cố điển hình mà tôi đã từng gặp và đưa ra bốn lời giải (có thể là nguyên nhân sự cố hay giải pháp xử lý). Bạn sẽ chọn ra một lời giải mà bạn cho là có vẻ hợp lý nhất. Sở dĩ nói “có vẻ”, vì nhiều khi ta “thấy dzậy mà hổng phải dzậy!”. Có những tình huống chỉ có một lời giải duy nhất và nếu chọn đúng lời giải này, bạn được 2 điểm. Cũng có những tình huống có thể có hai lời giải nhưng có độ ưu tiên khác nhau, nếu bạn chọn lời giải có độ ưu tiên cao hơn thì bạn cũng được 2 điểm, nếu bạn chọn lời giải có độ ưu tiên thấp hơn thì được 1 điểm. Nào, mời các bạn cùng bắt đầu...

1. Máy (sử dụng bo mạch chủ Intel) bị cúp điện trong lúc đang sử dụng. Khi có điện lại, bật máy lên chừng 2 giây, nguồn trong máy tự động tắt và cứ lặp đi lặp lại. Tắt rồi bật máy nhiều lần đến một lúc bắt đầu thấy có tín hiệu khởi động trên màn hình (xuất hiện chữ) nhưng không thấy xuất hiện logo quen thuộc của Intel (màn hình xanh và cam) khi khởi động máy. Bộ nhớ RAM được kiểm tra rất chậm từng MB (trước đây không có) và xuất hiện thông báo “No Display Driver”; khi nhấn phím F1 để tiếp tục khởi động thì báo lỗi “Load System Failure” và treo luôn.

A. Bộ cấp nguồn của máy có vấn đề.

B. Đĩa cứng bị hư.

C. Mất dữ liệu trong CMOS.

D. Màn hình có vấn đề.

2. Sử dụng Excel tạo một bảng dài khoảng ba trang giấy A4. Khi dùng Print Preview thì thấy rõ có ba trang được “in” trên màn hình, nhưng khi ra lệnh Print thì nội dung cả ba trang được in dồn lên một trang A4 (ba trang nằm ba góc, góc còn lại để trắng) và tất nhiên nội dung của mỗi trang bị thu nhỏ đi bốn lần nên thấy “bé tẹo như cục kẹo” (sử dụng máy in HP 1100).

A. Trình điều khiển (driver) máy in bị hư, cần cài lại.

B. Excel bị lỗi.

C. Điều chỉnh lại Page Setup trong Excel.

D. Thiết lập lại đặc tính pages per sheet của máy in.

3. Sau khi thay ổ đĩa mềm mới, khi khởi động lại máy thì hoặc là không vào được Windows 98 mà chỉ dừng lại ở dấu nhắc DOS (tương tự như khi chỉ khởi động đến chế độ dấu nhắc DOS), hoặc sẽ xuất hiện thông báo lỗi “Windows Protection Error” khi bắt đầu xuất hiện màn hình logo của Windows (kể cả khi khởi động ở Safe Mode). Có chuyện gì xảy ra vậy?

A. Ổ đĩa mềm bị hư hoặc các cáp nối không đúng, hoặc gắn không chặt.

B. Bộ nhớ RAM gắn vào các khe cắm không chặt.

C. Ổ đĩa cứng có vần đề.

D. Card âm thanh có vấn đề.

4. Một số ứng dụng ghi đĩa CD (chẳng hạn NTI CD-Maker Professional) không nhận diện được ổ ghi CD (CD R/W) trong khi Windows vẫn nhận biết (bạn vẫn có thể nhìn thấy ổ đĩa này trong Windows Explorer). Làm sao đây?

A. Đổi các jumper trên ổ CD R/W để thay đổi từ chế độ Slave sang Master.

B. Đổi ổ CD R/W khác.

C. Sử dụng ứng dụng ghi đĩa CD khác.

D. Tắt chế độ hỗ trợ UDMA đối với ổ CD R/W.

5. Máy tính của bạn bị treo sau khi sử dụng khoảng nữa tiếng đồng hồ. Có chuyện gì dzậy?

A. Cần phải tăng thêm bộ nhớ RAM.

B. Đĩa cứng bị phân mảnh. Chạy chương trình Defrag để “đoàn tụ”.

C. Màn hình quá lớn đối với card màn hình của bạn (màn hình có độ phân giải cao đòi hỏi nhiều bộ nhớ RAM trên card màn hình hơn là dung lượng hiện có)

D. Máy bị nóng quá. Phải đảm bảo là tất cả các quạt đều chạy bình thường, cài đặt thêm các công cụ có tính năng làm nguội.

6. Máy tính của bạn xuất hiện thông báo cho biết là “khan hiếm nguồn lực” (low on resources). Bạn phải làm gì?

A. Cần phải tăng thêm bộ nhớ RAM.

B. Khởi động lại, đóng các ứng dụng đang chạy ngầm ở “hậu trường” (background).

C. Giải tỏa bớt vùng đĩa bị chiếm dụng không cần thiết để làm tăng thêm dung lượng đĩa trống.

D. Giảm độ phân giải của màn hình.

7. Máy tính của bạn xuất hiện một số hiện tượng lạ như tự động khởi động lại một cách tùy hứng, các thiết bị hay bị trục trặc, mất dữ liệu, v.v....

Bạn phải làm gì đây?

A. Sắm ngay một UPS.

B. Cập nhật tất cả các trình điều khiển thiết bị.

C. Kiểm tra lại nguồn cấp điện của bạn.

D. Cài lại hệ điều hành (như Windows chẳng hạn).

8. Bạn “siêu tầm” được một ổ cứng cũ dung lượng 8,4GB và cài đặt nó. Sau khi định dạng (format) nó, bạn phát hiện ra là bạn chỉ nhận được có 7,82 GB vùng đĩa trống có thể dùng được. Có chuyện gì xảy ra đối với 518MB kia dzậy?

A. Rất có khả năng là có những liên cung (cluster) bị hỏng và được đánh dấu là “vô dụng” (unusable).

B. Chúng được sử dụng bởi bảng FAT (File Allocation Table) để lưu chỉ mục của tập tin, và bởi Master Boot Record (MBR) để lưu các thông tin khởi động (bootup).

C. Nhà sản xuất “ăn gian” ghi không đúng dung lượng thực trên nhãn đĩa. 7,82 GB mới là đúng vì 8,4 tỷ byte bằng 7,82 GB. Hệ số nhân đối với 1K là 1024, chứ không phải 1000.

D. Chúng được sử dụng làm tập tin hoán đổi (swap file).

9. Đĩa cứng của bạn gần đây dường như quá chậm. Bạn có thể làm gì để tăng tốc nó lên?

A. Không làm gì cả. Vì đĩa cứng đã “già cỗi”, chúng thường chậm đi do “mòn mỏi” và “bị rơ đầu gối”.

B. Nâng cấp vùng đệm (buffer) và “phần dẻo” (firmware) của đĩa cứng, và thay mới cáp IDE.

C. Thận trọng tháo bung ổ đĩa ra, đặt các bộ phận cơ học vào trong máy rửa chén để làm sạch, sấy khô, sau đó ráp trở lại và cài lại vào máy.

D. "Đoàn tụ" (defrag) ổ đĩa, và làm tăng vùng đĩa trống bằng cách xóa các tập tin tạm thời và gỡ bỏ các chương trình cũ không còn sử dụng nữa.

10. Bạn cài đặt một mạng nội bộ trong gia đình, nhưng bạn không thể nhìn thấy các máy tính khác trong Network Neighborhood của bạn. Bạn cần làm gì để khắc phục chuyện này?

A. Thay thế hub, cáp hay các card mạng.

B. Cài giao thức NETBEUI, kiểm tra xem phần tên Workgroups của tất cả các máy trong mạng có giống nhau không, và cho phép đặc tính dùng chung tập tin (file sharing).

C. Cài đặt giao thức TCP/IP, kiểm tra xem subnet có đúng không, và Gateway có được cho phép (Enabled) không?

D. Cài đặt giao thức IPX/SPX, kiểm tra để đảm bảo bạn đã gán các địa chỉ IP riêng, và giao thức được nối kết với đúng card mạng.

11. Bạn đang “dọn dẹp” máy tính của bạn cho nó “gọn nhẹ” hơn và đang thử chạy ứng dụng Defrag để “đoàn tụ” đĩa cứng của bạn. Nhưng không rõ vì lý do gì đó nó cứ chạy được một lát thì lại làm lại từ đầu và không bao giờ kết thúc. Bạn phải làm sao đây?

A. Khởi động ở chế độ Safe Mode rồi chạy Defrag.

B. Tạm thời vô hiệu hóa phần mềm chống virus của bạn.

C. Chạy ScanDisk trước.

D. Kiểm tra lại cable IDE.

12. Bạn thu dọn ổ cứng và chạy Defrag được khoảng 40% thì xuất hiện thông báo lỗi tương tự như sau: “An exception 0E has occured at 0028:C00F2704 in VxD IFSMGR (01) + 000009AA. This was called from 0028:C00F2704 in VxD VKD (01) + 00000640” Khi khởi động lại vào Windows, xuất hiện các thông báo lỗi ở Text Mode (như trong màn hình MS-DOS) “Missing IFSHLP.SYS file” và “Error Loading VMM32.VxD”. Tại sao vậy? Bạn cần phải làm gì để khắc phục sự cố này?

A. Xuất hiện các liên cung hỏng (bad clusters) trên đĩa cứng, cần phải chạy ScanDisk trước.

B. Bộ nhớ RAM có vấn đề (RAM bị hư hay có thanh RAM nào đó có tốc độ không tương thích với tốc độ bus của hệ thống), thử thay bộ nhớ RAM khác tương thích với hệ thống.

C. Windows có vấn đề, cần cài lại Windows.

D. Máy bị nhiễm virus, cần chạy phần mềm chống virus (có cập nhật mới thường xuyên) trước khi chạy Defrag.

13. Bạn vừa gắn thêm một ổ ghi CD vào máy của bạn, nhưng bây giờ khi bạn khởi động máy, dường như nó chẳng nhận diện được ổ ghi CD cũng như ổ đĩa cứng thứ hai trên cùng giao diện Secondary IDE Controller. Có chuyện gì dzậy?

A. Thay đổi các jumper sao cho ổ cứng là Master và ổ ghi CD là Slave.

B. Một câu hỏi mẹo. Các ổ ghi CD luôn luôn cần được nối với Primary IDE controller.

C. Cập nhật BIOS để nó có thể nhận biết ổ ghi CD.

D. Phải đảm bảo ổ ghi CD được gắn bộ phận đánh dấu kết thúc (terminated) tương tự như các thiết bị SCSI.

14. Máy của bạn trong cơ quan đang chạy bình thường, kết nối mạng với máy chủ bình thường (sử dụng giao thức TCP/IP). Tình cờ bạn thấy đĩa CD đi kèm theo bo mạch chủ của máy có nhiều ứng dụng hay nhưng lại miễn phí như Norton Antivirus 2002, Norton Security, Acrobat Reader, v.v... thế là bạn cài hết “tất tần tật” (sợ bỏ uổng) và hậu quả là sau khi khởi động lại, máy bạn bị những người khác trong mạng “bo bo xì nghỉ chơi” (bạn không thể kết nối với máy chủ và những máy khác trong mạng). Có chuyện "lọa" này là vì sao?

A. Card mạng bị hư.

B. Cáp nối mạng bị hư.

C. Hub có vấn đề.

D. Trong số các ứng dụng vừa cài đặt thêm, có ứng dụng nào đó gây trở ngại cho việc kết nối mạng. Bạn thử gỡ bỏ hết các ứng dụng vừa cài xem sao.

15. Tôi không hề nghe được âm thanh nào khi chơi một game mới mặc dù tất cả các ứng dụng khác như nghe nhạc, xem phim hay học ngoại ngữ đều có âm thanh ngon lành. Tôi phải làm sao đây?

A. Cài đặt hoặc nâng cấp Direct X.

B. Thiết lập (setup) lại các thông tin về cấu hình của card âm thanh bên trong game.

C. Card âm thanh không tương thích với game mà bạn mới cài đặt.

D. Thay card âm thanh khác.

16. Máy của bạn gần đây có một số hiện tượng lạ:

- ổ CD có vẻ “quờ quạng” như muốn hư: với cùng một đĩa CD, khi thì truy xuất bình thường khi thì báo lỗi không đọc được.

- Sau khi truy xuất đĩa CD một thời gian có thể báo lỗi hoặc làm treo máy.

- Gắn ổ CD vào máy khác thì thấy chạy bình thường. Tại sao vậy?

A. Ổ CD gần bị hư.

B. Bộ nhớ RAM trên card màn hình có vấn đề.

C. Bo mạch chủ (mainboard) có vấn đề.

D. Windows có vấn đề.

Trả lời "Thử một lần... cho biết"

1. Máy tính bị mất dữ liệu trong CMOS do bị mất điện đột ngột. Có thể đoán biết điều này qua hiện tượng kiểm tra RAM chậm và thông báo lỗi “No Display Driver” vì CMOS không còn lưu thông tin về dung lượng RAM và card màn hình. Câu trả lời đúng là câu C (2đ).

2. Các máy in được sản xuất gần đây, đặc biệt là các máy in Laser HP từ 1100 trở đi, có khả năng tạm gọi là “in dồn nhiều trang dữ liệu trên một trang giấy” (Pages per Sheet). Như vậy, có thể nhận biết ngay đây không phải là một lỗi mà là do trước đó có ai đó đã quy định cho in “dồn cục” nhiều trang trên một “sheet”. Muốn thôi in “dồn cục” thì bạn vào Start/Settings/Printers, chọn máy in đang có hiện tượng in dồn cục, bấm nút phải con chuột và chọn mục trình đơn Properties. Trong khung thoại Printer Properties, chọn thẻ General, bấm nút Printing Preferences... (đối với Windows 2000/XP) hoặc chọn thẻ Finishing trong khung thoại Printer Properties (đối với Windows 9x/Me), tìm mục Pages Per Sheet (hay Layout tùy theo máy) và trả nó về trị 1. Câu trả lời đúng là câu D (2đ).

3. Thoạt đầu, bạn có thể nghi ngờ ngay là do ổ mềm hay ổ cứng. Nhưng ổ mềm thì mới thay và lỗi “Windows Protection Error” lại thường liên quan đến bộ nhớ RAM nhiều hơn là đĩa cứng. Kiểm tra lại thì đúng là do các thanh RAM gắn không chặt. Tại sao thay đĩa mềm lại ảnh hưởng đến RAM? Đơn giản là vì thùng máy hơi chật nên khi thay ổ đĩa mềm, bạn buộc lòng phải tháo các thanh RAM để có chỗ trống mà rút ổ đĩa mềm cũ, thay ổ mới và khi gắn lại RAM thận trọng nên gây ra vấn đề. Nếu không có kinh nghiệm, loại sự cố tương tự như vậy rất dễ làm cho bạn “nổi quạu” vì không biết đâu mà lần. Câu trả lời đúng là câu B (2đ).

4. Một số ứng dụng ghi đĩa CD (như NTI CD-Maker) không nhận diện được ổ ghi CD nếu bạn cho nó làm Slave (mặc dù Windows vẫn nhận biết ổ CD này trong Windows Explorer). Câu trả lời đúng là câu A (2đ).

5. Máy của bạn bị treo hay làm việc chập chờn sau một khoảng thời gian chạy bình thường? Có nhiều khả năng là do bộ phận giải nhiệt trong máy bị hư hay hoạt động không hiệu quả, làm cho các bộ phận và CPU quá nóng. Câu trả lời đúng là câu D (2đ).

6. Khi máy của bạn bị “khan hiếm nguồn lực” (bạn có thể nhận biết qua “triệu chứng lâm sàng” là các biểu tượng trên màn hình Desktop “đi chơi mất tiêu”, chỉ để lại các ô vuông trắng xóa, hay khi in ra máy in các ký tự chữ hoa chữ thường rất lộn xộn) là do có nhiều ứng dụng chạy ngầm ở “hậu trường” đã ngốn quá nhiều nguồn lực (bộ nhớ, thời gian hoạt động của CPU,...). Trong trường hợp này, bạn cần khởi động lại máy, đóng bớt các ứng dụng chạy ở hậu trường chưa cần thiết. Câu trả lời đúng là câu B (2đ).

7. Khi máy tính của bạn xuất hiện một số hiện tượng lạ như tự động khởi động lại một cách tùy hứng, mất dữ liệu..., ngay cả các thiết bị khác như máy in, máy quét (scanner) cũng hay bị trục trặc thì có thể do nguồn điện không ổn định. Bạn cần sắm ngay một UPS. Câu trả lời đúng là câu A (2đ).

8. Câu trả lời đúng là câu C (2đ).

9. Câu trả lời đúng là câu D (2đ).

10. Đối với mạng nội bộ sử dụng trong gia đình, chỉ cần sử dụng mạng ngang hàng (peer-to-peer) và giao thức NETBEUI là đủ. Câu trả lời đúng là câu B (2đ).

11. Khi chạy Defrag mà cứ chạy được vài chục phần trăm lại bắt đầu trở lại và không bao giờ kết thúc là do có các ứng dụng chạy ngầm ở “hậu trường” có truy xuất đĩa cứng như các chương trình phát hiện virus hay Screensaver. Giải pháp tốt nhất là nên chạy Defrag trong chế độ Safe Mode. Câu trả lời đúng là câu A (2đ).

12. Câu trả lời đúng là câu B (2đ).

13. Câu trả lời đúng là câu A (2đ).

14. Phần mềm Norton Security sẽ làm vô hiệu hóa việc kết nối mạng nội bộ. Bạn cần phải gỡ bỏ phần mềm này nếu muốn kết nối được với mạng nội bộ. Câu trả lời đúng là câu D (2đ).

15. Có nhiều khả năng vấn đề của bạn có liên quan đến Direct X. Nhiều game mới hiện nay yêu cầu cài đặt hay nâng cấp Direct X. Trước khi cài đặt Direct X, bạn phải kiểm tra tài liệu đi kèm theo card âm thanh của bạn xem liệu card này có đòi hỏi phải cài các trình điều khiển Direct X của chính hãng sản xuất (không phải của Microsoft) để nó có thể hoạt động đúng hay không? Nếu có, bạn phải cài Direct X từ đĩa kèm theo card âm thanh; ngược lại bạn có thể cập nhật phiên bản Direct X mới nhất của Microsoft.

Nếu game của bạn không sử dụng Direct X: Có khả năng là bạn cần thiết lập lại các thông tin về cấu hình của card âm thanh trong phần cấu hình của game. Chọn câu A bạn được 2đ, chọn câu B bạn được 1đ.

16. Do ổ CD làm việc tốt khi gắn vào máy khác nên loại trừ khả năng ổ CD sắp bị hư. Kiểm tra thực tế bằng phương pháp loại dần thì phát hiện do RAM trên card màn hình bị hư. Sự cố loại này thuộc loại “dương đông, kích tây” nên cũng khó “xơi” nếu không có kinh nghiệm và phương tiện để thử. Câu trả lời đúng là câu B (2đ).

NÀO, BÂY GIỜ MỜI BẠN CỘNG ĐIỂM LẠI VÀ SO SÁNH VỚI KẾT QUẢ DƯỚI ĐÂY:

* Dưới 16 điểm: Mặc dù (kiến thức kỹ thuật của) bạn không cao lắm, nhưng người khác cũng phải “liếc nhìn” (vì sợ bạn có thể “vọc” hư máy). Nếu muốn “vọc” để học hỏi thì chỉ nên “vọc” máy của mình, kẻo không khéo thì... “trâu què đền trâu lành”!

* Từ 16 đến 22 điểm: Chắc hẳn bạn cũng đã chịu khó mày mò và “vọc” kha khá và chắc cũng bị các cụ “thân sinh” mắng vốn kha khá do làm thâm thủng “ngân sách” của các cụ lúc xin tiền trả cho các chuyên viên chuyên nghiệp (có kinh nghiệm nào mà không phải trả giá, phải không bạn?). Nhưng dù sao, cũng hoan nghênh tinh thần chịu khó học hỏi của bạn. Nếu bạn chịu khó “luôn luôn lắng nghe” để học hỏi thì bạn sẽ “luôn luôn thấu hiểu” những điều mình chưa biết.

* Từ 23 đến 28 điểm: Hoặc bạn là một chuyên viên vi tính thực thụ, hoặc bạn là một người đam mê kỹ thuật và muốn cho “cô ấy” thấy ta đây cũng giỏi đâu “thua chị kém em”.

* Từ 29 đến 32 điểm: Thật tuyệt vời! Bạn hẳn là một cao thủ trong “vi tính trường”. Xin bái phục!